بیماری های گوش

انواع بیماری های گوش بر اساس محل درگیری

از نظر آناتومی، گوش به سه بخش خارجی، میانی و داخلی تقسیم می‌شود. محل درگیری یکی از اولین سرنخ‌هایی است که پزشک برای تشخیص بیماری استفاده می‌کند.

بیماری های گوش خارجی

گوش خارجی شامل لاله گوش و مجرای گوش است. عفونت گوش خارجی یا «گوش شناگر»، تجمع جرم، التهاب پوستی و آسیب ناشی از وارد کردن اجسام به گوش از مشکلات رایج این بخش هستند.

درد هنگام لمس لاله گوش، خارش، تورم و ترشح بیشتر می‌تواند به نفع درگیری گوش خارجی باشد.

بیماری های گوش میانی

گوش میانی پشت پرده گوش قرار دارد و سه استخوانچه چکشی، سندانی و رکابی در آن فعالیت می‌کنند. عفونت گوش میانی، تجمع مایع، اختلال شیپور استاش، اتواسکلروز، پارگی پرده گوش و کلستئاتوم از مشکلات مهم این ناحیه‌اند.

بیماری های گوش داخلی و عصب شنوایی

حلزون گوش و دستگاه دهلیزی در گوش داخلی قرار دارند. اختلال این بخش ممکن است کاهش شنوایی حسی‌عصبی، وزوز، سرگیجه یا اختلال تعادل ایجاد کند.

بیماری منییر و بعضی انواع کم‌شنوایی ناگهانی در این گروه قرار می‌گیرند. نوروم آکوستیک یا شوانوم دهلیزی نیز توموری خوش‌خیم در مسیر عصب شنوایی و تعادل است.

اسم های دیگر بیماری های گوش و اصطلاحات رایج

اصطلاح «بیماری گوش» به مجموعه‌ای از اختلالات متفاوت اشاره دارد. در گزارش‌های پزشکی ممکن است با نام‌هایی مانند Otitis برای التهاب یا عفونت گوش، Tinnitus برای وزوز گوش و Hearing Loss برای کاهش شنوایی روبه‌رو شوید.

«اوتیت مدیا» به التهاب یا عفونت گوش میانی و «اوتیت اکسترنا» به التهاب مجرای گوش خارجی گفته می‌شود. Tympanic Membrane Perforation نیز همان پارگی یا سوراخ شدن پرده گوش است.

شایع ترین بیماری های گوش و اختلالات شنوایی

بعضی بیماری های گوش بسیار شایع‌اند، اما همه آن‌ها شدت یا درمان مشابهی ندارند.

عفونت گوش و انواع اوتیت

عفونت گوش میانی به‌ویژه در کودکان شایع است. نکته مهم این است که همه موارد به آنتی‌بیوتیک نیاز ندارند و برخی عفونت‌ها بدون مصرف آنتی‌بیوتیک بهبود پیدا می‌کنند.

تجمع جرم و گرفتگی گوش

جرم گوش ماده‌ای طبیعی و محافظ است. زمانی مشکل ایجاد می‌کند که مجرا را مسدود کند و باعث احساس پری، وزوز یا کاهش شنوایی شود.

پارگی پرده گوش

عفونت گوش میانی، تغییر شدید فشار، ضربه یا وارد کردن جسم به گوش می‌تواند پرده گوش را پاره کند. بسیاری از پارگی‌ها طی چند هفته خودبه‌خود ترمیم می‌شوند، اما بعضی موارد به ترمیم تخصصی نیاز دارند.

وزوز گوش

وزوز یعنی شنیدن صدایی مانند زنگ، سوت یا همهمه بدون وجود منبع صوتی خارجی. جرم گوش، کاهش شنوایی، بیماری منییر، آسیب صوتی و برخی اختلالات دیگر ممکن است با وزوز همراه باشند.

کم شنوایی و کاهش ناگهانی شنوایی

کم‌شنوایی ممکن است تدریجی یا ناگهانی باشد. افت ناگهانی شنوایی، به‌خصوص در یک گوش، موضوعی نیست که برای چند روز تحت عنوان «گرفتگی گوش» نادیده گرفته شود.

