بیماری آستیگماتیسم (Astigmatism)

دیدن این مقاله:
14
همراه

آستیگماتیسم یکی از شایع‌ترین عیوب انکساری چشم است و می‌تواند دید نزدیک، دور یا هر دو را تار و کشیده نشان دهد. این مشکل زمانی ایجاد می‌شود که انحنای قرنیه یا عدسی در محورهای مختلف یکسان نباشد و نور به‌جای یک نقطه، در چند ناحیه روی شبکیه متمرکز شود. با وبلاگ سایت پزشکی روبرو برای خواندن توضیحات بیشتر درباره این موضوع همراه باشید. همچنین می‌توانید با انواع بیماری ها، علائم و درمان هر کدام  و همچنین با چشم پزشکی در سایت رو به رو آشنا شوید.

بعضی افراد فقط هنگام رانندگی شبانه یا مطالعه طولانی متوجه آستیگماتیسم چشم می‌شوند. در مقابل، درجات بالاتر می‌تواند با سردرد، خستگی چشم، دوبینی سایه‌دار و افت محسوس کیفیت بینایی همراه باشد. آستیگماتیسم در بیشتر موارد با عینک یا لنز تماسی به‌خوبی اصلاح می‌شود و برای برخی افراد نیز جراحی‌های اصلاح عیوب انکساری گزینه مناسبی هستند.

آستیگماتیسم چیست و چه اتفاقی برای بینایی می‌افتد؟

در چشم سالم، قرنیه و عدسی نور را طوری می‌شکنند که تصویر نسبتاً دقیق روی شبکیه تشکیل شود. در آستیگماتیسم، قدرت انکساری چشم در همه محورهای قرنیه یا عدسی یکسان نیست.

به زبان ساده، می‌توان تفاوت را به سطح یک توپ فوتبال و توپ راگبی تشبیه کرد. سطح کاملاً متقارن نور را یکنواخت‌تر متمرکز می‌کند، اما سطح نامتقارن باعث می‌شود پرتوها در نقاط متفاوتی به کانون برسند.

آستیگماتیسم چگونه باعث تاری و اعوجاج تصویر می‌شود؟

فرد ممکن است حروف را کمی سایه‌دار، خطوط را غیرشفاف یا چراغ‌های شب را کشیده ببیند. برخلاف نزدیک‌بینی ساده، تاری دید آستیگماتیسم می‌تواند هم در فاصله نزدیک و هم دور دیده شود.

شدت این حالت به میزان Cylinder، محور آستیگماتیسم و وجود سایر عیوب انکساری بستگی دارد.

تفاوت شکل قرنیه و عدسی در چشم سالم و چشم آستیگمات

در بسیاری از مبتلایان، نامنظمی مربوط به قرنیه است و به آن آستیگماتیسم قرنیه‌ای گفته می‌شود. گاهی نیز شکل یا قدرت عدسی داخل چشم عامل اصلی است که اصطلاح آستیگماتیسم عدسی برای آن به‌کار می‌رود.

آستیگماتیسم همیشه به معنی بیماری خطرناک قرنیه نیست. بااین‌حال، ایجاد آستیگماتیسم نامنظم یا تغییر سریع نمره چشم باید توسط چشم‌پزشک بررسی شود.

اسم‌های دیگر بیماری آستیگماتیسم

اصطلاح رایج فارسی آن «آستیگماتیسم» یا «آستیگمات چشم» است. در برخی منابع فارسی قدیمی‌تر، واژه «کژبینی» نیز دیده می‌شود؛ هرچند آستیگماتیسم از نظر پزشکی یک عیب انکساری است و نباید آن را با انحراف چشم یا استرابیسم اشتباه گرفت.

اصطلاح Astigmatism در نسخه‌ها و گزارش‌های چشم‌پزشکی به همین اختلال اشاره دارد. در نسخه عینک معمولاً بخش مربوط به آستیگماتیسم با مقادیر CYL و Axis مشخص می‌شود.

انواع آستیگماتیسم چشم کدام‌اند؟

تقسیم‌بندی آستیگماتیسم فقط یک موضوع علمی نیست؛ نوع آن می‌تواند در انتخاب عینک، لنز یا بررسی‌های تکمیلی تأثیر داشته باشد.

