بیماری هموروئید / بواسیر (Hemorrhoids / Piles)
- هموروئید یا بواسیر (Hemorrhoids / Piles): راهنمای کامل، از علت تا درمان قطعی
- اسمهای دیگر بیماری و طبقهبندیهای پزشکی
- نشانههای بیماری هموروئید
- علت ابتلا به هموروئید
- نحوه تشخیص هموروئید
- روشهای درمان پزشکی (غیر جراحی و جراحی)
- درمان دارویی هموروئید
- درمان خانگی و سبک زندگی
- رژیم غذایی مناسب برای هموروئید
- پیشگیری از هموروئید
- تفاوت هموروئید در مردان و زنان
- عوارض و خطرات هموروئید
- هموروئید در کودکان و دوران بارداری
- طول درمان هموروئید چقدر است؟
- هموروئید ترومبوزه
هموروئید یا بواسیر (Hemorrhoids / Piles): راهنمای کامل، از علت تا درمان قطعی
بیماری هموروئید که در میان عموم مردم با نام بواسیر شناخته میشود، یکی از شایعترین اختلالات آناتومیک در ناحیه نشیمنگاهی است که میلیونها نفر را در سراسر جهان درگیر کرده است. برای درک درست این بیماری، ابتدا باید تصورات غلط را کنار بگذاریم و به آناتومی بدن نگاه کنیم. همه انسانها به طور طبیعی دارای بافتهای هموروئیدی هستند. این بافتها در واقع بالشتکهایی متشکل از رگهای خونی، بافت همبند و عضلات صاف هستند که در کانال مقعد قرار دارند. وظیفه اصلی این بالشتکها کمک به کنترل دفع مدفوع و بسته نگه داشتن کامل دریچه مقعد در زمان استراحت است. بنابراین، داشتن بافت هموروئید طبیعی است؛ اما زمانی که این بالشتکهای عروقی متورم، ملتهب و یا دچار کشیدگی شوند و علائمی ایجاد کنند، آنگاه میگوییم فرد دچار “بیماری هموروئید” شده است.
این بیماری اگرچه خطرناک و کشنده نیست، اما میتواند کیفیت زندگی فرد را به شدت تحت تأثیر قرار دهد. درد، خونریزی و احساس ناراحتی میتواند فعالیتهای روزمره را مختل کند. متأسفانه بسیاری از افراد به دلیل شرم و خجالت از مراجعه به پزشک خودداری میکنند و سالها با این مشکل دست و پنجه نرم میکنند. این تأخیر در درمان باعث میشود یک مشکل ساده که با روشهای خانگی و دارویی قابل حل بود، به مرحلهای برسد که نیازمند جراحیهای پیچیده شود. هموروئیدها بسته به محل قرارگیریشان به دو دسته داخلی (در داخل راستروده) و خارجی (در زیر پوست اطراف مقعد) تقسیم میشوند که هر کدام علائم و روشهای درمان متفاوتی دارند. در این مقاله جامع، ما تمام زوایای این بیماری را موشکافانه بررسی خواهیم کرد تا با آگاهی کامل بتوانید بر آن غلبه کنید.
اسمهای دیگر بیماری و طبقهبندیهای پزشکی
در گفتگوهای روزمره و متون مختلف، ممکن است با نامهای گوناگونی برای این بیماری مواجه شوید. نام علمی و بینالمللی آن “هموروئید” (Hemorrhoids) است که ریشهای یونانی دارد؛ “Haema” به معنی خون و “Rhoos” به معنی جاری شدن است که به علامت اصلی بیماری یعنی خونریزی اشاره دارد. در زبان عامیانه انگلیسی به آن “Piles” گفته میشود که از کلمه لاتین به معنای توپ یا گوی گرفته شده و به شکل ظاهری تودهها اشاره دارد. در زبان فارسی و طب سنتی، واژه “بواسیر” رایجترین نام است که جمع کلمه باسور میباشد. در متون قدیمی طب سنتی ایران، دستهبندیهای دقیقی برای انواع بواسیر بر اساس شکل ظاهری (مانند بواسیر دکمهای، توتی و غیره) وجود داشته است، اما امروزه طبقهبندی پزشکی مدرن جایگزین آنها شده است.
