سندرم سینوس بیمار (Sick Sinus Syndrome – SSS)
- سندرم سینوس بیمار (Sick Sinus Syndrome – SSS): وقتی باتری طبیعی قلب ضعیف میشود
- اسمهای دیگر بیماری و واژهشناسی پزشکی
- نشانههای بیماری سندرم سینوس بیمار
- نحوه تشخیص بیماری
- علت ابتلا به سندرم سینوس بیمار
- تفاوت بیماری در مردان و زنان
- پیشگیری از سندرم سینوس بیمار
- روشهای درمان (پیسمیکر)
- درمان دارویی سندرم سینوس بیمار
- درمان خانگی و سبک زندگی
- رژیم غذایی مناسب
- عوارض و خطرات سندرم سینوس بیمار
- سندرم سینوس بیمار در کودکان و بارداری
- طول درمان و دورنمای بیماری
سندرم سینوس بیمار (Sick Sinus Syndrome – SSS): وقتی باتری طبیعی قلب ضعیف میشود
سندرم سینوس بیمار، که در دنیای پزشکی با نام SSS شناخته میشود، مجموعهای از اختلالات ریتم قلب است که به دلیل نقص در عملکرد “گره سینوسی-دهلیزی” (SA Node) ایجاد میشود. برای درک این بیماری، باید قلب را مانند یک خانه هوشمند تصور کنید که سیستم برقکشی دقیقی دارد. گره سینوسی که در دهلیز راست قرار دارد، نقش “ژنراتور” یا “باتری طبیعی” این خانه را ایفا میکند. این گره وظیفه دارد با تولید سیگنالهای الکتریکی منظم، ضربان قلب را آغاز کند و سرعت آن را بر اساس نیاز بدن (مثلاً هنگام خواب یا ورزش) تنظیم نماید.
در سندرم سینوس بیمار، این ژنراتور طبیعی دچار فرسودگی، آسیب یا اختلال عملکرد میشود. در نتیجه، قلب نمیتواند سیگنالهای الکتریکی را با نظم یا سرعت مناسب تولید کند. این وضعیت باعث میشود ضربان قلب گاهی بسیار کند شود (برادیکاردی)، گاهی برای لحظاتی متوقف شود (ایست سینوسی) و گاهی به صورت متناقض، بسیار تند شود (تاکیکاردی). این نوسانات شدید و غیرقابل پیشبینی در ریتم قلب، باعث میشود خونرسانی به مغز و سایر اعضای حیاتی بدن مختل شود. این بیماری عمدتاً در افراد مسن دیده میشود، زیرا بافت گره سینوسی با گذشت زمان دچار فیبروز (سفت شدن) میشود، اما میتواند در هر سنی رخ دهد. درک این بیماری بسیار حیاتی است، زیرا درمان آن اغلب نیازمند مداخلات تکنولوژیک مانند تعبیه ضربانساز (پیسمیکر) است.
اسمهای دیگر بیماری و واژهشناسی پزشکی
در متون تخصصی قلب و عروق و پروندههای بیمارستانی، سندرم سینوس بیمار با نامهای متفاوتی ثبت میشود که هر کدام به جنبهای از فیزیوپاتولوژی این بیماری اشاره دارند. نام استاندارد و بینالمللی آن Sick Sinus Syndrome است. اما پزشکان اغلب از اصطلاح علمیتر اختلال عملکرد گره سینوسی (Sinus Node Dysfunction – SND) استفاده میکنند. این نام دقیقتر است زیرا نشان میدهد که مشکل صرفاً یک “سندرم” با علائم مبهم نیست، بلکه یک “اختلال عملکرد” فیزیکی در بافت گره سینوسی وجود دارد.
یکی از مشهورترین و توصیفیترین نامهای این بیماری، سندرم تاکی-برادی (Tachy-Brady Syndrome) است. این نام به ویژگی خاص و گیجکننده این بیماری اشاره دارد: بیمار دورههایی از ضربان قلب بسیار کند (برادیکاردی) را تجربه میکند که ناگهان با دورههایی از ضربان قلب بسیار تند و نامنظم (معمولاً فیبریلاسیون دهلیزی) جایگزین میشود. این حالت متناوب بین “تندی” و “کندی”، درمان را بسیار پیچیده میکند، زیرا داروهایی که تندی را کنترل میکنند، کندی را بدتر میکنند و برعکس.