کاهش ناگهانی حسی‌عصبی شنوایی یک وضعیت نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است. تأخیر در تشخیص می‌تواند شانس اثربخشی درمان را کاهش دهد.

بیماری منییر و اختلالات تعادل

منییر می‌تواند حملات سرگیجه، وزوز، احساس پری گوش و کاهش شنوایی ایجاد کند. حملات سرگیجه در معیارهای تشخیصی معمولاً بین ۲۰ دقیقه تا ۱۲ ساعت طول می‌کشند.

اتواسکلروز، کلستئاتوم و نوروم آکوستیک

اتواسکلروز با رشد غیرطبیعی استخوان اطراف استخوانچه‌های گوش ارتباط دارد و می‌تواند باعث کم‌شنوایی شود. کلستئاتوم نیز رشد غیرطبیعی سلول‌های پوستی در گوش میانی است و در صورت درمان نشدن ممکن است به ساختارهای اطراف آسیب بزند.

نشانه های بیماری های گوش

علائم بسته به محل و علت بیماری متفاوت‌اند. گاهی دو بیماری کاملاً متفاوت، نشانه‌ای مشابه مثل وزوز یا کاهش شنوایی ایجاد می‌کنند.

گوش درد، خارش، احساس پری و ترشح گوش

درد ممکن است ناشی از عفونت، آسیب پرده گوش یا التهاب مجرا باشد. ترشح چرکی یا خونی، به‌خصوص همراه درد یا کاهش شنوایی، نیازمند معاینه است.

کاهش شنوایی، وزوز و حساسیت غیرعادی به صدا

جرم گوش، عفونت، آسیب صوتی، افزایش سن و بیماری‌های گوش داخلی همگی می‌توانند شنوایی را کاهش دهند. کاهش تدریجی و کاهش ناگهانی از نظر فوریت پزشکی یکسان نیستند.

سرگیجه، عدم تعادل و تهوع

سرگیجه دورانی ممکن است با مشکلات دستگاه دهلیزی گوش داخلی مرتبط باشد. همراهی آن با افت ناگهانی شنوایی یا علائم عصبی، ارزیابی سریع‌تری می‌طلبد.

علت ابتلا به بیماری های گوش

یک علت واحد برای تمام بیماری های گوش وجود ندارد. عفونت، صدا، فشار، ضربه، افزایش سن، عوامل ژنتیکی و برخی داروها از مهم‌ترین عوامل شناخته‌شده‌اند.

عفونت های باکتریایی و ویروسی

عفونت‌های تنفسی می‌توانند زمینه عفونت گوش میانی را فراهم کنند. کودکان به دلیل ویژگی‌های شیپور استاش بیشتر درگیر این مشکل می‌شوند.

آب، رطوبت، آلودگی صوتی و آسیب فیزیکی

ماندن رطوبت در مجرای گوش احتمال اوتیت خارجی را افزایش می‌دهد. از طرف دیگر، مواجهه طولانی با صدای بلند می‌تواند سلول‌های حساس حلزون گوش را آسیب بزند.

افزایش سن، عوامل ژنتیکی و بیماری های زمینه ای

کاهش شنوایی وابسته به سن معمولاً تدریجی است. بعضی اختلالات مانند اتواسکلروز نیز زمینه خانوادگی دارند.

داروهای اتوتوکسیک و آسیب دارویی به شنوایی

برخی داروها می‌توانند برای گوش داخلی سمی باشند. قطع یا تغییر چنین داروهایی باید فقط با نظر پزشک انجام شود؛ خودسرانه کنار گذاشتن درمان می‌تواند خطرناک‌تر باشد.

تفاوت بیماری های گوش در مردان و زنان

برای بیشتر بیماری های گوش، جنسیت به‌تنهایی تعیین‌کننده تشخیص یا درمان نیست. نوع بیماری، سن، مواجهه با صدا، سابقه عفونت، داروها و بیماری‌های زمینه‌ای معمولاً اهمیت بیشتری دارند.