آستیگماتیسم قرنیه‌ای و آستیگماتیسم عدسی

در آستیگماتیسم قرنیه‌ای، اختلاف انحنا در قرنیه عامل اصلی شکست نامساوی نور است. در نوع عدسی، اختلاف قدرت انکساری عدسی داخل چشم نقش بیشتری دارد.

آستیگماتیسم منظم و نامنظم چه تفاوتی دارند؟

در آستیگماتیسم منظم، محورهای اصلی انکسار الگوی قابل‌پیش‌بینی دارند و معمولاً با عینک به‌خوبی اصلاح می‌شوند. آستیگماتیسم نامنظم پیچیده‌تر است و ممکن است در مشکلاتی مانند قوز قرنیه، اسکار قرنیه یا پس از برخی آسیب‌ها دیده شود.

ارتباط آستیگماتیسم با نزدیک‌بینی و دوربینی

یک فرد می‌تواند هم‌زمان آستیگماتیسم و نزدیک‌بینی یا آستیگماتیسم و دوربینی داشته باشد. به همین دلیل نسخه عینک ممکن است علاوه بر CYL و Axis، دارای مقدار SPH نیز باشد.

نشانه‌های بیماری آستیگماتیسم

تاری دید شایع‌ترین علامت آستیگماتیسم است، اما تنها نشانه محسوب نمی‌شود. شدت علائم همیشه با عدد نسخه تناسب کامل ندارد و بعضی افراد درجات خفیف را تقریباً احساس نمی‌کنند.

نشانه‌های رایج شامل موارد زیر هستند:

  • تاری یا اعوجاج دید نزدیک و دور
  • خستگی و فشار چشم
  • سردرد پس از مطالعه یا کار طولانی
  • جمع کردن چشم برای واضح‌تر دیدن
  • دشواری دید در شب
  • کشیده یا پخش دیده شدن نورها
  • کاهش وضوح نوشته‌ها و تابلوها

نشانه‌های آستیگماتیسم خفیف و شدید

آستیگماتیسم خفیف ممکن است فقط هنگام مطالعه طولانی یا رانندگی شبانه آزاردهنده باشد. در درجات بالاتر، فرد حتی هنگام فعالیت‌های روزمره نیز احساس می‌کند لبه اجسام یا نوشته‌ها کاملاً واضح نیستند.

آستیگماتیسم چه تأثیری بر دید در شب دارد؟

در محیط تاریک مردمک بازتر می‌شود و ناهنجاری‌های اپتیکی چشم بیشتر خودشان را نشان می‌دهند. به همین دلیل بعضی مبتلایان اطراف چراغ خودروها هاله، کشیدگی یا پخش نور بیشتری احساس می‌کنند.

چه علائمی نیاز به مراجعه سریع‌تر به چشم‌پزشک دارند؟

کاهش ناگهانی بینایی، درد چشم، قرمزی شدید، جرقه‌های نوری، افزایش ناگهانی مگس‌پران یا تغییر سریع کیفیت دید را نباید صرفاً به آستیگماتیسم نسبت داد. این علائم می‌توانند علت دیگری داشته باشند و نیازمند ارزیابی پزشکی هستند.

علت ابتلا به آستیگماتیسم

عامل اصلی، شکل و قدرت انکساری قرنیه یا عدسی است. آستیگماتیسم می‌تواند از کودکی وجود داشته باشد یا در سنین بعدی آشکار شود.

نقش ژنتیک و شکل قرنیه در ایجاد آستیگماتیسم

زمینه خانوادگی در بروز عیوب انکساری نقش دارد. بعضی کودکان از سال‌های نخست زندگی دارای آستیگماتیسم هستند و ممکن است بدون غربالگری بینایی متوجه مشکل خود نشوند.

آیا کار با موبایل و کامپیوتر باعث آستیگماتیسم می‌شود؟

شواهد پزشکی نشان نمی‌دهد که نگاه کردن به صفحه موبایل یا نشستن نزدیک تلویزیون به‌تنهایی آستیگماتیسم ایجاد کند. استفاده طولانی از نمایشگر می‌تواند خشکی، خستگی و تاری موقت چشم ایجاد کند و در نتیجه علائم موجود بیشتر احساس شوند.