اصطلاحات دیگری مانند “ایست سینوسی” (Sinus Arrest) یا “بلاک خروجی سینوسی-دهلیزی” (Sinoatrial Exit Block) نیز وجود دارند که در واقع زیرمجموعهها یا یافتههای نوار قلب در بیماران مبتلا به SSS هستند. ایست سینوسی به لحظاتی گفته میشود که گره سینوسی کاملاً خاموش میشود و هیچ سیگنالی نمیفرستد (سکوت الکتریکی)، که میتواند منجر به غش کردن بیمار شود. شناخت این اسامی به بیمار کمک میکند تا درک بهتری از گزارشهای هولتر مانیتورینگ یا نوار قلب خود داشته باشد و بداند که تمام این واژهها به یک ریشه مشترک، یعنی نارسایی باتری طبیعی قلب، بازمیگردند.
نشانههای بیماری سندرم سینوس بیمار
علائم سندرم سینوس بیمار اغلب مرموز، تدریجی و متغیر هستند. بسیاری از بیماران در مراحل اولیه هیچ علامتی ندارند و بیماری آنها تنها در یک نوار قلب تصادفی کشف میشود. اما زمانی که علائم ظاهر میشوند، ناشی از کاهش جریان خون به مغز و اندامها به دلیل ضربان نامنظم هستند. شایعترین و مهمترین علامت، غش کردن (سنکوپ) یا احساس نزدیک بودن به غش (presyncope) است. این حالت زمانی رخ میدهد که گره سینوسی برای چند ثانیه از کار میافتد (ایست سینوسی) و قلب هیچ خونی پمپاژ نمیکند.
خستگی مفرط و مزمن یکی دیگر از علائم بارز است. بیمار ممکن است احساس کند که حتی با انجام کارهای ساده روزمره به شدت خسته میشود و انرژی بدنش تخلیه شده است. این خستگی ناشی از ناتوانی قلب در افزایش ضربان در زمان فعالیت است (نارسایی کرونوتروپیک)؛ یعنی وقتی بیمار راه میرود، ضربان قلبش به جای اینکه بالا برود، پایین میماند.
تپش قلب (Palpitations) نیز بسیار شایع است، بهویژه در کسانی که دچار سندرم تاکی-برادی هستند. این افراد ممکن است احساس کنند قلبشان برای مدتی میایستد و سپس شروع به کوبیدن شدید و سریع میکند. سرگیجه، گیجی ذهنی (Brain Fog)، تنگی نفس و درد قفسه سینه نیز ممکن است رخ دهد. در افراد مسن، گاهی علائم SSS با زوال عقل یا پیری طبیعی اشتباه گرفته میشود، در حالی که ریشه اصلی مشکل، نرسیدن اکسیژن کافی به مغز به دلیل ضربان کند قلب است. اختلالات خواب و بیدار شدن با احساس تپش قلب نیز میتواند از نشانههای این بیماری باشد.
نحوه تشخیص بیماری
تشخیص سندرم سینوس بیمار یکی از چالشبرانگیزترین مباحث در کاردیولوژی است، زیرا علائم این بیماری “دائمی” نیستند و ماهیت رفتوبرگشتی دارند. یک نوار قلب (ECG) معمولی که تنها ۱۰ ثانیه از فعالیت قلب را ثبت میکند، ممکن است در لحظه ویزیت کاملاً نرمال باشد، حتی اگر بیمار چند ساعت قبل دچار ایست قلبی گذرا شده باشد. بنابراین، پزشکان باید از روشهای پایش طولانیمدت استفاده کنند.
اولین قدم تشخیصی پس از معاینه بالینی، استفاده از هولتر مانیتور است. این دستگاه کوچک قابل حمل به بیمار وصل میشود و ریتم قلب را برای ۲۴ تا ۴۸ ساعت (یا حتی تا دو هفته) به صورت مداوم ضبط میکند. پزشک با بررسی دادههای هولتر به دنبال دورههایی از برادیکاردی شدید، مکثهای سینوسی (توقف ضربان) یا دورههای تاکیکاردی میگردد. همزمانی این یافتههای الکتریکی با علائم بیمار (مثلاً بیمار در دفترچه یادداشت کند که ساعت ۲ ظهر سرگیجه داشته و دستگاه در همان ساعت مکث قلبی را ثبت کرده باشد) کلید تشخیص قطعی است.
