بیماری ذاتالریه شیمیایی (Chemical Pneumonitis)
- ذاتالریه شیمیایی: وقتی ریهها دچار سوختگی خاموش میشوند
- علت ابتلا به ذاتالریه شیمیایی
- نشانههای بیماری ذاتالریه شیمیایی
- نحوه تشخیص ذاتالریه شیمیایی
- روشهای درمان ذاتالریه شیمیایی
- درمان دارویی ذاتالریه شیمیایی
- پیشگری از ذاتالریه شیمیایی
- اسمهای دیگر بیماری ذاتالریه شیمیایی
- تفاوت ذاتالریه شیمیایی در مردان و زنان
- درمان خانگی ذاتالریه شیمیایی
- رژیم غذایی مناسب برای ذاتالریه شیمیایی
- عوارض و خطرات ذاتالریه شیمیایی
- ذاتالریه شیمیایی در کودکان و در دوران بارداری
- طول درمان ذاتالریه شیمیایی چقدر است؟
- تفاوت ذاتالریه شیمیایی و ذاتالریه باکتریایی
- مواد صنعتی رایج ایجاد کننده ذاتالریه شیمیایی
ذاتالریه شیمیایی: وقتی ریهها دچار سوختگی خاموش میشوند
ذاتالریه شیمیایی یا پنومونیت شیمیایی، برخلاف تصور عموم که ذاتالریه را تنها ناشی از ویروس و باکتری میدانند، نوعی التهاب شدید در بافت ریه است که در اثر استنشاق مواد سمی، بخارات شیمیایی یا ورود محتویات معده به ریه ایجاد میشود. تصور کنید همانطور که پوست بدن در تماس با اسید یا مواد شوینده قوی دچار سوختگی و تاول میشود، بافت ظریف و اسفنجی داخل ریه نیز در مواجهه با این مواد دچار سوختگی شیمیایی میگردد. این وضعیت باعث تورم، التهاب و ناتوانی ریه در جذب اکسیژن شده و در نهایت باعث نوعی عفونت ریوی شدید میشود. این بیماری میتواند در محیط کار، خانه (با مخلوط کردن شویندهها) یا حتی در بیمارستان (هنگام بیهوشی) رخ دهد. در این مقاله به بررسی دقیق و علمی تمام ابعاد این بیماری خطرناک میپردازیم.
علت ابتلا به ذاتالریه شیمیایی
علت اصلی این بیماری، ورود هرگونه ماده “غیرعفونی” اما “سمی” به داخل مجاری هوایی و کیسههای هوایی ریه است. دو مکانیسم اصلی برای این اتفاق وجود دارد: استنشاق گازها و بخارات سمی، و آسپیراسیون (پریدن مایعات به گلو).
در حالت استنشاق، فرد گازهایی مانند گاز کلر (که اغلب در استخرها یا هنگام مخلوط کردن وایتکس و جوهرنمک تولید میشود)، آمونیاک، دود ناشی از آتشسوزی، یا بخارات حاصل از حلالهای صنعتی و رنگها را تنفس میکند. این گازها به محض ورود به ریه، با آب موجود در مخاط تنفسی واکنش داده و اسیدهای قوی تولید میکنند که بافت ریه را میسوزانند. میزان آسیب بستگی به نوع ماده شیمیایی، غلظت آن، مدت زمان تنفس و تهویه محیط دارد.
مکانیسم دوم و بسیار شایع، آسپیراسیون محتویات معده است. اسید معده یکی از خورندهترین مواد در طبیعت است. وقتی فردی استفراغ میکند و به دلیل کاهش هوشیاری (ناشی از الکل، تشنج، بیهوشی یا سکته مغزی) نمیتواند راه هوایی خود را ببندد، اسید و ذرات غذا وارد نای و سپس ریه میشوند. این اسید بلافاصله بافت ریه را تخریب میکند. حتی مقادیر کمی از اسید معده میتواند التهاب گستردهای ایجاد کند که به آن “سندرم مندلسون” میگویند.