بنابراین نمی‌توان نسخه‌ای جداگانه برای «درمان بیماری گوش در زنان» یا «درمان در مردان» ارائه کرد. تفاوت‌ها زمانی اهمیت پیدا می‌کنند که یک بیماری خاص، شرایط هورمونی یا بارداری مطرح باشد.

بیماری های گوش در کودکان و در دوران بارداری

عفونت گوش میانی در نوزادان و کودکان

کودکان بیشتر از بزرگسالان دچار عفونت گوش می‌شوند. بی‌قراری، کشیدن گوش، اختلال خواب، تب یا کاهش واکنش به صدا می‌تواند والدین را متوجه مشکل کند.

نشانه های مشکلات شنوایی در کودکان

تأخیر در حرف زدن، بلند کردن بیش‌ازحد صدای تلویزیون یا پاسخ ندادن مداوم به صداها می‌تواند نیاز به ارزیابی شنوایی ایجاد کند.

در دوران بارداری نیز انتخاب دارو و قطره گوش باید با دقت بیشتری انجام شود. بارداری دلیل مناسبی برای درمان خودسرانه یا مصرف قطره باقی‌مانده از نسخه قبلی نیست.

نحوه تشخیص بیماری های گوش

تشخیص معمولاً با شرح حال و معاینه شروع می‌شود. پزشک بر اساس علائم تصمیم می‌گیرد آیا تست شنوایی یا بررسی‌های تکمیلی لازم است.

معاینه گوش و اتوسکوپی

اتوسکوپ امکان مشاهده مجرای گوش و پرده صماخ را فراهم می‌کند. وجود جرم، التهاب، ترشح یا پارگی اغلب در همین مرحله مشخص می‌شود.

ادیومتری یا تست شنوایی

ادیومتری شدت شنوایی فرد را در فرکانس‌های مختلف اندازه‌گیری می‌کند. این آزمایش کمک می‌کند نوع و درجه کم‌شنوایی مشخص شود.

تمپانومتری و بررسی گوش میانی

تمپانومتری عملکرد پرده گوش و فشار گوش میانی را بررسی می‌کند. این تست در بررسی مایع گوش میانی و بعضی اختلالات انتقال صدا کاربرد دارد.

چه زمانی تصویربرداری یا آزمایش های تکمیلی لازم است؟

MRI یا CT برای همه گوش‌دردها لازم نیست. در موارد انتخاب‌شده، مانند بعضی کم‌شنوایی‌های یک‌طرفه، توده‌های احتمالی یا اختلالات خاص گوش داخلی، پزشک ممکن است تصویربرداری درخواست کند.

روش های درمان بیماری های گوش

درمان بر اساس تشخیص انتخاب می‌شود، نه صرفاً بر اساس علامتی مانند درد یا وزوز. به همین دلیل استفاده از یک قطره برای همه مشکلات گوش رویکرد درستی نیست.

درمان دارویی و مراقبت های حمایتی

بسته به بیماری، درمان ممکن است شامل مسکن، قطره موضعی، آنتی‌بیوتیک یا داروهای تخصصی‌تر باشد. آنتی‌بیوتیک برای همه عفونت‌های گوش ضروری نیست.

سمعک و روش های توانبخشی شنوایی

وقتی کم‌شنوایی قابل برگشت نباشد، سمعک یا دیگر ابزارهای کمک‌شنوایی مطرح می‌شوند. انتخاب وسیله باید پس از سنجش شنوایی انجام شود.

جراحی گوش و کاشت حلزون در چه مواردی انجام می شود؟

برخی پارگی‌های پایدار پرده گوش، کلستئاتوم و بعضی بیماری‌های گوش میانی ممکن است جراحی بخواهند. کاشت حلزون نیز برای گروه مشخصی از افراد مبتلا به کم‌شنوایی شدید یا عمیق مطرح است.

