بیماری لارنگومالاسی (Laryngomalacia)

بیماری لارنگومالاسی یکی از شایع‌ترین علت‌های تنفس صدادار یا استریدور در نوزادان است. در این وضعیت، بافت‌های بالای تارهای صوتی نرم‌تر از حالت معمول هستند و هنگام دم به سمت مسیر عبور هوا کشیده می‌شوند. همچنین می‌توانید با انواع بیماری ها، علائم و درمان هر کدام  و همچنین با بیماری های سینوزیت در سایت رو به رو آشنا شوید.

صدای تنفس نوزاد ممکن است برای والدین بسیار نگران‌کننده باشد، اما شدت صدا همیشه نشان‌دهنده شدت بیماری نیست. بسیاری از نوزادان بدون مشکل جدی رشد می‌کنند و با افزایش سن، ساختمان حنجره آن‌ها محکم‌تر می‌شود. با این حال، اختلال تغذیه، وزن نگرفتن، کبودی یا وقفه تنفسی نیاز به بررسی سریع پزشکی دارد.

لارنگومالاسی چیست و در حنجره نوزاد چه اتفاقی می‌افتد؟

حنجره یا Larynx بین حلق و نای قرار دارد و علاوه بر تولید صدا، از راه هوایی محافظت می‌کند. در لارنگومالاسی، ساختارهای ناحیه سوپراگلوت، یعنی بخش بالایی تارهای صوتی، هنگام دم بیش از حد به داخل راه هوایی حرکت می‌کنند.

نرمی و فروریزش بافت‌های بالای حنجره هنگام دم

اپی‌گلوت، چین‌های آری‌اپی‌گلوتیک و بافت اطراف آریتنوئیدها می‌توانند در ایجاد این انسداد نقش داشته باشند. نتیجه این حرکت، تنگ شدن موقت مسیر هوا و ایجاد صدایی زیر و خشن هنگام دم است که «استریدور» نام دارد.

لارنگومالاسی از چه سنی شروع می‌شود و تا چه زمانی ادامه دارد؟

علائم معمولاً از بدو تولد تا چند هفته نخست زندگی ظاهر می‌شوند. در بعضی نوزادان صدا طی ماه‌های اول بیشتر می‌شود و سپس با رشد حنجره کاهش پیدا می‌کند؛ بیشتر کودکان تا حدود ۱۸ تا ۲۴ ماهگی بهبود قابل‌توجهی پیدا می‌کنند.

اسم های دیگر بیماری لارنگومالاسی

در فارسی ممکن است از اصطلاح‌هایی مانند «نرمی حنجره»، «شل بودن بافت حنجره» یا «نرمی مادرزادی حنجره» استفاده شود. اصطلاح انگلیسی Floppy Voice Box نیز گاهی برای توضیح ساده‌تر بیماری به خانواده‌ها به کار می‌رود.

استریدور، خس‌خس یا تنفس صدادار اسم دیگر لارنگومالاسی نیستند؛ این‌ها علائم تنفسی‌اند و بیماری‌های مختلفی می‌توانند آن‌ها را ایجاد کنند. همین تفاوت ظاهراً کوچک در تشخیص اهمیت زیادی دارد.

نشانه های بیماری لارنگومالاسی

مهم‌ترین علامت، استریدور دمی است؛ یعنی صدای زیر و نسبتاً تیز هنگام وارد شدن هوا به ریه‌ها. صدا ممکن است هنگام شیر خوردن، گریه، هیجان یا قرار گرفتن نوزاد به پشت واضح‌تر شود.

استریدور؛ صدای مشخص تنفس در لارنگومالاسی

استریدور از ناحیه راه هوایی فوقانی ایجاد می‌شود و با خس‌خس سینه که معمولاً منشأ آن راه‌های هوایی پایین‌تر است، تفاوت دارد. پزشک با توجه به زمان ایجاد صدا در دم یا بازدم و معاینه نوزاد می‌تواند محل احتمالی انسداد را بهتر مشخص کند.

چرا صدای تنفس هنگام شیر خوردن، گریه یا خواب بیشتر می‌شود؟

شیر خوردن نیازمند هماهنگی دقیق مکیدن، بلع و تنفس است. افزایش جریان هوا یا تغییر وضعیت حنجره هنگام تغذیه و گریه می‌تواند فروریزش بافت نرم را بیشتر و صدای تنفس را واضح‌تر کند.