از نظر پزشکی، هموروئیدها به دو دسته اصلی داخلی و خارجی تقسیم میشوند. هموروئیدهای داخلی در قسمت بالای خط دندانهای (محل اتصال پوست به مخاط روده) قرار دارند. این ناحیه عصب درد ندارد، بنابراین هموروئیدهای داخلی معمولاً بدون درد هستند اما خونریزی میکنند. پزشکان هموروئیدهای داخلی را به چهار درجه (Grade) تقسیم میکنند:
-
درجه یک: تودهها فقط خونریزی میکنند و بیرون نمیزنند.
-
درجه دو: تودهها هنگام دفع بیرون میزنند اما خودبهخود به داخل برمیگردند.
-
درجه سه: تودهها بیرون میزنند و باید با دست آنها را به داخل هل داد.
-
درجه چهار: تودهها همیشه بیرون هستند و حتی با فشار دست هم به داخل نمیروند.
هموروئیدهای خارجی در زیر پوست اطراف مقعد قرار دارند. این ناحیه دارای اعصاب حسی بسیار زیادی است، بنابراین این نوع هموروئید معمولاً با درد، خارش و تورم همراه است. اگر خون در داخل یک هموروئید خارجی لخته شود، به آن “هموروئید ترومبوزه” میگویند که تودهای سفت، کبود و بسیار دردناک ایجاد میکند. شناخت این نامها و درجات به بیمار کمک میکند تا درک بهتری از وضعیت خود داشته باشد و بتواند توضیحات پزشک را بهتر متوجه شود. همچنین در برخی موارد ممکن است فرد همزمان دچار هر دو نوع داخلی و خارجی باشد که به آن هموروئید مختلط گفته میشود.
نشانههای بیماری هموروئید
علائم بیماری هموروئید میتواند بسیار متنوع باشد و بستگی مستقیمی به نوع آن (داخلی یا خارجی) دارد. شایعترین و اغلب اولین نشانه هموروئید داخلی، خونریزی بدون درد است. بیمار ممکن است پس از اجابت مزاج، قطرات خون روشن را روی کاسه توالت یا دستمال توالت مشاهده کند. رنگ خون معمولاً قرمز روشن و شفاف است، زیرا از رگهای نزدیک به خروجی مقعد نشأت میگیرد. در هموروئید داخلی، به دلیل عدم وجود گیرندههای درد در آن ناحیه از روده، بیمار معمولاً دردی احساس نمیکند مگر اینکه هموروئید دچار بیرونزدگی شدید یا خفگی (قطع جریان خون) شده باشد. احساس دفع ناکامل یا وجود یک توده در داخل مقعد نیز از دیگر علائم نوع داخلی است.
در مقابل، هموروئید خارجی با علائم پرسر و صداتری همراه است. درد، سوزش و خارش از شکایات اصلی بیماران است. خارش مقعد معمولاً به دلیل ترشح مخاط از هموروئیدهای بیرونزده و تحریک پوست اطراف مقعد ایجاد میشود. وجود یک یا چند برجستگی یا توده حساس و دردناک در اطراف سوراخ مقعد نیز نشانهای از هموروئید خارجی است. این تودهها ممکن است هنگام نشستن یا تمیز کردن ناحیه باعث ناراحتی شوند. درد در هموروئید خارجی میتواند نوسانی باشد؛ یعنی گاهی آرام است و با یک دوره یبوست یا اسهال تشدید میشود.
یکی از دردناکترین حالتها، زمانی است که هموروئید خارجی دچار ترومبوز (لخته شدن خون) میشود. در این حالت، یک توده سفت، کبود رنگ (شبیه به رنگ بادمجان یا انگور سیاه) و به شدت دردناک به طور ناگهانی ظاهر میشود. درد آنقدر شدید است که نشستن یا راه رفتن را برای بیمار دشوار میکند. علاوه بر اینها، نشت مدفوع یا ترشحات مخاطی نیز ممکن است رخ دهد که باعث کثیف شدن لباس زیر میشود. مهم است بدانید که علائمی مانند خونریزی مقعدی میتواند نشانه بیماریهای جدیتر مانند سرطان روده یا بیماریهای التهابی روده نیز باشد، بنابراین هرگز نباید بدون مشورت پزشک فرض را بر هموروئید بودن گذاشت، به خصوص اگر سن بیمار بالای ۴۰ سال باشد.