درمان دارویی بیماری های گوش

داروی مناسب کاملاً به علت بستگی دارد. برای نمونه، دارویی که برای عفونت باکتریایی کاربرد دارد، درمانی برای جرم گوش، اتواسکلروز یا نوروم آکوستیک نیست.

یک نکته اعتمادساز و مهم: هیچ قطره‌ای را در صورت احتمال پارگی پرده گوش بدون تجویز پزشک استفاده نکنید. بعضی فرآورده‌ها برای گوش دارای پرده آسیب‌دیده مناسب نیستند.

درمان خانگی بیماری های گوش

درمان خانگی در بیماری های گوش نقش محدودی دارد. استراحت، مصرف مایعات کافی و استفاده صحیح از مسکن‌های مجاز می‌تواند در برخی مشکلات خفیف به کنترل علائم کمک کند، اما جای تشخیص پزشکی را نمی‌گیرد.

ریختن روغن، الکل، آب‌اکسیژنه، عصاره گیاهی یا قطره‌های نامشخص داخل گوش کار بی‌خطری نیست. اگر پرده گوش سوراخ باشد، ورود مواد به گوش میانی می‌تواند مشکل‌ساز شود.

رژیم غذایی مناسب برای بیماری های گوش

برای اغلب بیماری های گوش، «رژیم درمانی عمومی» وجود ندارد. عفونت گوش یا پارگی پرده گوش با یک ماده غذایی خاص درمان نمی‌شود.

در بعضی بیماران مبتلا به منییر، پزشک ممکن است کاهش نمک و اصلاح برخی عادات غذایی را پیشنهاد کند. این توصیه باید متناسب با وضعیت فرد باشد و نباید به همه بیماران دارای وزوز یا سرگیجه تعمیم داده شود.

طول درمان بیماری های گوش چقدر است؟

طول درمان به تشخیص بستگی دارد. بعضی عفونت‌های حاد طی چند روز رو به بهبود می‌روند، در حالی که اختلالات مزمن شنوایی ممکن است به پیگیری طولانی‌مدت نیاز داشته باشند.

برای نمونه، بسیاری از پارگی‌های پرده گوش طی چند هفته ترمیم می‌شوند. اگر سوراخ باقی بماند، ممکن است پزشک ترمیم با پچ یا تمپانوپلاستی را بررسی کند.

عوارض و خطرات بیماری های گوش

نادیده گرفتن بیماری همیشه فقط به معنی ادامه درد نیست. عفونت مزمن می‌تواند شنوایی را تحت تأثیر قرار دهد و برخی بیماری‌های درمان‌نشده به ساختارهای گوش آسیب می‌زنند.

پارگی ماندگار پرده گوش نیز می‌تواند احتمال عفونت مکرر و کاهش شنوایی را افزایش دهد. در تعداد کمی از موارد، کلستئاتوم نیز ممکن است شکل بگیرد.

چه زمانی بیماری گوش نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارد؟

بررسی تخصصی این بخش اهمیت زیادی دارد، چون بعضی علائم از نظر زمانی حساس هستند.

کاهش ناگهانی شنوایی

اگر شنوایی یک گوش یا هر دو گوش ناگهان کاهش پیدا کرد، منتظر باز شدن خودبه‌خودی گوش نمانید. کاهش ناگهانی حسی‌عصبی شنوایی یک فوریت پزشکی محسوب می‌شود و مراجعه سریع می‌تواند بر نتیجه درمان اثر بگذارد.

ترشح چرکی یا خونی و درد شدید گوش

ترشح خون یا چرک، درد شدید، تب بالا یا بدتر شدن علائم نیاز به بررسی پزشک دارد؛ به‌خصوص اگر کاهش شنوایی نیز ایجاد شده باشد.

سرگیجه شدید، تب یا تورم پشت گوش

سرگیجه شدید همراه با علائم عصبی، ضعف صورت یا کاهش ناگهانی شنوایی باید جدی گرفته شود. وزوز همراه با کاهش ناگهانی شنوایی یا علائم عصبی نیز نیاز به ارزیابی فوری دارد.