علاوه بر اینها، مصرف برخی داروها (مانند آمیودارون یا برخی داروهای شیمیدرمانی) نیز میتواند به عنوان عارضه جانبی باعث التهاب شیمیایی ریه شود. بلعیدن و سپس پریدن مواد نفتی (مانند بنزین یا نفت سفید) به گلو، به خصوص در کودکانی که به اشتباه این مواد را مینوشند، یکی دیگر از علل شایع است. این مواد حلال چربی هستند و سورفکتانت ریه (مادهای که باعث باز ماندن کیسههای هوایی میشود) را از بین میبرند و باعث روی هم خوابیدن ریه میشوند.
نشانههای بیماری ذاتالریه شیمیایی
علائم ذاتالریه شیمیایی میتواند بلافاصله پس از تماس (در موارد گازهای بسیار محلول مثل آمونیاک) یا با چند ساعت تأخیر (در موارد گازهای کممحلول یا آسپیراسیون خفیف) ظاهر شود. یکی از اولین نشانهها، احساس سوزش شدید در گلو، نای و قفسه سینه است. بیمار احساس میکند که راه تنفسش آتش گرفته است.
سرفه در این بیماران بسیار شایع است. سرفهها معمولاً خشک و دردناک هستند، اما اگر آسیب شدید باشد، ممکن است خلط صورتی رنگ و کفآلود (نشاندهنده ادم ریه یا آب آوردن ریه) خارج شود. تنگی نفس علامت بارز دیگری است. بیمار احساس خفگی میکند و تنفسش سریع و سطحی میشود (تاکیپنه).
در موارد استنشاق دود یا گاز، ممکن است سوختگی در اطراف بینی و دهان، و تغییر صدا (گرفتگی صدا) دیده شود که نشاندهنده تورم تارهای صوتی است. اگر اکسیژن کافی به خون نرسد، لبها و ناخنها کبود میشوند (سیانوز). تب نیز ممکن است وجود داشته باشد، اما برخلاف ذاتالریه باکتریایی که تب ناشی از عفونت است، در اینجا تب ناشی از واکنش التهابی شدید بدن به بافتهای سوخته است.
شنیدن صداهای غیرطبیعی در ریه هنگام معاینه با گوشی پزشکی (مانند صدای کراکل یا خسخس) شایع است. در موارد شدید، بیمار ممکن است دچار گیجی، کاهش سطح هوشیاری و شوک شود. علائم گوارشی مانند تهوع نیز ممکن است وجود داشته باشد، به خصوص اگر علت بیماری استنشاق مواد سمی باشد که وارد معده هم شدهاند.
نحوه تشخیص ذاتالریه شیمیایی
تشخیص ذاتالریه شیمیایی بیشتر بر پایه “تاریخچه پزشکی” استوار است تا آزمایشهای خاص. پزشک باید دقیقاً بداند که بیمار با چه مادهای، چه زمانی و به چه مدت تماس داشته است. اگر بیمار هوشیار نباشد، اطلاعات همراهان یا بررسی صحنه حادثه (وجود بطریهای خالی سم یا بوی مواد شیمیایی) حیاتی است.
معاینه بالینی شامل بررسی سطح اکسیژن خون (با پالس اکسیمتر) و شنیدن صدای ریههاست. اما ابزار اصلی تصویربرداری، عکس رادیولوژی قفسه سینه (Chest X-ray) یا سیتی اسکن است. در عکس ریه، علائم التهاب، تجمع مایع (ادم) و نواحی سفید شده (Infiltrates) دیده میشود. نکته مهم این است که تغییرات در عکس رادیولوژی ممکن است چند ساعت پس از حادثه ظاهر شوند، بنابراین یک عکس نرمال در لحظه ورود به اورژانس، بیماری را رد نمیکند و بیمار باید تحت نظر بماند.