علت ابتلا به هموروئید
مکانیسم اصلی ایجاد هموروئید، افزایش فشار بر روی وریدهای ناحیه رکتوم و مقعد است. این وریدها دیوارههای نازکی دارند و وقتی تحت فشار قرار میگیرند، متورم و برجسته میشوند. مهمترین و شایعترین علت این افزایش فشار، یبوست مزمن و زور زدن بیش از حد هنگام اجابت مزاج است. وقتی مدفوع سفت و خشک است، فرد مجبور است برای دفع آن فشار زیادی به عضلات کف لگن وارد کند. این فشار باعث میشود خون در بالشتکهای هموروئیدی جمع شده و باعث تورم و پارگی بافتهای نگهدارنده آنها شود. نشستنهای طولانیمدت در توالت (به خصوص امروزه که افراد با گوشی موبایل به دستشویی میروند) باعث میشود نیروی جاذبه و شل شدن عضلات کف لگن، خون بیشتری را در رگهای مقعد حبس کند و زمینه را برای بواسیر فراهم نماید.
اسهال مزمن نیز به اندازه یبوست میتواند آسیبرسان باشد. دفع مکرر و اسیدی بودن مدفوع شل، باعث التهاب و تحریک کانال مقعد و تورم عروق میشود. سبک زندگی کمتحرک و چاقی از دیگر عوامل خطر هستند. وزن زیاد بدن، فشار دائمی بر ناحیه لگن وارد میکند و جریان بازگشتی خون را کند میسازد. رژیم غذایی کمفیبر که منجر به مدفوع کمحجم و سفت میشود، نقش کلیدی در ایجاد یبوست و در نتیجه هموروئید دارد.
عوامل دیگری که کمتر تحت کنترل فرد هستند نیز نقش دارند. وراثت و ژنتیک میتواند تعیینکننده باشد؛ برخی افراد به طور ارثی دارای دیوارههای وریدی ضعیفتر یا بافت همبند شلتری هستند که آنها را مستعد ابتلا میکند. افزایش سن نیز باعث ضعیف شدن بافتهای همبندی میشود که هموروئیدها را در جای خود نگه میدارند، بنابراین با بالا رفتن سن احتمال بیرونزدگی آنها بیشتر میشود. بلند کردن اجسام سنگین (چه در شغلهای فیزیکی و چه در ورزش بدنسازی) با افزایش ناگهانی فشار داخل شکم، فشار را به کف لگن منتقل کرده و میتواند باعث بیرونزدگی ناگهانی بواسیر شود.
نحوه تشخیص هموروئید
تشخیص دقیق هموروئید نیازمند مراجعه به پزشک است و نباید تنها بر اساس علائم ظاهری خوددرمانی کرد. فرآیند تشخیص معمولاً با گرفتن شرح حال آغاز میشود. پزشک در مورد سابقه یبوست، خونریزی، درد و عادات اجابت مزاج سوال میکند. سپس معاینه فیزیکی انجام میشود. برای بررسی هموروئیدهای خارجی، پزشک با مشاهده ناحیه اطراف مقعد میتواند تودهها، برآمدگیها یا لختههای خون را تشخیص دهد.
برای تشخیص هموروئیدهای داخلی، معاینه انگشتی رکتوم (DRE) ضروری است. در این معاینه، پزشک با دستکش و ژل روانکننده، انگشت خود را وارد مقعد میکند تا وجود تودههای غیرطبیعی، تونوس عضلانی و هرگونه نشانه غیرعادی را بررسی کند. با این حال، هموروئیدهای داخلی نرم ممکن است با لمس انگشت قابل تشخیص نباشند. به همین دلیل، ابزاری به نام آنوسکوپ (Anoscope) استفاده میشود. آنوسکوپ یک لوله کوتاه توخالی و چراغدار است که به پزشک اجازه میدهد چند سانتیمتر انتهایی راستروده را مستقیماً مشاهده کند و وضعیت بالشتکهای هموروئیدی را بررسی نماید.