آپنه، کبودی، فرورفتگی قفسه سینه و سایر علائم هشدار اورژانسی

این نشانه‌ها باید جدی گرفته شوند:

• کبود یا خاکستری شدن اطراف لب‌ها و صورت
• وقفه طولانی در تنفس یا آپنه
• فرورفتگی شدید گردن یا قفسه سینه هنگام نفس کشیدن
• خفگی یا سرفه مکرر هنگام تغذیه
• کاهش هوشیاری یا بی‌حالی غیرعادی
• ناتوانی در شیر خوردن یا وزن نگرفتن

کبودی، وقفه تنفسی طولانی و دیسترس تنفسی از علائمی هستند که ارزیابی اورژانسی می‌خواهند.

علت ابتلا به بیماری لارنگومالاسی

علت دقیق لارنگومالاسی هنوز به‌صورت قطعی مشخص نشده است. نظریه‌های اصلی به تکامل ساختاری حنجره و نحوه کنترل عصبی‌عضلانی بافت‌های راه هوایی مربوط می‌شوند.

نقش تکامل ساختاری و عصبی‌عضلانی حنجره

در بعضی نوزادان، غضروف‌ها و بافت‌های نگه‌دارنده ناحیه سوپراگلوت هنگام تولد استحکام کافی ندارند. تنظیم عصبی عضلات حنجره نیز ممکن است در میزان فروریزش این بافت‌ها هنگام دم نقش داشته باشد.

ارتباط رفلاکس معده با شدت علائم لارنگومالاسی

رفلاکس ممکن است هم‌زمان با لارنگومالاسی دیده شود، اما نباید آن را علت قطعی بیماری دانست. پژوهش‌های جدیدتر حتی درباره سود مصرف روتین داروهای کاهنده اسید در این نوزادان تردید ایجاد کرده‌اند.

تفاوت بیماری لارنگومالاسی در مردان و زنان

لارنگومالاسی هم در نوزادان پسر و هم دختر دیده می‌شود. برخی مطالعات تعداد موارد بیشتری را در پسران گزارش کرده‌اند؛ برای نمونه، در یک مطالعه نسبت پسر به دختر حدود ۱٫۷ به ۱ بود، اما مطالعات دیگر چنین اختلاف ثابتی پیدا نکرده‌اند.

مهم‌تر اینکه جنسیت، معیار اصلی تعیین شدت یا انتخاب درمان نیست. پزشک تصمیم‌گیری را بر اساس تنفس، تغذیه، رشد، میزان انسداد و بیماری‌های همراه انجام می‌دهد.

نحوه تشخیص بیماری لارنگومالاسی

شرح حال دقیق و شنیدن الگوی تنفس اولین بخش ارزیابی است. تشخیص معمولاً توسط متخصص گوش، حلق و بینی کودکان و با مشاهده مستقیم حنجره تأیید می‌شود.

معاینه توسط متخصص اطفال و گوش، حلق و بینی

پزشک زمان شروع صدا، تغییر آن هنگام تغذیه و خواب، وزن‌گیری و سابقه کبودی یا آپنه را بررسی می‌کند. وزن و منحنی رشد نیز اهمیت زیادی دارد؛ چون وزن نگرفتن می‌تواند نشانه افزایش مصرف انرژی برای تنفس یا مشکل تغذیه باشد.

لارنگوسکوپی انعطاف‌پذیر چگونه انجام می‌شود؟

در لارنگوسکوپی انعطاف‌پذیر، وسیله‌ای باریک و مجهز به دوربین از بینی عبور داده می‌شود تا حرکت حنجره هنگام تنفس دیده شود. این بررسی معمولاً امکان مشاهده دینامیک بافت‌های سوپراگلوت را فراهم می‌کند.

چه زمانی بررسی بلع، راه هوایی یا آزمایش‌های تکمیلی لازم است؟

در صورت خفگی، سرفه حین شیر خوردن، عفونت‌های تنفسی یا احتمال آسپیراسیون، ارزیابی بلع می‌تواند لازم باشد. برونکوسکوپی، میکرولارنگوسکوپی یا مطالعه خواب نیز برای برخی بیماران متوسط تا شدید درخواست می‌شود.

لارنگومالاسی خفیف، متوسط و شدید چه تفاوتی دارند؟

شدت بیماری فقط با بلندی صدای تنفس تعیین نمی‌شود. وضعیت تغذیه، اکسیژن‌رسانی، رشد و میزان تلاش تنفسی اهمیت بیشتری دارند.

