بیماری نقص ایمنی متغیر شایع (Common Variable Immunodeficiency – CVID)
بیماری نقص ایمنی متغیر شایع یا CVID یکی از مهمترین نقصهای ایمنی اولیه است که در آن بدن نمیتواند مقدار کافی از برخی آنتیبادیها، بهویژه ایمونوگلوبولین G، تولید کند. نتیجه میتواند عفونتهای مکرر تنفسی، مشکلات گوارشی، بیماریهای خودایمنی و در بعضی بیماران عوارض ریوی باشد. با وبلاگ سایت پزشکی روبرو برای خواندن توضیحات بیشتر درباره این موضوع همراه باشید. همچنین میتوانید با انواع بیماری ها، علائم و درمان هر کدام و همچنین با بیماری های خود ایمنی در سایت رو به رو آشنا شوید.
CVID بیماری یکشکلی نیست؛ شدت علائم از فردی به فرد دیگر تفاوت زیادی دارد. بعضی افراد از کودکی مشکل دارند، درحالیکه بیماری گروه دیگری تا دهه سوم یا چهارم زندگی تشخیص داده نمیشود. برآوردهای بنیاد نقص ایمنی نشان میدهد شیوع آن حدود یک نفر در هر ۲۵ هزار نفر است.
- بیماری نقص ایمنی متغیر شایع (CVID) چیست؟
- اسمهای دیگر بیماری نقص ایمنی متغیر شایع
- نشانههای بیماری نقص ایمنی متغیر شایع
- علت ابتلا به بیماری نقص ایمنی متغیر شایع
- تفاوت بیماری نقص ایمنی متغیر شایع در مردان و زنان
- نحوه تشخیص بیماری نقص ایمنی متغیر شایع
- روشهای درمان بیماری نقص ایمنی متغیر شایع
- درمان دارویی بیماری نقص ایمنی متغیر شایع
- درمان خانگی بیماری نقص ایمنی متغیر شایع
- رژیم غذایی مناسب برای بیماری نقص ایمنی متغیر شایع
- پیشگیری از بیماری نقص ایمنی متغیر شایع
- عوارض و خطرات بیماری نقص ایمنی متغیر شایع
- بیماری نقص ایمنی متغیر شایع در کودکان و در دوران بارداری
- طول درمان بیماری نقص ایمنی متغیر شایع چقدر است؟
- زندگی با CVID؛ پیگیری پزشکی، واکسیناسیون و مراقبت روزمره
- پیشآگهی و سوالات متداول درباره نقص ایمنی متغیر شایع
بیماری نقص ایمنی متغیر شایع (CVID) چیست؟
CVID نوعی اختلال در ایمنی هومورال است. در این وضعیت تعداد سلولهای B ممکن است طبیعی باشد، اما این سلولها نمیتوانند بهطور مؤثر به سلولهای تولیدکننده آنتیبادی تبدیل شوند.
در CVID چه اختلالی در سیستم ایمنی و تولید آنتیبادی ایجاد میشود؟
به زبان ساده، بدن فرد مبتلا ممکن است میکروب را بشناسد اما نتواند پاسخ آنتیبادی کافی و ماندگاری علیه آن ایجاد کند. به همین دلیل عفونتهایی که در یک فرد سالم ساده و گذرا هستند، میتوانند در بیمار مبتلا به CVID مکرر یا طولانی شوند.
بخش دیگری از مشکل، تنظیم نامناسب سیستم ایمنی است. همین موضوع توضیح میدهد چرا CVID فقط با عفونت همراه نیست و برخی بیماران دچار خودایمنی، التهاب مزمن یا بزرگشدن طحال میشوند.
نقش IgG، IgA، IgM و لنفوسیتهای B در این بیماری
مهمترین یافته آزمایشگاهی، کاهش قابل توجه IgG است. IgA و گاهی IgM نیز کاهش پیدا میکنند. لنفوسیتهای B معمولاً وجود دارند، اما کیفیت بلوغ و عملکرد آنها مناسب نیست.
در بعضی بیماران، تعداد سلولهای B حافظهای تغییر یافته نیز پایین است. عملکرد سلولهای T هم میتواند در بخشی از بیماران دچار اختلال شود.