در مواردی که خونریزی وجود دارد اما هموروئید مشخصی دیده نمیشود، یا بیمار سن بالایی دارد و سابقه خانوادگی سرطان روده دارد، پزشک به معاینه ساده اکتفا نمیکند. در این شرایط، انجام سیگموئیدوسکوپی یا کولونوسکوپی ضروری است. این روشها به پزشک اجازه میدهند تا قسمتهای بالاتر روده بزرگ را بررسی کند تا مطمئن شود که خونریزی ناشی از پولیپ، سرطان، کولیت یا بیماریهای دیگر نیست. تشخیص افتراقی بسیار مهم است؛ یعنی پزشک باید مطمئن شود که درد ناشی از شقاق (فیشر) یا آبسه نیست، زیرا درمان آنها کاملاً با هموروئید متفاوت است.
روشهای درمان پزشکی (غیر جراحی و جراحی)
درمان هموروئید طیف وسیعی دارد که از روشهای ساده مطبی تا جراحیهای کامل متغیر است و انتخاب روش بستگی به درجه و نوع هموروئید دارد. برای هموروئیدهای درجه پایین (یک و دو) که به درمان دارویی پاسخ ندادهاند، روشهای کمتهاجمی پیشنهاد میشود. یکی از رایجترین و موثرترین روشها، “بستن با حلقه لاستیکی” (Rubber Band Ligation) است. در این روش، پزشک یک کش پلاستیکی سفت را به پایه هموروئید داخلی میاندازد. این کش جریان خون را قطع میکند و توده هموروئیدی طی چند روز خشک شده و میافتد. این روش معمولاً درد کمی دارد و در مطب قابل انجام است.
روش دیگر “اسکلروتراپی” یا تزریق ماده خشککننده است. پزشک محلولی شیمیایی را به داخل بافت هموروئید تزریق میکند که باعث جمع شدن و کوچک شدن آن میشود. این روش برای هموروئیدهای کوچک و خونریزیدهنده مناسب است. “انعقاد با مادون قرمز” (IRC) نیز روشی است که در آن از اشعه مادون قرمز برای سوزاندن و قطع خونرسانی به هموروئید استفاده میشود. این روشها سرپایی هستند و دوره نقاهت بسیار کوتاهی دارند.
برای هموروئیدهای پیشرفته (درجه سه و چهار) یا هموروئیدهای مختلط بزرگ، جراحی لازم است. “هموروئیدکتومی” (Hemorrhoidectomy) روش استاندارد جراحی است که در آن بافتهای هموروئیدی به طور کامل با تیغ جراحی یا کوتر برداشته میشوند. این روش موثرترین راه برای درمان قطعی است اما دوره نقاهت دردناکی دارد. روش جدیدتر، “هموروئیدوپکسی” یا استاپلر (Stapling) است که در آن بافتی برداشته نمیشود، بلکه با یک دستگاه منگنه مخصوص، هموروئیدهای بیرونزده به بالا کشیده شده و در جای خود فیکس میشوند و خونرسانی آنها قطع میگردد. این روش درد کمتری نسبت به جراحی سنتی دارد اما ریسک عود آن کمی بیشتر است. امروزه استفاده از “لیزر” نیز بسیار پرطرفدار شده است. لیزر با انرژی متمرکز باعث تبخیر یا جمع شدن بافت هموروئید میشود و معمولاً با خونریزی و درد کمتری نسبت به جراحی سنتی همراه است.