ارتباط آسیب چشم، جراحی و قوز قرنیه با آستیگماتیسم

آسیب قرنیه، اسکار، برخی جراحی‌های چشمی و بیماری‌هایی مانند کراتوکونوس یا قوز قرنیه می‌توانند شکل قرنیه را تغییر دهند. تغییر پیشرونده آستیگماتیسم، به‌خصوص همراه با افت دید اصلاح‌شده، دلیل خوبی برای بررسی تخصصی قرنیه است.

تفاوت بیماری آستیگماتیسم در مردان و زنان

آستیگماتیسم محدود به یک جنس نیست و هم در مردان و هم در زنان دیده می‌شود. جنسیت به‌تنهایی تعیین‌کننده ابتلا یا شدت آن محسوب نمی‌شود و عوامل ژنتیکی و ساختمانی چشم اهمیت بیشتری دارند.

تفاوت مهم‌تر زمانی مطرح می‌شود که شرایط خاصی مانند بارداری، بیماری‌های قرنیه یا تغییرات هورمونی وجود داشته باشد. در این وضعیت‌ها ممکن است اندازه‌گیری انکسار یا وضعیت سطح چشم موقتاً تغییر کند.

نمره و درجات آستیگماتیسم چگونه تفسیر می‌شوند؟

نمره آستیگماتیسم معمولاً با دیوپتر اندازه‌گیری می‌شود. فقط نگاه کردن به یک عدد برای انتخاب درمان کافی نیست و حدت بینایی، علائم، محور آستیگماتیسم و وضعیت قرنیه نیز اهمیت دارند.

CYL و Axis در نسخه عینک آستیگماتیسم چه معنایی دارند؟

CYL میزان اصلاح آستیگماتیسم را نشان می‌دهد. Axis نیز جهت یا محور اصلاح را در محدوده صفر تا ۱۸۰ درجه مشخص می‌کند.

آستیگماتیسم خفیف، متوسط و شدید یعنی چه؟

مرزبندی دقیق می‌تواند میان منابع و کاربردهای بالینی متفاوت باشد. به همین دلیل بهتر است نمره چشم به‌جای برچسب‌هایی مثل «خیلی زیاد» یا «کم»، همراه با کیفیت دید و نتیجه معاینه تفسیر شود.

آیا بالا رفتن نمره آستیگماتیسم همیشه نشانه بیماری است؟

خیر. تغییرات محدود نسخه ممکن است در طول زمان رخ دهد، اما افزایش قابل‌توجه یا سریع باید جدی گرفته شود.

توصیه متخصص: اگر نمره CYL در معاینات پی‌درپی تغییر محسوسی دارد یا دید با عینک جدید نیز کامل نمی‌شود، بررسی شکل قرنیه با ابزارهایی مانند توپوگرافی می‌تواند ضروری باشد.

نحوه تشخیص بیماری آستیگماتیسم

تشخیص قطعی آستیگماتیسم با تست‌های اینترنتی یا نگاه کردن به تصاویر موسوم به «تست آستیگمات» انجام نمی‌شود. این تصاویر فقط می‌توانند وجود احتمالی تفاوت در وضوح خطوط را نشان دهند.

معاینه انکسار و تست حدت بینایی

اپتومتری یا معاینه چشم مشخص می‌کند فرد با چه قدرت عدسی بهترین دید را به دست می‌آورد. دستگاه اتورفرکتومتر نیز می‌تواند اندازه‌گیری اولیه‌ای از عیب انکساری ارائه دهد، اما نسخه نهایی فقط بر اساس عدد دستگاه تعیین نمی‌شود.

کراتومتری و توپوگرافی قرنیه چه زمانی لازم می‌شوند؟

کراتومتری انحنای بخش‌هایی از قرنیه را اندازه می‌گیرد. توپوگرافی قرنیه نقشه دقیق‌تری از شکل سطح قرنیه ارائه می‌دهد و در موارد مشکوک به آستیگماتیسم نامنظم یا پیش از بعضی جراحی‌های انکساری اهمیت بیشتری دارد.

افتراق آستیگماتیسم معمولی از قوز قرنیه

قوز قرنیه می‌تواند آستیگماتیسم نامنظم و پیشرونده ایجاد کند. افزایش سریع نمره، کاهش کیفیت دید با عینک و تغییر غیرعادی نقشه قرنیه از مواردی هستند که چشم‌پزشک را به بررسی دقیق‌تر هدایت می‌کنند.