CVID چقدر شایع است و معمولاً در چه سنی تشخیص داده میشود؟
نشانهها میتوانند در کودکی ظاهر شوند، اما تشخیص در بسیاری از بیماران در بزرگسالی اتفاق میافتد. منابع بالینی سن ۲۰ تا ۴۰ سال را یکی از دورههای شایع تشخیص گزارش میکنند. (Merck Manuals)
اسمهای دیگر بیماری نقص ایمنی متغیر شایع
نام انگلیسی بیماری Common Variable Immunodeficiency یا Common Variable Immune Deficiency است و معمولاً با اختصار CVID شناخته میشود.
در متون قدیمی ممکن است اصطلاح Adult-onset hypogammaglobulinemia نیز دیده شود. بااینحال، این نام دقیق نیست؛ چون CVID میتواند پیش از بزرگسالی هم شروع شود.
«هیپوگاماگلوبولینمی» نیز مترادف کامل CVID نیست. کاهش ایمونوگلوبولین علل مختلفی دارد و تنها پس از بررسی معیارهای لازم میتوان تشخیص CVID را مطرح کرد.
نشانههای بیماری نقص ایمنی متغیر شایع
عفونت مکرر یکی از شناختهشدهترین نشانههای CVID است، اما تنها علامت بیماری نیست. حتی بعضی بیماران ابتدا با مشکلات خودایمنی یا گوارشی مراجعه میکنند.
عفونتهای سینوسی، گوش، ریه و ذاتالریههای مکرر
سینوزیت، عفونت گوش، برونشیت و پنومونی مکرر اهمیت زیادی دارند. باکتریهایی مانند Streptococcus pneumoniae و Haemophilus influenzae میتوانند در نقصهای آنتیبادی مشکلساز شوند.
سرفهای که مرتب بازمیگردد یا چند دوره پنومونی در سابقه بیمار وجود دارد، ارزش بررسی دارد. تکرار عفونتهای ریه میتواند به آسیب دائمی راههای هوایی منجر شود.
اسهال مزمن، کاهش وزن و علائم گوارشی
CVID گاهی با اسهال طولانی، درد شکم، سوءجذب یا کاهش وزن همراه میشود. عفونتهایی مانند Giardia نیز در بیماران دارای نقص آنتیبادی اهمیت بیشتری پیدا میکنند.
علائم غیرعفونی؛ بزرگی غدد لنفاوی، طحال و بیماریهای خودایمنی
بزرگی طحال و غدد لنفاوی، کاهش پلاکت ناشی از خودایمنی یا کمخونی همولیتیک ممکن است دیده شود. بعضی بیماران نیز درگیری التهابی ریه یا دستگاه گوارش دارند.
چه علائمی نیاز به مراجعه سریع به پزشک دارند؟
تنگی نفس، تب بالا و پایدار، سرفه خونی، کاهش اکسیژن، ضعف شدید یا علائم پنومونی نیازمند ارزیابی سریع هستند. اسهال شدید و طولانی همراه با کمآبی نیز نباید فقط با درمان خانگی کنترل شود.
علت ابتلا به بیماری نقص ایمنی متغیر شایع
علت CVID در همه افراد مشخص نیست. این بیماری در حقیقت مجموعهای ناهمگون از اختلالات سیستم ایمنی را دربر میگیرد.
اختلال عملکرد لنفوسیت B و کاهش تولید ایمونوگلوبولین
مشکل اصلی به بلوغ و عملکرد صحیح سلولهای B و تولید آنتیبادی مربوط میشود. کاهش IgG باعث میشود دفاع بدن در برابر برخی میکروبها ضعیفتر شود.
نقش ژنها و سابقه خانوادگی در نقص ایمنی متغیر شایع
در تعدادی از بیماران تغییرات ژنتیکی مرتبط با عملکرد سیستم ایمنی پیدا میشود. ژنهایی مانند NFKB1، NFKB2، ICOS، CTLA4، LRBA و TNFRSF13B در برخی فنوتیپهای مشابه یا مرتبط با CVID مطرح هستند.
بااینحال، پیدا نکردن جهش ژنتیکی بیماری را رد نمیکند. در درصد قابل توجهی از افراد، علت مولکولی مشخصی شناسایی نمیشود.
آیا CVID مسری است؟
خیر. CVID یک بیماری عفونی نیست و از فردی به فرد دیگر منتقل نمیشود. آنچه ممکن است منتقل شود عفونتهای معمول تنفسی هستند، نه خود نقص ایمنی.