ویژگی‌های لارنگومالاسی خفیف و موارد قابل پیگیری

نوزاد مبتلا به نوع خفیف معمولاً استریدور دارد اما بدون مشکل شیر می‌خورد، وزن اضافه می‌کند و کبودی یا آپنه ندارد. چنین کودکانی اغلب با معاینه‌های دوره‌ای پیگیری می‌شوند.

مشکلات تنفس، شیر خوردن و وزن‌گیری در موارد شدید

فرورفتگی واضح قفسه سینه، تغذیه طولانی و خسته‌کننده، خواب مختل، وقفه تنفسی و اختلال وزن‌گیری احتمال بیماری شدیدتر را مطرح می‌کنند. این گروه به بررسی تخصصی نزدیک‌تری نیاز دارد.

آسپیراسیون و اختلال بلع چه زمانی مطرح می‌شوند؟

سرفه و خفگی هنگام شیر خوردن، صدای مرطوب پس از تغذیه یا عفونت‌های مکرر ریه می‌تواند شک به آسپیراسیون را بالا ببرد. آسپیراسیون یعنی ورود شیر یا محتویات دهان به راه هوایی و ریه‌ها.

چه بیماری‌هایی ممکن است با لارنگومالاسی اشتباه شوند؟

هر تنفس صداداری در نوزاد لارنگومالاسی نیست. محل ایجاد صدا و نتایج لارنگوسکوپی برای افتراق بیماری‌های راه هوایی اهمیت دارند.

تفاوت استریدور با خس‌خس سینه نوزاد

استریدور معمولاً صدایی زیر با منشأ راه هوایی فوقانی است. خس‌خس سینه بیشتر در بیماری‌های راه هوایی داخل قفسه سینه شنیده می‌شود و الگوی متفاوتی دارد.

تفاوت لارنگومالاسی و تراکئومالاسی

در لارنگومالاسی، محل اصلی فروریزش حنجره است؛ در تراکئومالاسی، دیواره نای استحکام کافی ندارد. بعضی کودکان ممکن است بیش از یک مشکل راه هوایی داشته باشند.

افتراق با فلج تارهای صوتی، کروپ و سایر علل انسداد راه هوایی

فلج تار صوتی، تنگی زیرگلوت، همانژیوم راه هوایی و برخی ناهنجاری‌های مادرزادی نیز می‌توانند استریدور ایجاد کنند. شروع ناگهانی علائم، مخصوصاً پس از خفگی، احتمال جسم خارجی را مطرح می‌کند و نیازمند ارزیابی فوری است.

روش های درمان بیماری لارنگومالاسی

درمان برای همه نوزادان یکسان نیست. بیشتر موارد خفیف به جراحی نیاز ندارند و تمرکز روی رشد، تغذیه و پایش علائم است.

چه زمانی فقط پیگیری و پایش رشد نوزاد کافی است؟

اگر نوزاد اکسیژن‌رسانی مناسب داشته باشد، خوب شیر بخورد و وزن‌گیری طبیعی ادامه پیدا کند، پزشک معمولاً پیگیری دوره‌ای را انتخاب می‌کند. تغییر شدت استریدور به‌تنهایی همیشه نشانه بدتر شدن بیماری نیست.

مدیریت مشکلات تغذیه، بلع و رفلاکس زیر نظر پزشک

تغذیه آهسته‌تر، وقفه‌های کوتاه حین شیر خوردن یا تغییر روش تغذیه ممکن است برای بعضی نوزادان مفید باشد. غلیظ کردن شیر فقط باید با نظر پزشک یا متخصص بلع انجام شود، زیرا نوع و میزان غلظت برای همه کودکان یکسان نیست.

چه زمانی درمان تخصصی یا بستری لازم می‌شود؟

آپنه، سیانوز، کاهش اکسیژن، اختلال جدی تغذیه و شکست رشد از مهم‌ترین دلایل ارزیابی تخصصی‌تر هستند. وجود بیماری قلبی، ریوی یا عصبی نیز می‌تواند تصمیم درمانی را تغییر دهد.

درمان دارویی بیماری لارنگومالاسی

دارویی وجود ندارد که نرمی ساختاری حنجره را مستقیماً برطرف کند. دارو زمانی مطرح می‌شود که مشکل دیگری، مانند رفلاکس پاتولوژیک، هم‌زمان وجود داشته باشد.

یک مطالعه روی ۲۳۶ شیرخوار نشان داد درمان کاهنده اسید به‌صورت روتین با پیامد بهتر لارنگومالاسی همراه نبود. به همین دلیل، مصرف مهارکننده پمپ پروتون یا داروهای مشابه نباید بدون تشخیص مشخص پزشک شروع شود.