روش‌های درمان آستیگماتیسم

هدف درمان، ایجاد تصویری واضح‌تر روی شبکیه است. انتخاب روش بر اساس سن، مقدار آستیگماتیسم، سلامت قرنیه، نیازهای بینایی و شرایط فرد انجام می‌شود.

اصلاح آستیگماتیسم با عینک

عینک ساده‌ترین و کم‌تهاجمی‌ترین روش اصلاح است. عدسی سیلندریک، اختلاف قدرت انکساری در محورهای چشم را جبران می‌کند.

ممکن است فرد پس از تغییر قابل‌توجه محور یا نمره عینک، چند روز برای سازگاری نیاز داشته باشد. سرگیجه یا اعوجاج مداوم با عینک جدید باید دوباره بررسی شود.

لنز توریک برای چه افرادی مناسب است؟

لنزهای توریک برای اصلاح آستیگماتیسم طراحی شده‌اند. این لنزها باید روی چشم در جهت مشخصی باقی بمانند؛ بنابراین فیت صحیح لنز و بررسی سلامت سطح چشم اهمیت زیادی دارد.

لیزیک، PRK و سایر جراحی‌های اصلاح عیوب انکساری

LASIK و PRK با تغییر شکل قرنیه می‌توانند بعضی درجات آستیگماتیسم را اصلاح کنند. مناسب بودن فرد برای جراحی فقط به نمره چشم بستگی ندارد و ضخامت، شکل و سلامت قرنیه باید بررسی شود.

آیا آستیگماتیسم خفیف همیشه به درمان نیاز دارد؟

نه لزوماً. اگر نمره کم باشد و فرد دید مناسب و بدون علامت داشته باشد، ممکن است اصلاح دائمی ضروری نباشد.

درمان دارویی آستیگماتیسم

دارویی که بتواند شکل قرنیه یا عدسی را اصلاح و آستیگماتیسم معمولی را درمان کند وجود ندارد. قطره‌های چشمی نیز جایگزین عینک، لنز یا جراحی اصلاح عیب انکساری نیستند.

اگر خشکی چشم هم‌زمان وجود داشته باشد، درمان آن ممکن است کیفیت دید و تحمل لنز را بهتر کند. نوع قطره باید متناسب با علت خشکی و نظر پزشک انتخاب شود.

درمان خانگی آستیگماتیسم

تمرین چشم، ماساژ، گیاهان دارویی یا مواد غذایی نمی‌توانند انحنای قرنیه را به شکل طبیعی برگردانند. تبلیغ روش‌هایی که وعده حذف دائمی آستیگماتیسم بدون ابزار اپتیکی یا مداخله پزشکی می‌دهند، پشتوانه علمی قابل اتکایی ندارد.

استراحت منظم هنگام کار با نمایشگر، نور مناسب و کنترل خشکی چشم فقط می‌توانند خستگی بینایی را کمتر کنند. این اقدامات درمان خود آستیگماتیسم نیستند.

رژیم غذایی مناسب برای آستیگماتیسم

رژیم غذایی خاصی برای کاهش نمره آستیگماتیسم وجود ندارد. بااین‌حال، تغذیه متعادل برای سلامت عمومی چشم مفید است.

سبزی‌های برگ‌سبز، میوه‌ها، ماهی، تخم‌مرغ، مغزها و منابع ویتامین‌های ضروری می‌توانند بخشی از یک رژیم سالم باشند. مصرف خودسرانه مکمل‌های چشمی برای درمان آستیگماتیسم توصیه نمی‌شود، چون مکمل نمی‌تواند شکل قرنیه را اصلاح کند.

پیشگیری از آستیگماتیسم

برای بیشتر انواع آستیگماتیسم، روش اثبات‌شده‌ای برای پیشگیری کامل وجود ندارد. National Eye Institute نیز آستیگماتیسم را عیب انکساری مرتبط با شکل قرنیه یا عدسی معرفی می‌کند که در بسیاری از افراد قابل پیشگیری نیست.

اقدام مهم‌تر، تشخیص به‌موقع است. معاینه دوره‌ای چشم، به‌خصوص در کودکان یا افرادی که تغییر بینایی دارند، از باقی ماندن یک مشکل اصلاح‌نشده جلوگیری می‌کند.

عوارض و خطرات آستیگماتیسم

آستیگماتیسم معمولی به‌خودی‌خود به معنی نابینایی نیست. مشکل اصلی، افت کیفیت بینایی و تأثیر آن بر مطالعه، رانندگی و فعالیت‌های روزانه است.