درمان دارویی هموروئید
داروها در درمان هموروئید نقش تسکینی و کنترلکننده دارند و معمولاً نمیتوانند بیماری را به طور کامل ریشهکن کنند (مگر در مراحل بسیار ابتدایی). هدف اصلی دارودرمانی، کاهش درد، التهاب، خارش و تسهیل دفع مدفوع است. پمادها و شیافهای آنتیهموروئید از رایجترین داروها هستند. این محصولات معمولاً حاوی ترکیبی از مواد قابض (برای جمع کردن بافت)، بیحسکننده موضعی (مانند لیدوکائین برای کاهش درد) و کورتیکواستروئیدها (مانند هیدروکورتیزون برای کاهش التهاب و تورم) هستند. استفاده از پمادهای حاوی کورتون نباید بیش از یک هفته ادامه یابد زیرا میتواند باعث نازک شدن پوست ناحیه مقعد شود.
علاوه بر پمادها، قرصهای خوراکی نیز تجویز میشوند. دستهای از داروها به نام “فلبوتونیکها” یا تقویتکننده ورید (مانند قرص دافلون یا دیوسمین) وجود دارند که با افزایش تونوس دیواره سیاهرگها و بهبود جریان لنفاوی، به کاهش تورم و خونریزی کمک میکنند. این داروها برای کنترل حملات حاد هموروئیدی بسیار موثرند. استفاده از مسکنهای خوراکی معمولی مانند استامینوفن یا ایبوپروفن نیز برای کنترل درد توصیه میشود.
بخش مهمی از درمان دارویی، مربوط به رفع یبوست است. استفاده از مکملهای فیبر (مانند پودر پسیلیوم) یا نرمکنندههای مدفوع (مانند شربت لاکتولوز یا شیر منیزیم) میتواند با نرم کردن مدفوع، فشار هنگام دفع را کاهش دهد و اجازه دهد بافتهای ملتهب بهبود یابند. باید توجه داشت که استفاده مداوم از ملینهای محرک (مانند سنا یا بیزاکودیل) توصیه نمیشود زیرا باعث تنبلی روده در درازمدت میگردد. استفاده از مکملهای فیبر باید حتماً با نوشیدن آب فراوان همراه باشد، در غیر این صورت ممکن است باعث بدتر شدن یبوست شود.
درمان خانگی و سبک زندگی
درمانهای خانگی برای مدیریت علائم هموروئید بسیار کارآمد هستند و اغلب اولین خط دفاعی محسوب میشوند. یکی از موثرترین روشها، استفاده از “حمام سیتز” (Sitz Bath) یا نشستن در آب گرم است. آب گرم باعث شل شدن عضله اسفنکتر مقعد (که معمولاً در هنگام درد دچار اسپاسم میشود) شده و جریان خون را در ناحیه بهبود میبخشد. توصیه میشود روزانه دو تا سه بار و هر بار به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه در لگن آب گرم (نه داغ) بنشینید. اضافه کردن مواد شیمیایی قوی به آب توصیه نمیشود، اما گاهی نمک اپسوم یا بتادین رقیق شده تجویز میگردد.
استفاده از کمپرس یخ نیز میتواند برای کاهش تورم و درد حاد موثر باشد. یخ را باید در یک پارچه یا حوله نازک پیچید و به مدت ۱۰ دقیقه روی ناحیه ملتهب قرار داد. این کار باعث انقباض عروق و کاهش خونرسانی موقت و در نتیجه کم شدن تورم میشود. رعایت بهداشت ناحیه مقعد بسیار مهم است، اما باید با ملایمت انجام شود. شستشوی زیاد با صابونهای عطری و قوی میتواند باعث تحریک بیشتر و خشکی پوست شود. بهتر است از آب ولرم استفاده کنید و ناحیه را با خشککن یا ضربات ملایم دستمال نرم (بدون کشیدن) خشک کنید. دستمال مرطوبهای فاقد الکل و عطر نیز گزینههای خوبی هستند.
پوشیدن لباس زیر نخی و گشاد به جای لباسهای تنگ و مصنوعی، از تعریق و تحریک ناحیه جلوگیری میکند. یکی از مهمترین تغییرات سبک زندگی، اصلاح عادت توالت رفتن است. “هرگز مدفوع خود را نگه ندارید”. به محض احساس نیاز به دفع، باید اقدام کنید. همچنین از نشستن طولانیمدت در توالت و زور زدن پرهیز کنید. اگر پس از ۳ تا ۵ دقیقه دفع انجام نشد، از توالت خارج شوید. استفاده از یک چهارپایه کوچک زیر پا هنگام نشستن روی توالت فرنگی (برای ایجاد زاویه شبیه به چمباتمه زدن) میتواند به صاف شدن رکتوم و دفع راحتتر کمک شایانی کند.