تفاوت بیماری نقص ایمنی متغیر شایع در مردان و زنان
CVID میتواند هم زنان و هم مردان را درگیر کند و تفاوت جنسیتی واضح و ثابتی در شیوع آن اثبات نشده است. یک مطالعه جمعیتی دانمارکی نیز تفاوتی در سن شروع علائم میان دو جنس پیدا نکرد، هرچند زمان تشخیص در مردان و زنان متفاوت بود. (PubMed)
برخی مطالعات تفاوتهایی در زیرگروههای سلول B حافظهای میان زنان و مردان گزارش کردهاند، اما این یافتهها هنوز مبنای درمان متفاوت برای دو جنس نیستند. (PubMed)
یک تفاوت عملی مهم مربوط به بارداری است. زنان مبتلا به CVID هنگام برنامهریزی برای بارداری به پایش دقیقتر ایمونوگلوبولین و عفونتها نیاز دارند.
نحوه تشخیص بیماری نقص ایمنی متغیر شایع
پایین بودن یک عدد در آزمایش خون برای تشخیص CVID کافی نیست. تشخیص باید توسط متخصص آلرژی و ایمونولوژی بالینی و با کنار هم گذاشتن علائم، آزمایشها و علل احتمالی دیگر انجام شود.
آزمایش IgG، IgA و IgM و بررسی پاسخ آنتیبادی به واکسن
مقدار IgG، IgA و IgM اندازهگیری میشود. پاسخ بدن به آنتیژنهای واکسن، مانند واکسنهای پروتئینی یا پلیساکاریدی، نیز میتواند قدرت تولید آنتیبادی اختصاصی را نشان دهد.
فلوسیتومتری و بررسی لنفوسیتهای B، T و NK
فلوسیتومتری برای شمارش و بررسی زیرگروههای لنفوسیت B و T کاربرد دارد. این آزمایش به متخصص کمک میکند CVID را از بعضی اختلالات ایمنی دیگر جدا کند.
معیارهای معتبر تشخیص CVID و لزوم رد علل ثانویه
معیارهای رایج شامل کاهش واضح IgG همراه با کاهش IgA و گاهی IgM، اختلال پاسخ آنتیبادی و رد سایر علل هیپوگاماگلوبولینمی هستند. در معیارهای ESID، تشخیص CVID معمولاً پس از چهار سالگی مطرح میشود؛ هرچند علائم میتوانند زودتر شروع شوند. (PubMed Central (PMC))
| بخش ارزیابی | آنچه بررسی میشود |
|---|---|
| ایمونوگلوبولینها | IgG، IgA و IgM |
| عملکرد آنتیبادی | پاسخ به واکسنها |
| فلوسیتومتری | سلولهای B، T و زیرگروهها |
| بررسی علل ثانویه | داروها، بدخیمیها، دفع پروتئین و برخی بیماریها |
| ارزیابی عوارض | ریه، خون، کبد، طحال و دستگاه گوارش |
تفاوت CVID با کمبود IgA، آگاماگلوبولینمی و هیپوگاماگلوبولینمی ثانویه
کمبود انتخابی IgA معمولاً با IgG طبیعی همراه است. در آگاماگلوبولینمی وابسته به X تعداد سلولهای B بهشدت کاهش مییابد، درحالیکه در CVID معمولاً سلولهای B وجود دارند.
هیپوگاماگلوبولینمی ثانویه نیز میتواند در اثر برخی داروها، بدخیمیهای خونی یا دفع پروتئین ایجاد شود. به همین دلیل «رد علل ثانویه» بخش اصلی تشخیص است.
روشهای درمان بیماری نقص ایمنی متغیر شایع
هدف درمان، جایگزینی آنتیبادیهای کمبوددار، کاهش عفونت و جلوگیری از آسیب اندامهاست. برنامه درمان باید متناسب با سابقه عفونت، بیماری ریوی، وزن، سطح IgG و پاسخ بالینی هر بیمار تنظیم شود.
جایگزینی ایمونوگلوبولین؛ IVIG و SCIG چگونه عمل میکنند؟
ایمونوگلوبولین جایگزین، آنتیبادی IgG آماده را وارد بدن میکند. درمان ممکن است به شکل وریدی IVIG یا زیرجلدی SCIG انجام شود.