در کودکان، عیب انکساری قابل‌توجه و اصلاح‌نشده می‌تواند در روند رشد بینایی اختلال ایجاد کند و خطر آمبلیوپی یا تنبلی چشم را افزایش دهد. از طرف دیگر، آستیگماتیسم نامنظم ممکن است علامتی از یک اختلال قرنیه باشد و علت آن باید مشخص شود.

آستیگماتیسم در کودکان و در دوران بارداری

آستیگماتیسم در هر سنی ممکن است وجود داشته باشد، اما شرایط کودکان و زنان باردار نیازمند توجه جداگانه است.

نشانه‌هایی که والدین ممکن است متوجه آن‌ها نشوند

کودک معمولاً نمی‌داند دید طبیعی باید چقدر واضح باشد. نزدیک شدن بیش‌ازحد به نوشته، جمع کردن چشم، سردرد، بی‌علاقگی به مطالعه یا افت عملکرد دیداری می‌تواند نیاز به بررسی بینایی را مطرح کند.

ارتباط آستیگماتیسم درمان‌نشده با تنبلی چشم

اگر تصویر واضح در سال‌های حساس رشد بینایی به مغز نرسد، احتمال تنبلی چشم افزایش پیدا می‌کند. اصلاح به‌موقع عیب انکساری در کودکان از همین جهت اهمیت بالایی دارد.

اهمیت غربالگری و معاینه بینایی کودکان

غربالگری بینایی نباید فقط زمانی انجام شود که کودک شکایت دارد. منابع معتبر چشم‌پزشکی بر بررسی منظم بینایی کودکان تأکید دارند، چون برخی کودکان تاری دید خود را گزارش نمی‌کنند.

آستیگماتیسم در بارداری

تغییرات هورمونی بارداری ممکن است در برخی زنان روی قرنیه، خشکی چشم یا کیفیت بینایی اثر موقت بگذارد. تغییر نسخه عینک یا تصمیم برای جراحی اصلاح بینایی بهتر است با ارزیابی چشم‌پزشک و توجه به شرایط فرد انجام شود.

طول درمان آستیگماتیسم چقدر است؟

آستیگماتیسم معمولاً مثل یک عفونت، «دوره درمان چندروزه» ندارد. عینک و لنز تا زمانی که استفاده می‌شوند عیب انکساری را اصلاح می‌کنند، اما شکل چشم را تغییر نمی‌دهند.

پس از جراحی‌های اصلاح بینایی نیز مدت بازیابی به روش جراحی و شرایط فرد بستگی دارد. LASIK معمولاً بازیابی اولیه سریع‌تری نسبت به PRK دارد، اما تثبیت کامل کیفیت دید می‌تواند بیشتر طول بکشد.

آیا آستیگماتیسم بدتر می‌شود یا قابل پیشگیری است؟

نمره آستیگماتیسم می‌تواند در طول زندگی ثابت بماند یا تغییر کند. تغییرات کم لزوماً نگران‌کننده نیست، ولی افزایش پیشرونده باید بررسی شود.

تغییر نمره آستیگماتیسم در طول زمان

رشد چشم در کودکی و نوجوانی، تغییرات عدسی و برخی مشکلات قرنیه می‌توانند بر نسخه اثر بگذارند. مقایسه نسخه‌های چند سال مختلف اطلاعات خوبی درباره روند تغییرات ارائه می‌دهد.

آیا تمرین چشم، تغذیه یا سبک زندگی آستیگماتیسم را درمان می‌کند؟

خیر. تمرین‌های چشمی ممکن است در بعضی اختلالات خاص عملکردی چشم کاربرد داشته باشند، اما برای تغییر شکل قرنیه و حذف آستیگماتیسم اثبات نشده‌اند.

چه زمانی تغییر سریع آستیگماتیسم نیاز به بررسی تخصصی دارد؟

اگر نمره در مدت کوتاهی زیاد شود، کیفیت دید با عینک کاهش پیدا کند یا یک چشم تغییر بیشتری داشته باشد، معاینه تخصصی توصیه می‌شود. چنین الگویی گاهی نیاز به بررسی قرنیه و رد بیماری‌هایی مانند کراتوکونوس دارد.