برای بیمارانی که علائم آنها بسیار دیربهدیر (مثلاً ماهی یک بار) رخ میدهد، از دستگاههای “ثبتکننده وقایع” (Event Recorder) یا “لوپ رکوردر کاشتهشدنی” (Implantable Loop Recorder) استفاده میشود. لوپ رکوردر یک دستگاه بسیار کوچک (اندازه یک فلش مموری) است که با یک جراحی سرپایی ساده زیر پوست سینه قرار میگیرد و میتواند تا ۳ سال ریتم قلب را پایش کند. در موارد نادر و پیچیده، ممکن است نیاز به “مطالعه الکتروفیزیولوژی” (EPS) باشد که در آن با وارد کردن کاتتر به داخل قلب، عملکرد گره سینوسی به صورت مستقیم و تهاجمی تست میشود تا زمان بازیافت گره سینوسی (SNRT) اندازهگیری گردد.
علت ابتلا به سندرم سینوس بیمار
علت اصلی و بنیادین سندرم سینوس بیمار در اکثر موارد، افزایش سن و فرسودگی طبیعی بافت قلب است. با گذشت زمان، سلولهای تخصصی گره سینوسی که مسئول تولید الکتریسیته هستند، کاهش مییابند و جای خود را به بافت فیبروز (بافت همبند و غیرفعال) و چربی میدهند. این تغییرات ساختاری باعث میشود گره سینوسی نتواند سیگنالهای قوی و منظمی تولید کند. به همین دلیل، SSS عمدتاً بیماری سالمندان است.
علاوه بر پیری، بیماریهای دیگری نیز میتوانند به گره سینوسی آسیب برسانند. بیماری عروق کرونر (گرفتگی رگهای قلب) و سابقه سکته قلبی میتواند خونرسانی به گره سینوسی را مختل کند (گره سینوسی توسط یک شریان اختصاصی تغذیه میشود). بیماریهای التهابی مانند پریکاردیت، میوکاردیت و بیماریهای روماتیسمی نیز میتوانند باعث التهاب و تخریب این گره شوند.
بیماریهای ارتشاحی مانند آمیلوئیدوز (رسوب پروتئین غیرطبیعی) یا سارکوئیدوز نیز میتوانند بافت گره را تخریب کنند. علل ژنتیکی و مادرزادی نیز وجود دارند که باعث میشوند فرد در سنین پایینتر (حتی کودکی) دچار این سندرم شود، که ناشی از جهش در کانالهای سدیم یا کلسیم سلولهای قلبی است. همچنین کمکاری تیروئید و اختلالات شدید الکترولیتی (پتاسیم بالا) میتوانند عملکرد گره را موقتاً مختل کنند، هرچند این موارد معمولاً برگشتپذیر هستند و به عنوان “SSS ثانویه” شناخته میشوند.
تفاوت بیماری در مردان و زنان
سندرم سینوس بیمار در هر دو جنس دیده میشود و تفاوت جنسیتی فاحشی در میزان شیوع کلی آن وجود ندارد، اما الگوهای بالینی و تشخیصی ممکن است متفاوت باشند. مطالعات نشان دادهاند که زنان معمولاً در سنین بالاتری نسبت به مردان تشخیص داده میشوند. این تأخیر در تشخیص ممکن است به دلیل تفاوت در بیان علائم باشد؛ زنان ممکن است علائم خستگی و تپش قلب را بیشتر به استرس، اضطراب یا یائسگی نسبت دهند و دیرتر به متخصص قلب مراجعه کنند.
همچنین، اندازه قلب و آناتومی گره سینوسی در زنان کمی متفاوت است که ممکن است بر پاسخ به درمانهای مداخلهای تأثیر بگذارد. در زنان، بروز سندرم تاکی-برادی (همراهی SSS با فیبریلاسیون دهلیزی) ممکن است با خطر بالاتری از سکته مغزی همراه باشد. در مردان، ارتباط SSS با بیماریهای عروق کرونر و گرفتگی رگها قویتر است، زیرا مردان به طور کلی بیشتر مستعد بیماریهای ایسکمیک قلبی هستند.
از نظر درمان، تعبیه پیسمیکر (باتری قلب) در هر دو جنس استاندارد است، اما عوارض محل عمل (مانند هماتوم یا جابجایی لید) ممکن است در زنان به دلیل بافت چربی و سینه متفاوت، کمی بیشتر باشد. پزشکان باید با آگاهی از این تفاوتها، شک بالینی خود را در زنان مسنی که با علائم خستگی مزمن یا سرگیجه مبهم مراجعه میکنند، بالا ببرند و تنها به تشخیصهای روانی اکتفا نکنند.