پیشگیری از بیماری های گوش

همه بیماری های گوش قابل پیشگیری نیستند، اما بسیاری از آسیب‌های اکتسابی را می‌توان کمتر کرد.

روش صحیح تمیز کردن گوش و خطر گوش پاک کن

جرم گوش به‌طور طبیعی نقش محافظتی دارد. وارد کردن گوش‌پاک‌کن یا اجسام دیگر به عمق مجرا می‌تواند جرم را بیشتر به داخل هل دهد یا حتی پرده گوش را آسیب بزند.

محافظت از گوش در برابر صدای بلند و آب

در محیط‌های بسیار پرصدا از محافظ شنوایی مناسب استفاده شود. افرادی که سابقه عفونت گوش خارجی دارند نیز باید درباره نحوه محافظت از گوش هنگام شنا با پزشک مشورت کنند.

مراقبت از شنوایی هنگام مصرف داروهای آسیب رسان به گوش

در صورت مصرف دارویی که احتمال اتوتوکسیسیته دارد، بررسی شنوایی ممکن است بخشی از برنامه مراقبت باشد. تغییر مقدار دارو بدون هماهنگی پزشک توصیه نمی‌شود.

باورهای اشتباه درباره بیماری های گوش و درمان خانگی

آیا هر گوش دردی به معنی عفونت گوش است؟

خیر. درد گوش ممکن است از جرم، فشار، آسیب، مفصل فک، دندان یا التهاب مجرا منشأ بگیرد. معاینه مشخص می‌کند علت اصلی چیست.

آیا ریختن روغن یا قطره بدون تجویز در گوش بی خطر است؟

نه همیشه. اگر پرده گوش آسیب دیده باشد یا علت درد مشخص نباشد، درمان خودسرانه می‌تواند وضعیت را پیچیده‌تر کند.

آیا جرم گوش همیشه باید خارج شود؟

خیر. جرم مقدار طبیعی و محافظی از مجرای گوش است. تنها زمانی که انسداد، کاهش شنوایی یا مشکل بالینی ایجاد کند، ممکن است خارج کردن آن ضروری شود.

سوالات متداول درباره بیماری های گوش

شایع ترین بیماری گوش چیست؟

عفونت گوش، تجمع جرم و انواع کاهش شنوایی از مشکلات شایع هستند. شیوع دقیق به سن و شرایط فرد بستگی دارد.

کدام بیماری های گوش باعث کم شنوایی می شوند؟

جرم فشرده، عفونت گوش میانی، پارگی پرده گوش، اتواسکلروز، آسیب صوتی، بیماری منییر و اختلالات گوش داخلی می‌توانند شنوایی را کاهش دهند.

آیا وزوز گوش نشانه بیماری خطرناک است؟

اغلب وزوز به معنی بیماری خطرناک نیست، اما علت آن باید با توجه به شرایط فرد بررسی شود. وزوز ضربان‌دار، یک‌طرفه یا همراه با افت ناگهانی شنوایی اهمیت بیشتری دارد.

آیا بیماری های گوش قابل درمان هستند؟

بسیاری از آن‌ها قابل درمان یا کنترل هستند. با این حال، نتیجه درمان به نوع بیماری، شدت آسیب و زمان مراجعه بستگی دارد.

نتیجه‌گیری

بیماری های گوش طیف گسترده‌ای از عفونت ساده تا اختلالات گوش داخلی و کاهش شنوایی را شامل می‌شوند. گوش‌درد، ترشح، وزوز، سرگیجه و افت شنوایی علائمی هستند که باید بر اساس علت بررسی شوند، نه اینکه با یک درمان خانگی مشترک مدیریت شوند.

مهم‌ترین هشدار، کاهش ناگهانی شنوایی است؛ چنین حالتی باید سریع ارزیابی شود. برای سایر مشکلات نیز معاینه متخصص گوش، حلق و بینی و در صورت نیاز شنوایی‌سنجی، مسیر مطمئن‌تری برای رسیدن به تشخیص و درمان درست فراهم می‌کند.