رژیم غذایی مناسب برای هموروئید
رژیم غذایی نقش کلیدی در پیشگیری و درمان هموروئید دارد. هدف اصلی رژیم غذایی، جلوگیری از یبوست و تولید مدفوعی نرم و حجیم است که به راحتی و بدون فشار دفع شود. شاهکلید این رژیم، فیبر است. فیبرهای نامحلول (موجود در سبوس گندم، سبزیجات و غلات کامل) باعث افزایش حجم مدفوع و تحریک حرکات روده میشوند. فیبرهای محلول (موجود در جو دوسر، حبوبات و میوهها) با جذب آب، حالتی ژلهای به مدفوع میدهند و آن را نرم میکنند. میزان توصیه شده فیبر روزانه حدود ۲۵ تا ۳۵ گرم است.
منابع عالی فیبر شامل: آلو، انجیر، گلابی، سیب (با پوست)، انواع لوبیا، نخود، عدس، کلم بروکلی، هویج و غلات سبوسدار هستند. اما نکته بسیار حیاتی این است که فیبر بدون آب مانند سیمان عمل میکند و یبوست را بدتر میکند. بنابراین، افزایش مصرف فیبر باید همگام با افزایش مصرف آب باشد. نوشیدن حداقل ۸ تا ۱۰ لیوان آب در روز ضروری است. آبمیوههای طبیعی (مثل آب آلو) نیز میتوانند خاصیت ملین داشته باشند.
از سوی دیگر، برخی غذاها دشمن هموروئید هستند. غذاهای تند و پرادویه (فلفل قرمز، کاری تند) میتوانند باعث تحریک و سوزش شدید ناحیه مقعد هنگام دفع شوند. مصرف الکل باعث کمآبی بدن و سفت شدن مدفوع میشود. کافئین زیاد نیز میتواند آب بدن را دفع کند. غذاهای فرآوری شده، فستفودها، برنج سفید و نان سفید فاقد فیبر هستند و باعث کندی حرکات روده میشوند. بنابراین بیماران باید مصرف این مواد را به حداقل برسانند. جایگزین کردن نان سفید با نان سنگک یا نان جو میتواند تغییر بزرگی ایجاد کند.
پیشگیری از هموروئید
پیشگیری از هموروئید بسیار سادهتر و کمهزینهتر از درمان آن است. همانطور که گفته شد، جلوگیری از یبوست مهمترین اصل پیشگیری است. با رعایت رژیم غذایی پرفیبر و نوشیدن آب کافی، نیمی از راه را رفتهاید. ورزش منظم، به ویژه ورزشهای هوازی مانند پیادهروی سریع، شنا و دویدن، باعث تحریک حرکات دودی روده و جلوگیری از تنبلی آن میشود. ورزش همچنین به کاهش وزن کمک میکند که خود عامل کاهنده فشار بر لگن است.
عادتهای صحیح دستشویی رفتن را در خود تقویت کنید. از بردن گوشی موبایل یا روزنامه به دستشویی خودداری کنید، زیرا این کار ناخودآگاه زمان نشستن شما را افزایش میدهد و باعث تجمع خون در وریدهای مقعد میشود. زمان ایدهآل برای دفع باید کمتر از ۵ دقیقه باشد. اگر شغل شما ایجاب میکند که ساعات طولانی پشت میز بنشینید، حتماً هر ساعت یک بار بلند شوید و چند قدم راه بروید تا فشار از روی لگن برداشته شود و گردش خون بهبود یابد. استفاده از بالشتکهای دوناتی شکل برای نشستن نیز میتواند فشار مستقیم بر مقعد را کاهش دهد.