آزمایش گازهای خون شریانی (ABG) برای سنجش دقیق میزان اکسیژن و دیاکسید کربن خون و همچنین میزان اسیدیته خون انجام میشود. این آزمایش نشان میدهد که ریهها چقدر در تبادل گازها ناتوان شدهاند. برونکوسکوپی (دیدن داخل ریه با دوربین) ممکن است برای بررسی میزان آسیب به مجاری هوایی بزرگ، برداشتن جسم خارجی (در صورت آسپیراسیون غذا) یا نمونهبرداری برای رد کردن عفونتهای همزمان انجام شود.
تشخیص افتراقی بین ذاتالریه شیمیایی و ذاتالریه باکتریایی بسیار مهم است. در نوع شیمیایی، آسیب آنی است و تب زودهنگام ناشی از التهاب است، در حالی که در نوع باکتریایی، علائم معمولاً طی چند روز پیشرفت میکنند. با این حال، گاهی تشخیص این دو از هم دشوار است زیرا عفونت باکتریایی میتواند روی سوختگی شیمیایی سوار شود.
روشهای درمان ذاتالریه شیمیایی
اولین و حیاتیترین قدم در درمان، “دور کردن بیمار از منبع آسیب” است. اگر گاز سمی در محیط است، باید بیمار را فوراً به هوای آزاد برد. اگر لباسها آلوده به مواد شیمیایی هستند، باید درآورده شوند و پوست شسته شود تا جذب سم ادامه نیابد.
درمان اصلی در بیمارستان، “حمایتی” است. یعنی پزشکان تلاش میکنند تا زمانی که ریه خود را ترمیم میکند، اکسیژن کافی به بدن برسانند. اکسیژنتراپی با ماسک یا کانولا انجام میشود. در موارد شدید که ریه توانایی جذب اکسیژن را از دست داده است، بیمار لولهگذاری شده و به دستگاه تنفس مصنوعی (ونتیلاتور) متصل میشود تا دستگاه با فشار مثبت، اکسیژن را به داخل ریهها بفرستد و از روی هم خوابیدن آنها جلوگیری کند.
فیزیوتراپی تنفسی و ساکشن کردن ترشحات ریه برای باز نگه داشتن راههای هوایی انجام میشود. اگر علت بیماری آسپیراسیون اسید معده باشد، گاهی ساکشن فوری نای در لحظات اول میتواند مقداری از اسید را خارج کند، اما معمولاً آسیب در عرض چند ثانیه رخ میدهد.
مایعدرمانی وریدی باید با احتیاط انجام شود، زیرا دادن مایعات زیاد میتواند باعث بدتر شدن ادم ریه (آب آوردن ریه) شود. پزشکان تعادل دقیقی بین هیدراتاسیون و خشک نگه داشتن ریه ایجاد میکنند. برونکودیلاتورها (اسپریهای گشادکننده برونش مثل سالبوتامول) برای کاهش اسپاسم و تنگی نفس تجویز میشوند.
درمان دارویی ذاتالریه شیمیایی
داروهای مورد استفاده در ذاتالریه شیمیایی با ذاتالریه عفونی متفاوت است. یکی از بحثبرانگیزترین داروها، کورتیکواستروئیدها (کورتونها) هستند. این داروها التهاب را کاهش میدهند و از نظر تئوری باید برای سوختگی شیمیایی مفید باشند. پزشکان معمولاً در موارد شدید و برای کوتاه مدت از کورتونهای وریدی (مانند متیلپردنیزولون) استفاده میکنند تا تورم بافت ریه را کم کنند و از فیبروز (سفت شدن ریه) در آینده جلوگیری کنند، هرچند استفاده روتین از آنها هنوز مورد بحث است.
آنتیبیوتیکها در ذاتالریه شیمیایی خالص جایگاهی ندارند، زیرا عامل بیماری باکتری نیست. تجویز بیرویه آنتیبیوتیک فقط باعث مقاومت دارویی میشود. با این حال، از آنجا که ریه آسیبدیده محیطی عالی برای رشد باکتریهاست، پزشکان بیمار را به دقت پایش میکنند و به محض دیدن علائم عفونت ثانویه (مانند تب جدید بعد از چند روز، تغییر رنگ خلط به زرد/سبز، یا بدتر شدن حال بیمار)، آنتیبیوتیک را شروع میکنند.