پیشگیری از سندرم سینوس بیمار
پیشگیری از سندرم سینوس بیمار به معنای واقعی کلمه دشوار است، زیرا علت اصلی آن (پیری و فیبروز بافت) یک فرآیند طبیعی و غیرقابل توقف است. ما نمیتوانیم جلوی پیر شدن سلولهای قلب را بگیریم. با این حال، میتوان با مدیریت عوامل خطر، از تسریع تخریب گره سینوسی جلوگیری کرد.
حفظ سلامت عمومی قلب و عروق مهمترین استراتژی است. کنترل دقیق فشار خون، کلسترول و قند خون مانع از آسیب به عروق ریز تغذیهکننده گره سینوسی میشود. ترک سیگار و الکل بسیار حیاتی است، زیرا این مواد مستقیماً بر سیستم الکتریکی قلب اثر سمی دارند. ورزش منظم (در حد توان) و حفظ وزن ایدهآل به سلامت کلی عضله قلب کمک میکند.
یکی از جنبههای مهم پیشگیری، “پیشگیری دارویی” است. بسیاری از بیماران مسن داروهایی مصرف میکنند که ضربان قلب را کند میکند (مانند بتابلوکرها، دیلتیازم، وراپامیل). استفاده محتاطانه و دقیق از این داروها تحت نظر پزشک و پرهیز از مصرف خودسرانه آنها، میتواند از بروز علائم SSS یا بدتر شدن آن جلوگیری کند. درمان به موقع بیماریهایی مانند آپنه خواب (خروپف شدید) نیز میتواند فشار را از روی دهلیز راست و گره سینوسی بردارد.
روشهای درمان (پیسمیکر)
روش درمان سندرم سینوس بیمار کاملاً وابسته به شدت علائم است. اگر بیماری در نوار قلب دیده شود اما بیمار “هیچ علامتی” نداشته باشد (یعنی غش نمیکند، خسته نیست و زندگی عادی دارد)، معمولاً نیاز به هیچ درمانی جز پایش منظم نیست. اما اگر بیمار علامتدار باشد، داستان متفاوت است.
درمان قطعی و استاندارد طلایی برای SSS علامتدار، تعبیه پیسمیکر دائمی (Pacemaker) یا ضربانساز است. از آنجا که مشکل اصلی “خرابی باتری طبیعی” قلب است، بهترین راه حل جایگزین کردن آن با یک “باتری مصنوعی” است. پیسمیکر دستگاه کوچکی است که زیر پوست قفسه سینه کاشته میشود و سیمهای آن به داخل قلب میروند. این دستگاه به طور هوشمند عمل میکند: هر زمان که گره سینوسی نتواند سیگنال بفرستد یا ضربان خیلی کند شود، پیسمیکر فعال شده و قلب را تحریک میکند.
نوع پیسمیکر انتخابی معمولاً “دو حفرهای” (Dual Chamber) است که هم در دهلیز و هم در بطن سیم دارد تا هماهنگی طبیعی قلب حفظ شود. این درمان نهتنها از غش کردن و مرگ ناگهانی جلوگیری میکند، بلکه کیفیت زندگی بیمار را با رفع خستگی و تنگی نفس به طرز چشمگیری بهبود میبخشد. در موارد سندرم تاکی-برادی، درمان ترکیبی است: پیسمیکر برای جلوگیری از کندی ضربان، و دارو برای جلوگیری از تندی ضربان.
درمان دارویی سندرم سینوس بیمار
نکته بسیار مهم در مورد درمان دارویی SSS این است که هیچ داروی خوراکی مطمئنی برای افزایش دائمی ضربان قلب وجود ندارد. یعنی ما قرصی نداریم که بتواند گره سینوسی خراب را ترمیم کند یا آن را مجبور کند تندتر کار کند (داروهایی مثل تئوفیلین اثرات محدود و عوارض زیادی دارند). بنابراین، دارو به تنهایی درمان SSS نیست.