دوز آغازین Ig در بسیاری از منابع حدود ۴۰۰ تا ۶۰۰ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در ماه ذکر شده است، اما عدد نهایی بر اساس میزان عفونت و سطح IgG تنظیم میشود. (Immune Deficiency Foundation)
تفاوت تزریق وریدی و زیرجلدی ایمونوگلوبولین
IVIG معمولاً با فاصله چند هفته انجام میشود و هر جلسه مقدار بیشتری Ig دریافت میشود. SCIG در حجمهای کوچکتر و دفعات بیشتر تجویز میشود و در بسیاری از بیماران امکان درمان در منزل را فراهم میکند.
انتخاب بین این دو فقط مسئله راحتی نیست. دسترسی وریدی، عوارض تزریق، سبک زندگی و توانایی بیمار برای انجام درمان زیرجلدی نیز دخیل هستند.
نقش آنتیبیوتیکها در درمان و پیشگیری از عفونت
عفونت باکتریایی باید سریع و متناسب با عامل احتمالی درمان شود. در بیمارانی که با وجود ایمونوگلوبولین هنوز عفونتهای مکرر دارند، پزشک ممکن است آنتیبیوتیک پیشگیرانه تجویز کند.
درمان عوارض خودایمنی، ریوی و گوارشی همراه با CVID
کورتیکواستروئیدها، ریتوکسیماب یا داروهای تعدیلکننده ایمنی ممکن است برای بعضی عوارض استفاده شوند. این داروها درمان اصلی کمبود آنتیبادی نیستند و مصرف آنها فقط برای شرایط مشخص توجیه دارد.
درمان دارویی بیماری نقص ایمنی متغیر شایع
مهمترین درمان دارویی ـ حمایتی CVID همان ایمونوگلوبولین جایگزین است. آنتیبیوتیک، ضدویروس یا سایر داروها زمانی اضافه میشوند که عفونت یا عارضه مشخصی وجود داشته باشد.
خوددرمانی با آنتیبیوتیک اشتباه مهمی است. فرد مبتلا ممکن است به کشت میکروبی، درمان طولانیتر یا داروی متفاوت نیاز داشته باشد و مصرف خودسرانه خطر مقاومت آنتیبیوتیکی را بالا میبرد.
درمان خانگی بیماری نقص ایمنی متغیر شایع
درمان خانگی نمیتواند CVID را درمان کند یا جایگزین ایمونوگلوبولین شود. خواب کافی، تغذیه مناسب، بهداشت دستها و دوری از افراد مبتلا به عفونت تنفسی فقط اقدامات حمایتی هستند.
اگر بیمار برونشکتازی داشته باشد، متخصص ریه ممکن است تکنیکهای تخلیه ترشحات یا فیزیوتراپی تنفسی را آموزش دهد. این اقدامات باید متناسب با وضعیت ریه انتخاب شوند، نه براساس نسخههای عمومی اینترنتی.
رژیم غذایی مناسب برای بیماری نقص ایمنی متغیر شایع
رژیم خاصی که بتواند تولید IgG را به حالت طبیعی برگرداند وجود ندارد. رژیم متعادل شامل پروتئین کافی، سبزیجات، میوه، غلات و چربیهای سالم برای حفظ وضعیت تغذیهای مناسبتر است.
در صورت اسهال مزمن یا سوءجذب، بررسی کمبود آهن، ویتامین B12، فولات و سایر ریزمغذیها ممکن است لازم باشد. مکملها بهتر است بعد از اثبات کمبود مصرف شوند.
ایمنی مواد غذایی نیز اهمیت دارد. گوشت و تخممرغ باید کاملاً پخته شوند و آب یا غذای مشکوک به آلودگی بهتر است مصرف نشود.
پیشگیری از بیماری نقص ایمنی متغیر شایع
در بیشتر بیماران راه شناختهشدهای برای جلوگیری از ایجاد خود CVID وجود ندارد، زیرا علت آن معمولاً قابل پیشگیری نیست. چیزی که میتوان از آن پیشگیری کرد، بخشی از عفونتها و آسیبهای ناشی از آنهاست.