داروهای ضدسرفه ممکن است برای کاهش درد بیمار تجویز شوند، اما سرکوب کامل سرفه توصیه نمیشود زیرا سرفه مکانیسمی برای تخلیه ترشحات است. داروهای مسکن برای کنترل درد قفسه سینه و آرامبخشها (در صورت اتصال به دستگاه تنفس) نیز بخشی از پروتکل دارویی هستند.
پیشگری از ذاتالریه شیمیایی
پیشگیری از این بیماری کاملاً وابسته به رعایت اصول ایمنی در خانه و محل کار است. در خانه، هرگز نباید مواد شوینده مختلف را با هم مخلوط کرد. مخلوط کردن وایتکس (سفیدکننده) با جوهرنمک (اسید) گاز مرگبار کلر تولید میکند که عامل بسیاری از موارد ذاتالریه شیمیایی خانگی است. مواد شیمیایی باید در ظروف اصلی خود و با برچسب مشخص نگهداری شوند و دور از دسترس کودکان باشند. هرگز نباید مواد سمی مثل نفت یا بنزین را در بطری نوشابه یا آب معدنی ریخت، زیرا کودکان (و حتی بزرگسالان) ممکن است به اشتباه آن را بنوشند.
در محیطهای صنعتی، استفاده از ماسکهای تنفسی فیلتردار مخصوص، تهویه مناسب محیط کار و آموزش کارکنان درباره خطرات گازهای سمی ضروری است. برای پیشگیری از آسپیراسیون (پریدن غذا یا اسید معده)، افرادی که سطح هوشیاری پایینی دارند نباید به پشت بخوابند، بلکه باید به پهلو خوابانده شوند تا اگر استفراغ کردند، مواد وارد ریه نشود.
برای بیماران بستری در بیمارستان که از طریق لوله تغذیه میشوند، تخت باید همیشه با زاویه ۳۰ تا ۴۵ درجه بالا باشد تا از برگشت غذا جلوگیری شود. افرادی که مشکل بلع دارند (مثل بیماران سکته مغزی) باید غذاهای با غلظت مناسب مصرف کنند و هنگام غذا خوردن کاملاً هوشیار باشند. قبل از عمل جراحی، رعایت ناشتایی (NPO) برای خالی بودن معده بسیار حیاتی است تا هنگام بیهوشی، آسپیراسیون رخ ندهد.
اسمهای دیگر بیماری ذاتالریه شیمیایی
این بیماری با نامهای مختلفی شناخته میشود که هر کدام به جنبهای از بیماری اشاره دارند. نام علمی و دقیق آن پنومونیت شیمیایی (Chemical Pneumonitis) است که بر ماهیت التهابی (نه عفونی) آن تأکید دارد. گاهی به اشتباه یا به تسامح “پنومونی شیمیایی” (Chemical Pneumonia) نیز گفته میشود.
اگر علت بیماری ورود اسید معده به ریه باشد، به آن سندرم مندلسون (Mendelson’s Syndrome) میگویند. این نام بیشتر در متون بیهوشی و مامایی استفاده میشود. اگر علت بیماری استنشاق مواد نفتی و هیدروکربنها باشد، به آن “پنومونی هیدروکربن” یا “پنومونی لیپوئید” (در صورتی که ذرات چربی وارد ریه شوند) گفته میشود.
در برخی موارد که بیماری ناشی از استنشاق گازهای جنگی یا صنعتی خاص باشد، ممکن است با نام “آسیب استنشاقی حاد” (Acute Inhalation Injury) نیز توصیف شود. دانستن این نامها به درک بهتر گزارشهای پزشکی کمک میکند، اما ماهیت همه آنها التهاب ریه ناشی از مواد سمی است.
تفاوت ذاتالریه شیمیایی در مردان و زنان
از نظر فیزیولوژیک، بافت ریه مردان و زنان واکنش مشابهی به مواد شیمیایی نشان میدهد و تفاوت جنسیتی در شدت سوختگی بافتی وجود ندارد. اما تفاوت اصلی در “الگوی مواجهه” و ریسکفاکتورهاست.