نقش داروها در این بیماری بیشتر در مدیریت “سندرم تاکی-برادی” است. در این حالت، بیمار همزمان دچار ضربان تند (فیبریلاسیون دهلیزی) نیز میشود. پزشک مجبور است برای کنترل تندی قلب، داروهایی مثل متوپرولول یا دیگوکسین تجویز کند. اما مشکل اینجاست که این داروها ضربان کند را کندتر میکنند و ممکن است باعث ایست قلبی شوند.
راه حل این معما، استفاده همزمان از پیسمیکر و دارو است. پیسمیکر کفی ضربان را تضمین میکند (مثلاً نمیگذارد ضربان از ۶۰ کمتر شود)، و دارو سقف ضربان را کنترل میکند (نمیگذارد از ۱۰۰ بیشتر شود). همچنین، استفاده از رقیقکنندههای خون (ضدانعقادها) مانند وارفارین یا ریواروکسابان در بیمارانی که دورههای فیبریلاسیون دهلیزی دارند، برای پیشگیری از سکته مغزی حیاتی است. در فاز حاد و اورژانسی، ممکن است از آتروپین یا ایزوپروترنول تزریقی برای افزایش موقت ضربان استفاده شود.
درمان خانگی و سبک زندگی
درمانهای خانگی نمیتوانند نقص الکتریکی قلب را برطرف کنند، اما میتوانند به بیمار کمک کنند تا با این شرایط ایمنتر زندگی کند. مهمترین اقدام خانگی، یادگیری نحوه گرفتن نبض است. بیمار و خانواده او باید یاد بگیرند که چگونه نبض را چک کنند و اگر ضربان خیلی پایین (مثلاً زیر ۴۰) یا خیلی نامنظم بود، چه اقدامی انجام دهند.
ایمنسازی محیط خانه برای جلوگیری از آسیب در صورت غش کردن ضروری است. مثلاً استفاده از کفپوشهای نرم یا نصب دستگیره در حمام. هیدراتاسیون کافی (نوشیدن آب) مهم است، زیرا کمآبی باعث افت فشار خون و بدتر شدن علائم سرگیجه میشود. مدیریت استرس و پرهیز از هیجانات شدید که بار ناگهانی به قلب تحمیل میکنند نیز توصیه میشود.
بیمار باید لیستی از تمام داروهای خود را همیشه همراه داشته باشد و از مصرف خودسرانه داروهای گیاهی که ممکن است با داروهای قلبی تداخل داشته باشند یا ضربان را تغییر دهند (مثل برخی دمنوشهای آرامبخش قوی)، خودداری کند. اطلاع دادن به دندانپزشک و سایر پزشکان در مورد بیماری نیز بخشی از مراقبتهای شخصی است.
رژیم غذایی مناسب
رژیم غذایی در بیماران SSS باید بر سلامت کلی قلب و جلوگیری از تحریکات الکتریکی ناخواسته تمرکز داشته باشد. رژیمهای غذایی دوستدار قلب مانند رژیم مدیترانهای یا DASH (کمنمک، کمچرب، پرفیبر) ایدهآل هستند. حفظ تعادل الکترولیتها، بهویژه منیزیم و پتاسیم، بسیار مهم است. کمبود این مواد میتواند بینظمیهای ضربان قلب را تشدید کند. منابع خوب شامل موز، آجیل، سبزیجات برگ سبز و ماهی است.
در بیمارانی که جزء “تاکی” (ضربان تند) سندرم را دارند، پرهیز از محرکها ضروری است. کافئین (قهوه، چای غلیظ، نوشابه انرژیزا) و الکل میتوانند باعث شروع حملات تاکیکاردی یا فیبریلاسیون دهلیزی شوند. الکل به طور خاص اثرات سمی بر گره سینوسی دارد و باید محدود یا قطع شود. مصرف قند و شکر نیز باید کنترل شود تا از نوسانات انسولین و استرس اکسیداتیو در بدن جلوگیری گردد.
عوارض و خطرات سندرم سینوس بیمار
اگر سندرم سینوس بیمار درمان نشود، میتواند عواقب جدی و خطرناکی داشته باشد. شایعترین خطر فیزیکی، آسیبهای ناشی از غش کردن (سنکوپ) است. افتادن ناگهانی در افراد مسن میتواند منجر به شکستگی لگن، ضربه مغزی یا خونریزی داخلی شود.
خطرناکترین عارضه قلبی-عروقی، سکته مغزی است. این خطر به طور خاص در بیمارانی که دچار سندرم تاکی-برادی هستند وجود دارد. وقتی قلب نامنظم میزند (فیبریلاسیون دهلیزی)، لختههای خون در دهلیز تشکیل میشوند و میتوانند به مغز پرتاب شوند.