شستوشوی دستها، درمان سریع عفونت، ترک سیگار، مراقبت از سلامت ریه و پیگیری منظم اهمیت دارند. برنامه واکسیناسیون نیز باید با متخصص ایمنی هماهنگ شود، چون پاسخ آنتیبادی به برخی واکسنها ممکن است ضعیف باشد.
عوارض و خطرات بیماری نقص ایمنی متغیر شایع
تأخیر در تشخیص یا کنترل ضعیف عفونتها میتواند عوارض ماندگار ایجاد کند. ریه یکی از اندامهایی است که توجه ویژه میخواهد.
برونشکتازی و آسیب مزمن ریه در اثر عفونتهای مکرر
پنومونیهای مکرر میتوانند دیواره راههای هوایی را آسیب بزنند و به برونشکتازی منجر شوند. بعد از ایجاد برونشکتازی، تخلیه ترشحات سختتر میشود و چرخه عفونت دوباره تشدید میشود.
بیماریهای خودایمنی و التهاب گرانولوماتوز
ترومبوسیتوپنی ایمنی، کمخونی همولیتیک و التهاب گرانولوماتوز از عوارض شناختهشدهاند. بیماری بینابینی ریه مرتبط با CVID نیز در گروهی از بیماران دیده میشود.
افزایش خطر لنفوم و برخی سرطانها و اهمیت پایش منظم
خطر بعضی بدخیمیها، بهویژه لنفوم و سرطان معده، در CVID بیشتر از جمعیت عمومی گزارش شده است. (Merck Manuals)
کاهش وزن بدون دلیل، تعریق شبانه، تب طولانی یا بزرگشدن پایدار غدد لنفاوی نیازمند ارزیابی پزشکی است.
بیماری نقص ایمنی متغیر شایع در کودکان و در دوران بارداری
در کودکان، تشخیص باید با احتیاط انجام شود. پایین بودن موقت ایمونوگلوبولین در سالهای ابتدایی زندگی میتواند شرایط دیگری را تقلید کند؛ به همین دلیل معیارهای تخصصی CVID معمولاً تشخیص را پس از چهار سالگی در نظر میگیرند. (PubMed Central (PMC))
در بارداری، قطع خودسرانه ایمونوگلوبولین کار درستی نیست. دادههای جدید نشان میدهند با برنامهریزی پیش از بارداری، کنترل IgG و هماهنگی متخصص ایمنی با متخصص زنان، بسیاری از زنان مبتلا میتوانند بارداری موفقی داشته باشند. (PubMed)
تغییر حجم خون و وزن مادر ممکن است نیاز به تنظیم مقدار یا فاصله تزریق ایجاد کند. IVIG و SCIG نیز در منابع تخصصی بهعنوان روشهای قابل استفاده در دوران بارداری شناخته میشوند. (PubMed)
طول درمان بیماری نقص ایمنی متغیر شایع چقدر است؟
CVID معمولاً یک بیماری مزمن است و درمان جایگزینی ایمونوگلوبولین در بیمارانی که اندیکاسیون قطعی دارند اغلب طولانیمدت و در بسیاری موارد مادامالعمر است. (Merck Manuals)
هدف این نیست که فقط عدد IgG به محدوده مشخصی برسد. تعداد پنومونیها، سینوزیت، بستریشدن، وضعیت ریه و کیفیت زندگی نشان میدهند برنامه درمان تا چه اندازه موفق بوده است.
زندگی با CVID؛ پیگیری پزشکی، واکسیناسیون و مراقبت روزمره
کنترل موفق CVID بیشتر شبیه یک برنامه مداوم است تا یک دوره درمان کوتاه. بیمار باید بتواند عفونت را زود تشخیص دهد و تغییر علائم خود را جدی بگیرد.
چه آزمایشها و بررسیهایی باید بهصورت دورهای انجام شوند؟
CBC، عملکرد کبد و کلیه، سطح IgG و ارزیابی ریه از بررسیهای رایج هستند. در صورت تغییر عملکرد تنفسی ممکن است اسپیرومتری یا CT ریه لازم شود. (Merck Manuals)
واکسیناسیون در بیماران CVID و نکاتی که باید با متخصص بررسی شود
نوع واکسن و شرایط بیمار باید جداگانه بررسی شود. بهویژه درباره واکسنهای زنده، تصمیمگیری بدون اطلاع متخصص ایمنی مناسب نیست.