درمان خانگی بیماری لارنگومالاسی

درمان خانگی نمی‌تواند ساختمان نرم حنجره را سفت کند، اما مراقبت صحیح نقش مهمی در کاهش خطرات دارد. والدین بهتر است الگوی تنفس، مدت شیر خوردن، دفعات خفگی و روند وزن‌گیری را ثبت کنند.

بالا آوردن تشک، گذاشتن بالش زیر سر یا خواباندن نوزاد روی سطح شیب‌دار راهکار ایمنی نیست. توصیه آکادمی اطفال آمریکا این است که نوزاد برای خواب روی پشت و روی سطح صاف، محکم و بدون شیب قرار گیرد؛ مگر اینکه پزشک برای یک وضعیت پزشکی خاص دستور متفاوتی داده باشد.

رژیم غذایی مناسب برای بیماری لارنگومالاسی

برای لارنگومالاسی «رژیم غذایی درمان‌کننده» وجود ندارد. در شیرخواران، مسئله اصلی دریافت کافی شیر مادر یا شیرخشک و جلوگیری از خستگی، خفگی و آسپیراسیون هنگام تغذیه است.

اگر نوزاد وعده‌های طولانی دارد یا حین شیر خوردن سرفه می‌کند، ارزیابی بلع ارزشمند است. گاهی متخصص، وعده‌های کوچک‌تر یا تغییر قوام شیر را پیشنهاد می‌کند؛ غلیظ‌کننده نباید خودسرانه به شیر اضافه شود.

جراحی لارنگومالاسی چه زمانی لازم است؟

فقط بخشی از کودکان مبتلا به لارنگومالاسی به جراحی نیاز دارند. سوپراگلوتوپلاستی بیشتر برای موارد شدید همراه با مشکلات تنفس، تغذیه یا رشد در نظر گرفته می‌شود.

سوپراگلوتوپلاستی چیست و برای چه نوزادانی انجام می‌شود؟

در سوپراگلوتوپلاستی، جراح از طریق دهان به حنجره دسترسی پیدا می‌کند و بافت‌های ایجادکننده انسداد را اصلاح می‌کند. برش خارجی روی گردن لازم نیست.

مراقبت، بهبود و پیگیری پس از جراحی

بعد از عمل، تنفس، اکسیژن‌رسانی و توانایی تغذیه کودک بررسی می‌شود. ارزیابی مجدد بلع در بعضی بیماران اهمیت دارد، به‌خصوص اگر پیش از جراحی علائم آسپیراسیون وجود داشته باشد.

عوارض و خطرات بیماری لارنگومالاسی

نوع خفیف معمولاً بدون عارضه پایدار برطرف می‌شود، اما بیماری شدید می‌تواند روی تنفس و رشد اثر بگذارد. مهم‌ترین خطرها شامل آپنه، کمبود اکسیژن، آسپیراسیون، اختلال بلع و وزن‌گیری نامناسب هستند.

مشکل طولانی تنفسی در موارد شدید می‌تواند فشار بیشتری به قلب و ریه وارد کند. به همین دلیل، فقط صدای استریدور نباید معیار پیگیری باشد؛ وزن‌گیری و کیفیت تنفس اطلاعات مهم‌تری می‌دهند.

بیماری لارنگومالاسی در کودکان و در دوران بارداری

لارنگومالاسی عمدتاً بیماری دوران نوزادی و شیرخوارگی است. بافت حنجره در دوره جنینی شکل می‌گیرد، اما بیماری معمولاً پس از تولد و با مشاهده استریدور تشخیص داده می‌شود.

لارنگومالاسی بیماری مخصوص زنان باردار نیست و در دوران بارداری مادر درمانی برای «پیشگیری از لارنگومالاسی جنین» وجود ندارد. رفتار معمول مادر در بارداری نیز نباید بدون شواهد علمی علت بیماری معرفی شود.

پیشگیری از بیماری لارنگومالاسی

روش ثابت‌شده‌ای برای جلوگیری از ایجاد لارنگومالاسی مادرزادی وجود ندارد. این موضوع مهم است، چون گاهی والدین تصور می‌کنند نحوه مراقبت یا تغذیه آن‌ها باعث بیماری شده است.

آنچه قابل پیشگیری است، بخشی از عوارض بیماری است. پیگیری وزن، بررسی مشکلات بلع، مراجعه در صورت تشدید تنفس و رعایت اصول خواب ایمن می‌تواند خطر تأخیر در تشخیص مشکلات جدی را کاهش دهد.