نارسایی قلبی یکی دیگر از عوارض طولانیمدت است. ضربان قلب خیلی کند یا خیلی تند در درازمدت باعث ضعیف شدن عضله قلب میشود. در موارد نادر، ایست سینوسی طولانیمدت میتواند منجر به ایست قلبی کامل و مرگ شود، هرچند معمولاً ضربانسازهای فرعی قلب (در بطن) فعال شده و جان بیمار را موقتاً نجات میدهند، اما این ضربانها برای زندگی عادی کافی نیستند. افت کیفیت زندگی، افسردگی و انزوای اجتماعی به دلیل ترس از غش کردن نیز از عوارض پنهان این بیماری هستند.
سندرم سینوس بیمار در کودکان و بارداری
در کودکان، SSS برخلاف بزرگسالان، ناشی از پیری نیست. شایعترین علت SSS در کودکان، آسیب به گره سینوسی در حین جراحیهای اصلاحی برای بیماریهای مادرزادی قلب (مانند جابجایی عروق بزرگ یا نقص دیواره بین دهلیزی) است. در این موارد، جراح ممکن است ناخواسته به شریان خونرسان گره سینوسی آسیب بزند. درمان در کودکان نیز مشابه بزرگسالان با پیسمیکر است، اما چالشهای رشد کودک و نیاز به تعویض سیمها وجود دارد.
در دوران بارداری، SSS بسیار نادر است زیرا این بیماری معمولاً در سنین بالا رخ میدهد. با این حال، اگر زن بارداری مبتلا به SSS باشد (مثلاً نوع مادرزادی یا بعد از جراحی در کودکی)، مدیریت آن حساس است. بارداری نیاز به افزایش ضربان قلب دارد و اگر گره سینوسی نتواند پاسخ دهد، مادر دچار نارسایی قلبی میشود. استفاده از پیسمیکر در دوران بارداری کاملاً ایمن است و اشعه ایکس (فلوروسکوپی) حین عمل با محافظهای سربی کنترل میشود یا از روشهای هدایت با اکو استفاده میگردد. زایمان معمولاً طبیعی انجام میشود.
طول درمان و دورنمای بیماری
سندرم سینوس بیمار یک بیماری مزمن و پیشرونده است. این بدان معناست که بافت گره سینوسی با گذشت زمان ضعیفتر میشود و به خودی خود بهبود نمییابد. بنابراین، درمان این بیماری (مدیریت آن) مادامالعمر است.
برای بیمارانی که پیسمیکر دریافت میکنند، این دستگاه تا پایان عمر همراه آنها خواهد بود. باتری پیسمیکر معمولاً هر ۷ تا ۱۲ سال نیاز به تعویض دارد که یک عمل جراحی سبک است. با درمان مناسب (پیسمیکر و داروها)، پیشآگهی بیماران مبتلا به SSS بسیار عالی است. آنها میتوانند طول عمری مشابه افراد همسن خود داشته باشند و کیفیت زندگیشان به سطح نرمال بازمیگردد. خطر مرگ و میر در بیماران درمان شده با پیسمیکر تفاوت چندانی با جمعیت عادی ندارد، مگر اینکه بیماریهای زمینهای دیگری وجود داشته باشد.
جمعبندی
سندرم سینوس بیمار (SSS) اختلالی در ضربانساز طبیعی قلب است که باعث کندی، تندی یا نوسان شدید ضربان میشود و عمدتاً در سالمندان رخ میدهد. نشانههای بیماری شامل غش کردن، خستگی مفرط و تپش قلب است. نحوه تشخیص با استفاده از هولتر مانیتورینگ برای ثبت ریتم طولانیمدت انجام میشود. علت ابتلا پیری بافت قلب و فیبروز است.
روشهای درمان در موارد علامتدار، تعبیه پیسمیکر (باتری قلب) است و درمان دارویی به تنهایی مؤثر نیست. رژیم غذایی مناسب باید حافظ سلامت قلب و فاقد محرکها باشد. عوارض و خطرات جدی شامل سنکوپ و سکته مغزی (در صورت همراهی با فیبریلاسیون) است. با وجود مزمن بودن بیماری، درمان با پیسمیکر کیفیت و طول عمر بیماران را تضمین میکند.