زنان خانهدار بیشتر در معرض ذاتالریه شیمیایی ناشی از مخلوط کردن مواد شوینده خانگی (مانند سفیدکننده و جرمگیر) در محیطهای بسته مثل حمام و دستشویی هستند. همچنین زنان باردار در حین زایمان (به خصوص سزارین اورژانسی با بیهوشی عمومی) در خطر بالاتری برای سندرم مندلسون (آسپیراسیون اسید معده) قرار دارند، زیرا در بارداری فشار داخل شکم بالاست و تخلیه معده کندتر انجام میشود.
در مقابل، مردان بیشتر در معرض خطرات شغلی و صنعتی هستند. کارگران صنایع پتروشیمی، جوشکاری، آتشنشانان و کشاورزان (استنشاق سموم دفع آفات) که جمعیت غالبی از آنها را مردان تشکیل میدهند، ریسک بالاتری برای آسیبهای استنشاقی صنعتی دارند. همچنین آمار مصرف الکل و مواد مخدر در مردان در برخی جوامع بالاتر است که این امر ریسک آسپیراسیون ناشی از کاهش هوشیاری را در آنها افزایش میدهد.
درمان خانگی ذاتالریه شیمیایی
باید با صراحت کامل گفت که هیچ درمان خانگی برای مرحله حاد ذاتالریه شیمیایی وجود ندارد. این وضعیت یک اورژانس پزشکی است و هر لحظه تأخیر میتواند باعث آسیب دائمی ریه یا مرگ شود. اگر کسی مواد سمی استنشاق کرد یا چیزی در ریهاش پرید، اولین کار تماس با اورژانس است. خوراندن شیر، آبلیمو، یا وادار کردن فرد به استفراغ (به خصوص در مورد مواد نفتی و اسیدی) اکیداً ممنوع است، زیرا استفراغ مجدد باعث سوختگی دوباره مری و ورود بیشتر مواد به ریه میشود.
درمانهای خانگی فقط مربوط به دوران “نقاهت” و پس از ترخیص از بیمارستان است. در خانه، استفاده از دستگاه بخور سرد یا گرم (طبق توصیه پزشک) میتواند به مرطوب نگه داشتن مجاری تنفسی و کاهش سرفه کمک کند. نوشیدن مایعات فراوان به رقیق شدن خلطها و دفع راحتتر آنها کمک میکند.
استراحت مطلق در منزل ضروری است. ریه آسیبدیده برای ترمیم نیاز به انرژی دارد و فعالیت بدنی باعث تنگی نفس میشود. دوری اکید از دود سیگار، اسپریهای خوشبوکننده، عود و هرگونه محرک تنفسی در خانه واجب است. تمرینات تنفسی ساده (مثل فوت کردن در بطری آب یا استفاده از اسپیرومتر) که در بیمارستان آموزش داده شده، باید در خانه ادامه یابد تا ظرفیت ریه برگردد.
رژیم غذایی مناسب برای ذاتالریه شیمیایی
تغذیه در بیماران مبتلا به ذاتالریه شیمیایی بر دو محور استوار است: تسهیل بلع (اگر گلو سوخته باشد) و تأمین انرژی برای ترمیم بافت. اگر بیمار در اثر استنشاق مواد سوزاننده دچار سوختگی گلو و مری شده باشد، باید از غذاهای نرم، پوره شده و خنک استفاده کند. سوپهای میکس شده، ماست، ژله و بستنی گزینههای خوبی هستند. از غذاهای داغ، پرادویه، خشک و ترد (مثل ته دیگ یا بیسکویت) که باعث خراش یا تحریک گلو میشوند باید پرهیز کرد.
برای ترمیم بافت ریه، رژیم غذایی باید سرشار از پروتئین (گوشت سفید، تخم مرغ، حبوبات) و آنتیاکسیدانها باشد. میوهها و سبزیجات تازه (ویتامین C و E) به کاهش التهاب و استرس اکسیداتیو در بدن کمک میکنند.