تفاوت هموروئید در مردان و زنان
اگرچه هموروئید در هر دو جنس شایع است، اما تفاوتهایی در علل و شیوع آن وجود دارد. در زنان، بارداری و زایمان مهمترین عوامل اختصاصی هستند. در دوران بارداری، رحم در حال رشد فشار زیادی بر ورید اجوف تحتانی و وریدهای لگنی وارد میکند که بازگشت خون را مختل کرده و باعث تورم هموروئیدها میشود. علاوه بر این، هورمون پروژسترون که در بارداری ترشح میشود، دیواره عروق را شل کرده و حرکات روده را کند میکند (ایجاد یبوست).
زایمان طبیعی نیز با فشار شدید و زور زدنهای مکرر، میتواند باعث بیرونزدگی ناگهانی هموروئید یا تشدید هموروئیدهای موجود شود. در مردان، علل شایعتر شامل بلند کردن اجسام سنگین (شغلی یا ورزشی) و نشستنهای طولانیمدت (رانندگی یا کارهای اداری) است. همچنین مشکلات پروستات در مردان مسن میتواند باعث زور زدن هنگام ادرار شود که به طور غیرمستقیم فشار داخل شکم و لگن را بالا برده و بر هموروئید تأثیر میگذارد. با این حال، اصول درمان برای هر دو جنس مشابه است، مگر در دوران بارداری که محدودیتهایی در جراحی و مصرف دارو وجود دارد.
عوارض و خطرات هموروئید
بسیاری فکر میکنند هموروئید فقط یک مشکل دردناک است، اما اگر درمان نشود میتواند عوارض جدی ایجاد کند. یکی از شایعترین عوارض، کمخونی (Anemia) ناشی از خونریزیهای مزمن است. اگرچه خونریزی در هر بار دفع ممکن است کم به نظر برسد، اما تداوم آن طی ماهها میتواند ذخایر آهن بدن را خالی کرده و باعث ضعف، خستگی و تنگی نفس شود.
عارضه خطرناک دیگر، خفگی هموروئید (Strangulated Hemorrhoid) است. این اتفاق زمانی میافتد که جریان خون به یک هموروئید داخلی بیرونزده قطع شود. این وضعیت باعث درد بسیار شدید، مرگ بافت (گانگرن) و عفونت میشود و یک اورژانس پزشکی است که نیاز به جراحی فوری دارد. ترومبوز هموروئید خارجی نیز عارضه دردناکی است که توضیح داده شد. علاوه بر این، هموروئیدهای بیرونزده میتوانند باعث نشت مدفوع و دشواری در تمیز نگه داشتن ناحیه شوند که منجر به تحریکات پوستی و عفونتهای قارچی یا باکتریایی در اطراف مقعد میگردد. گوشتهای اضافه (Skin Tags) که پس از بهبود هموروئیدهای خارجی باقی میمانند نیز میتوانند از نظر بهداشتی و زیبایی مشکلساز شوند.
هموروئید در کودکان و دوران بارداری
هموروئید در کودکان نادر است و اگر کودکی علائم مشابه هموروئید (خونریزی یا درد) داشته باشد، معمولاً علت آن “شقاق” یا زخم مقعد است که در اثر یبوست ایجاد شده است. اگر در کودکی تودههای هموروئیدی دیده شود، باید حتماً توسط متخصص بررسی شود تا علل زمینهای مانند فشار خون پورتال (مشکلات کبدی) رد شود. درمان در کودکان تقریباً همیشه محافظهکارانه و شامل اصلاح رژیم غذایی و درمان یبوست است.
در دوران بارداری، هموروئید بسیار شایع است و اغلب در سه ماهه سوم بروز میکند. درمان در این دوران بر تسکین علائم متمرکز است، زیرا بسیاری از هموروئیدهای بارداری پس از زایمان خودبهخود بهبود مییابند. استفاده از حمام سیتز، کمپرس سرد، افزایش فیبر و مایعات و خوابیدن به پهلوی چپ (برای کاهش فشار رحم بر وریدها) توصیه میشود. جراحی در دوران بارداری به دلیل خطرات بیهوشی و احتمال زایمان زودرس، تنها در موارد اورژانسی (مانند خونریزی شدید غیرقابل کنترل یا گانگرن) انجام میشود.