تفاوت آستیگماتیسم با سایر مشکلات شایع بینایی

آستیگماتیسم، نزدیک‌بینی، دوربینی و پیرچشمی همگی می‌توانند تاری ایجاد کنند، اما مکانیسم آن‌ها یکسان نیست.

مشکل بینایی الگوی معمول تاری علت اصلی
آستیگماتیسم نزدیک و دور، گاهی همراه اعوجاج اختلاف انحنای قرنیه یا عدسی
نزدیک‌بینی بیشتر در فاصله دور تمرکز نور جلوی شبکیه
دوربینی بیشتر در فاصله نزدیک تمایل تمرکز نور پشت شبکیه
پیرچشمی کاهش تمرکز نزدیک با افزایش سن کاهش انعطاف‌پذیری عدسی

تفاوت آستیگماتیسم با نزدیک‌بینی و دوربینی

نزدیک‌بینی و دوربینی بیشتر با محل کانون نور نسبت به شبکیه تعریف می‌شوند. در آستیگماتیسم، قدرت شکست نور در محورهای مختلف با یکدیگر فرق دارد.

تفاوت آستیگماتیسم با پیرچشمی

پیرچشمی معمولاً از میانسالی و به‌دلیل کاهش انعطاف عدسی ایجاد می‌شود. شخص می‌تواند هم‌زمان پیرچشمی و آستیگماتیسم داشته باشد.

تفاوت آستیگماتیسم نامنظم با قوز قرنیه

هر آستیگماتیسم نامنظمی قوز قرنیه نیست. قوز قرنیه یک بیماری ساختاری قرنیه است که باید با معاینه و تصویربرداری مناسب تشخیص داده شود.

سوالات متداول درباره بیماری آستیگماتیسم

آیا آستیگماتیسم باعث نابینایی می‌شود؟

آستیگماتیسم معمولی به‌تنهایی معمولاً باعث نابینایی نمی‌شود و اغلب قابل اصلاح است. کاهش شدید یا ناگهانی دید باید برای یافتن علت دیگری بررسی شود.

آیا آستیگماتیسم ارثی است؟

زمینه ژنتیکی می‌تواند در بروز آن نقش داشته باشد. داشتن سابقه خانوادگی به این معنی نیست که فرد حتماً آستیگماتیسم شدید خواهد داشت.

آیا آستیگماتیسم با عینک برای همیشه برطرف می‌شود؟

عینک دید را اصلاح می‌کند، اما شکل قرنیه یا عدسی را تغییر نمی‌دهد. پس از برداشتن عینک، عیب انکساری همچنان وجود دارد.

آیا می‌توان با آستیگماتیسم رانندگی کرد؟

اگر دید با عینک یا لنز به میزان مناسب اصلاح شده باشد، بسیاری از مبتلایان مشکلی برای رانندگی ندارند. افرادی که شب‌ها نورها را پخش یا کشیده می‌بینند بهتر است نسخه و سلامت چشم خود را بررسی کنند.

بهترین روش اصلاح آستیگماتیسم برای هر فرد چیست؟

یک پاسخ ثابت برای همه وجود ندارد. عینک برای بسیاری از افراد کافی است، بعضی لنز توریک را ترجیح می‌دهند و گروهی پس از ارزیابی کامل می‌توانند کاندید جراحی باشند.

نتیجه‌گیری

بیماری آستیگماتیسم یک عیب انکساری شایع است که به‌دلیل تفاوت انحنای قرنیه یا عدسی، نور را به شکل یکنواخت روی شبکیه متمرکز نمی‌کند. تاری دید، خستگی چشم، سردرد و مشکل دید در شب از علائم شناخته‌شده آن هستند، اما برخی افراد با درجات خفیف هیچ علامت واضحی ندارند.

تشخیص دقیق آستیگماتیسم با معاینه چشم انجام می‌شود و بسته به شرایط فرد می‌توان آن را با عینک، لنز توریک یا برخی جراحی‌های اصلاح بینایی مدیریت کرد. درمان خانگی، دارو یا رژیم غذایی نمی‌تواند شکل قرنیه را اصلاح کند. تغییر سریع نمره، کاهش ناگهانی دید یا آستیگماتیسم قابل‌توجه در کودکان نیز مواردی هستند که ارزیابی تخصصی چشم‌پزشکی را مهم‌تر می‌کنند.

دیدگاهتان را بنویسید