اگر علت بیماری، آسپیراسیون ناشی از رفلاکس معده بوده است، رژیم غذایی باید طوری باشد که اسید معده را کم کند. پرهیز از قهوه، شکلات، نعناع، غذاهای چرب و سرخکرده، و عدم دراز کشیدن بلافاصله پس از غذا خوردن ضروری است. وعدههای غذایی باید کوچک و متعدد باشند تا معده پر نشود و فشار به قفسه سینه نیاید.
عوارض و خطرات ذاتالریه شیمیایی
ذاتالریه شیمیایی میتواند عوارض کوتاهمدت و بلندمدت جدی داشته باشد. خطرناکترین عارضه حاد، سندرم زجر تنفسی حاد (ARDS) است. در این حالت، التهاب ریه به قدری شدید میشود که مایع تمام کیسههای هوایی را پر میکند، ریه سفت میشود و تبادل اکسیژن تقریباً متوقف میگردد. مرگ و میر در ARDS بالاست.
عفونت ثانویه باکتریایی یکی دیگر از عوارض شایع است. ریه سوخته و ملتهب، دفاع طبیعی خود را از دست میدهد و باکتریها به راحتی در آن رشد میکنند و پنومونی شیمیایی را به پنومونی عفونی تبدیل میکنند. آبسه ریه (تجمع چرک در حفرهای در ریه) و برونشکتازی (تخریب و گشاد شدن دائمی راههای هوایی) نیز ممکن است رخ دهد.
در درازمدت، اگر آسیب شدید باشد، بافت ریه ممکن است به جای ترمیم، دچار فیبروز (اسکار) شود. فیبروز ریه باعث سفت شدن دائمی بافت ریه و کاهش ظرفیت تنفسی میشود که قابل برگشت نیست و فرد ممکن است تا آخر عمر دچار تنگی نفس فعالیتی باشد. نارسایی مزمن تنفسی و وابستگی به اکسیژن از پیامدهای تلخ موارد شدید و درمان نشده است.
ذاتالریه شیمیایی در کودکان و در دوران بارداری
کودکان نوپا و خردسالان قربانیان اصلی مسمومیتهای تصادفی هستند. آنها ممکن است مواد شوینده، نفت، تینر یا پارافین را به اشتباه بنوشند. در کودکان، چون راههای هوایی باریکتر است، حتی اندکی تورم میتواند باعث انسداد شدید تنفسی شود. ذاتالریه ناشی از هیدروکربنها (مواد نفتی) در کودکان بسیار خطرناک است و علائم آن میتواند سریعاً پیشرفت کند. والدین هرگز نباید کودک را وادار به استفراغ کنند.
در دوران بارداری، همانطور که ذکر شد، خطر سندرم مندلسون (آسپیراسیون اسید معده) در حین زایمان وجود دارد. علاوه بر این، هرگونه کمبود اکسیژن (هیپوکسی) در مادر که ناشی از ذاتالریه شیمیایی باشد، مستقیماً سلامت جنین را به خطر میاندازد و میتواند باعث زجر جنین یا زایمان زودرس شود. درمان در بارداری باید با احتیاط و با در نظر گرفتن سلامت جنین انجام شود، اما حفظ اکسیژن خون مادر اولویت اول است. عکسبرداری ریه با محافظ سربی روی شکم برای تشخیص در زنان باردار ایمن و ضروری است.
طول درمان ذاتالریه شیمیایی چقدر است؟
طول درمان ذاتالریه شیمیایی بسیار متغیر است و به شدت آسیب و نوع ماده بستگی دارد. در موارد خفیف (مثلاً استنشاق مختصر گاز کلر در استخر)، علائم حاد ممکن است طی ۳ تا ۵ روز برطرف شوند، هرچند سرفه و تحریکپذیری راههای هوایی ممکن است تا چند هفته ادامه داشته باشد.