طول درمان هموروئید چقدر است؟
طول دوره درمان هموروئید بستگی به شدت بیماری و روش درمان دارد. در درمانهای خانگی و دارویی برای هموروئیدهای خفیف، علائم معمولاً طی یک تا دو هفته فروکش میکنند. با این حال، اگر عادات غذایی اصلاح نشود، احتمال عود بسیار بالاست. هموروئیدهای ترومبوزه دردناک معمولاً طی ۷ تا ۱۰ روز به تدریج جذب میشوند و درد کاهش مییابد، اما توده ممکن است تا چند هفته باقی بماند.
در روشهای کمتهاجمی مثل بستن با کش، هموروئید معمولاً طی ۳ تا ۵ روز خشک شده و میافتد و بهبودی کامل حدود ۱۰ تا ۱۴ روز طول میکشد. در جراحیهای لیزری، دوره نقاهت کوتاه است و بیمار معمولاً پس از چند روز به فعالیت عادی برمیگردد. اما در جراحی سنتی (هموروئیدکتومی) که برای موارد شدید انجام میشود، دوره بهبودی طولانیتر و دردناکتر است و ممکن است ۲ تا ۴ هفته زمان ببرد تا بیمار بتواند کاملاً به زندگی عادی بازگردد. کلید موفقیت در درمان طولانیمدت، پایبندی همیشگی به سبک زندگی سالم و جلوگیری از یبوست است.
هموروئید ترومبوزه
یکی از وضعیتهای حاد و بسیار دردناک هموروئید، نوع “ترومبوزه” است. این حالت بیشتر در هموروئیدهای خارجی رخ میدهد و زمانی اتفاق میافتد که خون در داخل پاکه هموروئید لخته میشود. علت آن معمولاً زور زدن شدید ناگهانی (مثلاً حین بلند کردن وزنه سنگین یا دفع سخت) است. بیمار ناگهان با یک توده سفت، کبود و بسیار حساس در لبه مقعد مواجه میشود. درد آن مداوم است و با نشستن بدتر میشود.
اگر بیمار در ۴۸ تا ۷۲ ساعت اول بروز این حالت به پزشک مراجعه کند، بهترین درمان انجام یک جراحی سرپایی کوچک است. پزشک با بیحسی موضعی، برش کوچکی روی توده میدهد و لخته خون را خارج میکند. این کار بلافاصله درد را از بین میبرد. اما اگر زمان گذشته باشد و لخته شروع به جذب شدن کرده باشد، درمان معمولاً حمایتی (لگن آب گرم، مسکن و پماد) است تا بدن به مرور لخته را جذب کند. گاهی اوقات فشار ناشی از لخته باعث پارگی پوست روی آن و خونریزی خودبهخودی میشود که در واقع نوعی تخلیه طبیعی است و باعث کاهش درد میشود.
جمعبندی
بیماری هموروئید یا بواسیر، تورم رگهای ناحیه مقعد است که عمدتاً به دلیل یبوست و فشار بیش از حد ایجاد میشود. نشانههای بیماری شامل خونریزی بدون درد (در نوع داخلی) و درد و تورم (در نوع خارجی) است. نحوه تشخیص با معاینه بالینی و آنوسکوپی انجام میشود. اساس روشهای درمان، تغییر سبک زندگی و رژیم غذایی مناسب (پرفیبر و آب فراوان) است. در مراحل پیشرفته، روشهای کمتهاجمی مانند لیزر یا جراحی استفاده میشود.
این بیماری در زنان به دلیل بارداری شایعتر است اما در مردان نیز شیوع بالایی دارد. با رعایت پیشگیری و جلوگیری از زور زدن، میتوان از بروز آن جلوگیری کرد. نادیده گرفتن عوارض و خطرات مانند کمخونی یا خفگی هموروئید میتواند خطرناک باشد. با آگاهی و اقدام به موقع، هموروئید مشکلی کاملاً قابل مدیریت و درمانپذیر است و نباید اجازه داد شرم از مراجعه به پزشک، سلامت شما را به خطر بیندازد.