کاهش خطر عفونت و مراقبت از سلامت ریه و دستگاه گوارش
سرفه طولانی، افزایش خلط، کاهش تحمل فعالیت یا پنومونی مکرر نباید عادی تلقی شود. همین موضوع درباره اسهال مزمن، کاهش وزن و سوءجذب نیز صدق میکند.
تجربه زندگی با تزریق منظم ایمونوگلوبولین و مدیریت بیماری
برای بیمار، تفاوت واقعی IVIG و SCIG فقط در آزمایش خون دیده نمیشود؛ دفعات مراجعه، مدت تزریق، واکنشهای موضعی و هماهنگی درمان با کار و زندگی روزمره هم مهم هستند.
یک نظرسنجی سال ۲۰۲۴ بنیاد Immune Deficiency Foundation بیش از ۸۵۰ فرد مبتلا به نقص ایمنی اولیه را بررسی کرد و ۷۱ درصد شرکتکنندگان CVID داشتند. چنین دادههایی اهمیت توجه به تجربه واقعی بیمار هنگام برنامهریزی درمان را نشان میدهد. (Immune Deficiency Foundation)
پیشآگهی و سوالات متداول درباره نقص ایمنی متغیر شایع
آیا CVID درمان قطعی دارد؟
در حال حاضر برای بیشتر بیماران درمانی که نقص ایمنی را بهطور کامل از بین ببرد وجود ندارد. ایمونوگلوبولین جایگزین و درمان عوارض میتوانند کنترل بیماری را بهطور محسوسی بهتر کنند.
آیا فرد مبتلا به CVID میتواند زندگی طبیعی داشته باشد؟
بسیاری از بیماران با درمان و پایش مناسب میتوانند زندگی فعال و طولانی داشته باشند. وجود برونشکتازی، بیماری التهابی شدید، خودایمنی یا بدخیمی میتواند پیشآگهی را تغییر دهد.
آیا بیماری CVID به فرزندان منتقل میشود؟
در بعضی خانوادهها زمینه ژنتیکی وجود دارد، اما الگوی وراثت CVID ساده و یکسان نیست. وجود بیماری در یک والد به معنای ابتلای قطعی فرزند نیست.
در خانوادههایی که چند عضو مبتلا هستند، مشاوره ژنتیک و بررسی توسط متخصص ایمونولوژی میتواند مفید باشد.
چه زمانی عفونتهای مکرر میتوانند نشانه نقص ایمنی باشند؟
پنومونیهای مکرر، سینوزیتهای متعدد، عفونت شدید یا غیرمعمول، نیاز مکرر به آنتیبیوتیک و همراهی عفونت با خودایمنی یا سوءجذب، دلایل مناسبی برای بررسی سیستم ایمنی هستند.
البته هر فردی که چند بار سرما میخورد CVID ندارد. تشخیص زمانی معنا پیدا میکند که الگوی بالینی و آزمایشهای ایمنی در کنار یکدیگر قرار گیرند.
نتیجهگیری
بیماری نقص ایمنی متغیر شایع (CVID) یک نقص ایمنی اولیه مزمن است که بیش از هر چیز با کاهش تولید مؤثر آنتیبادی شناخته میشود. عفونتهای مکرر سینوسی و ریوی، مشکلات گوارشی، بیماریهای خودایمنی و برونشکتازی از تظاهرات مهم آن هستند.
تشخیص زودهنگام اهمیت زیادی دارد، زیرا درمان با IVIG یا SCIG میتواند تعداد و شدت بسیاری از عفونتها را کاهش دهد و از بخشی از آسیبهای ماندگار جلوگیری کند. پایین بودن ایمونوگلوبولین بهتنهایی برای تشخیص کافی نیست؛ پاسخ آنتیبادی، وضعیت لنفوسیتها و علل ثانویه نیز باید بررسی شوند.
هر فردی که سابقه عفونتهای غیرعادی یا مکرر دارد، بهتر است بهجای مصرف مکرر و خودسرانه آنتیبیوتیک، توسط متخصص آلرژی و ایمونولوژی بالینی ارزیابی شود. برنامه درمان CVID باید شخصیسازی شود و بر اساس علائم، سطح IgG، وضعیت ریه و پاسخ واقعی بیمار به درمان تنظیم شود.