در موارد متوسط تا شدید، بیمار ممکن است ۱ تا ۳ هفته در بیمارستان بستری باشد. اگر سندرم زجر تنفسی (ARDS) رخ دهد، بستری در ICU ممکن است ماه پها طول بکشد. روند ترمیم کامل بافت ریه فرآیندی کند است و ممکن است ماهها زمان ببرد تا بیمار به سطح انرژی و توان تنفسی قبل از بیماری برگردد. در مواردی که فیبروز ریه ایجاد شود، عوارض دائمی است و “طول درمان” معنا ندارد، بلکه مدیریت بیماری تا پایان عمر ادامه خواهد داشت. پیگیریهای طولانیمدت با تستهای عملکرد ریه (اسپیرومتری) برای پایش وضعیت ریه ضروری است.
تفاوت ذاتالریه شیمیایی و ذاتالریه باکتریایی
تشخیص تفاوت این دو برای درمان حیاتی است. ذاتالریه شیمیایی نتیجه التهاب ناشی از یک ماده سمی است، در حالی که ذاتالریه باکتریایی نتیجه عفونت ناشی از میکروب است. در نوع شیمیایی، شروع علائم معمولاً ناگهانی و بلافاصله پس از مواجهه است، اما در نوع باکتریایی، علائم طی چند روز و به تدریج ظاهر میشوند.
تب در ذاتالریه شیمیایی معمولاً در ساعات اولیه و به دلیل تخریب بافتی رخ میدهد و ممکن است خودبخود قطع شود، اما در نوع باکتریایی تب پایدار است و با لرز همراه است. درمان نوع شیمیایی حمایتی و ضدالتهابی است (شاید کورتون)، اما درمان نوع باکتریایی حتماً آنتیبیوتیک است. البته همانطور که گفته شد، ذاتالریه شیمیایی میتواند زمینهساز ذاتالریه باکتریایی شود و این دو بیماری با هم همپوشانی پیدا کنند.
مواد صنعتی رایج ایجاد کننده ذاتالریه شیمیایی
شناخت مواد خطرناک میتواند به پیشگیری کمک کند. گاز کلر یکی از شایعترین عوامل است که در صنایع کاغذسازی، تصفیه آب و شویندههای خانگی کاربرد دارد. فسژن گازی بسیار سمی است که در صنایع پلاستیک و تولید آفتکشها استفاده میشود و بویی شبیه یونجه تازه دارد اما به شدت کشنده است.
آمونیاک که در صنایع کودسازی و یخچالهای صنعتی کاربرد دارد، به دلیل حلالیت بالا در آب، سریعاً باعث سوختگی شدید مجاری هوایی فوقانی و ریه میشود. دیاکسید گوگرد و اکسیدهای نیتروژن (گاز سیلو) که در کشاورزی تولید میشوند نیز از عوامل مهم پنومونیت شیمیایی شغلی هستند. پاراکوات نوعی علفکش است که حتی مقادیر بسیار اندک آن در صورت بلع یا استنشاق، باعث فیبروز پیشرونده و مرگبار ریه میشود و متأسفانه درمان موثری ندارد.
جمعبندی
ذاتالریه شیمیایی وضعیتی التهابی در ریه است که در اثر استنشاق مواد سمی یا آسپیراسیون (ورود محتویات معده به ریه) ایجاد میشود. علائم آن شامل سوزش سینه، سرفه خشک، تنگی نفس و سیانوز است که میتواند بلافاصله یا با تأخیر ظاهر شود. تشخیص بر اساس تاریخچه تماس با مواد شیمیایی و عکس ریه است. درمان اصلی شامل اکسیژنتراپی، باز نگه داشتن راههای هوایی و دوری از منبع سم است؛ آنتیبیوتیکها تنها در صورت عفونت ثانویه تجویز میشوند. پیشگیری با رعایت ایمنی در کار با مواد شوینده و شیمیایی و احتیاط در بلع، کلید اصلی مقابله با این بیماری است که میتواند عوارض دائمی مانند فیبروز ریه بر جا بگذارد.