والدین نوزاد مبتلا به لارنگومالاسی چه مواردی را باید پیگیری کنند؟

پایش وزن‌گیری، تغذیه و الگوی تنفس

وزن کودک باید روی منحنی رشد پیگیری شود. مدت طولانی شیر خوردن، عرق کردن حین تغذیه و وقفه‌های مکرر برای نفس گرفتن ارزش گزارش به پزشک دارند.

چه علائمی نیاز به تماس سریع با پزشک دارند؟

بدتر شدن واضح استریدور، کاهش مقدار شیر، استفراغ مکرر همراه با اختلال رشد و خفگی هنگام تغذیه نیاز به بررسی دارند. فیلم کوتاهی از صدای تنفس در زمان بروز علامت نیز گاهی برای پزشک مفید است.

چه زمانی باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد؟

کبودی لب‌ها، وقفه طولانی تنفس، بی‌حالی شدید و تلاش واضح برای نفس کشیدن علائم انتظار در خانه نیستند. در چنین شرایطی ارزیابی فوری اورژانسی لازم است.

طول درمان بیماری لارنگومالاسی چقدر است؟

روند طبیعی بهبود لارنگومالاسی با افزایش سن

بیشتر نوزادان با رشد و تکامل ساختمان حنجره به‌تدریج بهتر می‌شوند. در منابع مراکز تخصصی کودکان، برطرف شدن بیماری اغلب تا حدود ۱۸ تا ۲۴ ماهگی گزارش شده است.

عوامل مؤثر بر طول دوره بیماری و پیش‌آگهی

شدت انسداد، مشکلات بلع، بیماری‌های عصبی و وجود مشکلات دیگر راه هوایی می‌توانند مسیر بهبود را تغییر دهند. به همین علت، دو نوزاد با صدای تنفسی مشابه ممکن است برنامه پیگیری متفاوتی داشته باشند.

آیا لارنگومالاسی می‌تواند دوباره ایجاد شود؟

در لارنگومالاسی مادرزادی معمول، با بالغ شدن حنجره علائم پایداراً کاهش می‌یابند. برگشت یا ادامه علائم غیرمعمول باید باعث بررسی سایر مشکلات راه هوایی شود.

سوالات پرتکرار درباره بیماری لارنگومالاسی

آیا لارنگومالاسی خطرناک یا کشنده است؟

بیشتر موارد خفیف خطرناک نیستند. موارد همراه با آپنه، کبودی، اختلال اکسیژن‌رسانی یا مشکلات شدید تغذیه می‌توانند جدی باشند و باید سریع ارزیابی شوند.

آیا لارنگومالاسی باعث اختلال رشد و وزن‌گیری می‌شود؟

در نوع متوسط یا شدید ممکن است چنین اتفاقی بیفتد. مصرف انرژی بیشتر برای تنفس و دشواری هماهنگ کردن مکیدن، بلع و تنفس می‌تواند دریافت کالری را کاهش دهد.

آیا همه نوزادان مبتلا به لارنگومالاسی به جراحی نیاز دارند؟

خیر. بیشتر نوزادان بدون جراحی و هم‌زمان با رشد حنجره بهتر می‌شوند و جراحی بیشتر برای بیماری شدید در نظر گرفته می‌شود.

آیا صدای تنفس نوزاد بعد از درمان کاملاً برطرف می‌شود؟

در بیشتر کودکان صدا با رشد کاهش پیدا می‌کند، اما زمان محو شدن آن متفاوت است. حتی پس از جراحی نیز ممکن است استریدور بلافاصله صفر نشود؛ معیار مهم‌تر، بهتر شدن تنفس، تغذیه و رشد کودک است.

نتیجه‌گیری

بیماری لارنگومالاسی معمولاً یک اختلال مادرزادی و گذرای حنجره است که مهم‌ترین علامت آن استریدور دمی در ماه‌های نخست زندگی است. بیشتر نوزادان با رشد حنجره و بدون درمان تهاجمی بهتر می‌شوند، اما صدای تنفس به‌تنهایی برای تشخیص شدت بیماری کافی نیست.

وزن نگرفتن، خفگی هنگام شیر خوردن، فرورفتگی شدید قفسه سینه، آپنه و کبودی نشانه‌هایی هستند که نباید منتظر برطرف شدن خودبه‌خودی آن‌ها ماند. تشخیص دقیق با ارزیابی متخصص و لارنگوسکوپی انجام می‌شود و در موارد شدید، سوپراگلوتوپلاستی می‌تواند تنفس و تغذیه کودک را بهبود دهد.

نویسنده مقاله pourfeyz