بیماری آنژین ناپایدار (Unstable Angina)
- آنژین ناپایدار: زنگ خطر جدی برای حمله قلبی
- اسمهای دیگر بیماری آنژین ناپایدار
- نشانه های بیماری آنژین ناپایدار
- تفاوت بیماری آنژین ناپایدار در مردان و زنان
- علت ابتلا به آنژین ناپایدار
- نحوه تشخیص آنژین ناپایدار
- روش های درمان آنژین ناپایدار
- درمان دارویی آنژین ناپایدار
- پیشگیری از آنژین ناپایدار
- درمان خانگی آنژین ناپایدار
- رژیم غذایی مناسب برای آنژین ناپایدار
- عوارض و خطرات آنژین ناپایدار
- آنژین ناپایدار در کودکان و دوران بارداری
- طول درمان آنژین ناپایدار چقدر است؟
- تفاوت آنژین ناپایدار و سکته قلبی (موضوع اضافه شده)
آنژین ناپایدار: زنگ خطر جدی برای حمله قلبی
اسمهای دیگر بیماری آنژین ناپایدار
در دنیای پزشکی و ادبیات تخصصی قلب و عروق، بیماری آنژین ناپایدار با نامهای متعددی شناخته میشود که هر کدام به جنبهای از ماهیت این بیماری اشاره دارند. شناختن این نامها به بیماران و همراهان آنها کمک میکند تا در مواجهه با اصطلاحات پزشکی در بیمارستانها یا هنگام مطالعه نتایج آزمایشها، درک بهتری از وضعیت داشته باشند. رایجترین نام علمی و بینالمللی این عارضه Unstable Angina است که به معنای درد قفسه سینهای است که الگوی ثابت و مشخصی ندارد.
یکی از نامهای بسیار مهمی که پزشکان برای این بیماری و دو بیماری مرتبط دیگر (سکته قلبی ناقص و سکته قلبی کامل) استفاده میکنند، “سندرم حاد کرونری” یا ACS (Acute Coronary Syndrome) است. در واقع آنژین ناپایدار زیرمجموعهای از سندرم حاد کرونری است. وقتی پزشک از واژه ACS استفاده میکند، منظور او طیفی از بیماریهاست که در آنها جریان خون به قلب به صورت ناگهانی و شدید کاهش مییابد. بنابراین، اگر در پرونده پزشکی خود عبارت “ACS” را دیدید، بدانید که آنژین ناپایدار یکی از تشخیصهای احتمالی اصلی در این گروه است.
در متون قدیمیتر پزشکی، گاهی به این بیماری “آنژین پیش از سکته” (Pre-infarction Angina) نیز گفته میشد. این نامگذاری بسیار هوشمندانه و توصیفی بود، زیرا ماهیت هشداردهنده این بیماری را نشان میداد. این اسم به وضوح بیان میکند که اگر این وضعیت فورا درمان نشود، مرحله بعدی سکته قلبی یا انفارکتوس است. هرچند امروزه این اصطلاح کمتر استفاده میشود، اما مفهوم آن همچنان معتبر است: آنژین ناپایدار آخرین ایستگاه قبل از وقوع فاجعه بافتی در قلب است.
اصطلاح دیگری که ممکن است شنیده شود “آنژین کرشندو” (Crescendo Angina) است. واژه کرشندو در موسیقی به معنای صدایی است که به تدریج بلندتر و قویتر میشود. در پزشکی، این اصطلاح برای توصیف دردی به کار میرود که دفعات، شدت و مدت زمان آن رو به افزایش است. برای مثال، بیماری که قبلاً با ۱۰ دقیقه پیادهروی دچار درد میشد، حالا با ۵ دقیقه راه رفتن و سپس در حالت استراحت دچار درد میشود. این الگوی افزایشی و پیشرونده، دلیل نامگذاری کرشندو است. شناخت این اسامی به بیمار کمک میکند تا بداند با یک بیماری واحد اما با توصیفات مختلف روبرو است که همگی بر یک وضعیت اورژانسی دلالت دارند.
نشانه های بیماری آنژین ناپایدار
شناخت نشانههای آنژین ناپایدار مرز بین مرگ و زندگی است. برخلاف آنژین پایدار که بیمار میداند چه چیزی باعث دردش میشود (مثلاً پله بالا رفتن) و چه چیزی آن را آرام میکند (استراحت)، آنژین ناپایدار کاملاً غیرقابل پیشبینی و فریبنده است. مهمترین و کلیدیترین نشانه این بیماری، بروز درد قفسه سینه یا ناراحتی در حالت استراحت است. یعنی زمانی که فرد روی مبل نشسته یا حتی در خواب است، ناگهان احساس فشار یا درد میکند. این درد معمولاً بیش از ۲۰ دقیقه طول میکشد و با استراحت کردن برطرف نمیشود.
کیفیت درد معمولاً به صورت فشار شدید، مچاله شدن، سوزش یا احساس سنگینی روی قفسه سینه توصیف میشود. بیماران اغلب دست خود را مشت کرده و روی وسط سینه میگذارند (علامت لوین) تا درد را نشان دهند. اما درد محدود به قفسه سینه نمیماند و میتواند به شانهها، هر دو بازو (به خصوص بازوی چپ)، گردن، فک و حتی پشت بین دو کتف تیر بکشد. شدت درد در آنژین ناپایدار معمولاً از آنژین پایدار بیشتر است و ماهیتی پیشرونده دارد، به این معنی که ممکن است لحظه به لحظه بدتر شود.
علاوه بر درد، علائم همراه دیگری نیز وجود دارند که بسیار مهم هستند. تنگی نفس ناگهانی یکی از این علائم است؛ بیمار احساس میکند هوای کافی به ریههایش نمیرسد و ممکن است به نفسنفس زدن بیفتد. تعریق سرد یکی دیگر از نشانههای خطرناک است. اگر فردی بدون فعالیت بدنی ناگهان خیس عرق شد و همزمان در قفسه سینه احساس ناراحتی کرد، این یک علامت هشدار جدی است. احساس تهوع، استفراغ و سرگیجه نیز در این بیماران شایع است که گاهی با مشکلات گوارشی اشتباه گرفته میشود.
نکته بسیار مهم در مورد نشانهها، عدم پاسخ دهی به داروی زیرزبانی (نیتروگلیسیرین) است. در بیماران قلبی سابقه دار، معمولاً با مصرف یک قرص زیرزبانی درد ساکت میشود، اما در آنژین ناپایدار، مصرف قرص زیرزبانی ممکن است درد را کم نکند یا فقط اثر موقتی و ناقص داشته باشد. تغییر در الگوی دردهای قبلی نیز یک نشانه است؛ اگر کسی سالها درد قلبی داشته اما اخیراً متوجه شده که دردش با فعالیتهای کمتری شروع میشود یا شدیدتر شده است، وارد فاز ناپایدار شده است.
تفاوت بیماری آنژین ناپایدار در مردان و زنان
بیماریهای قلبی همیشه با علائم کلاسیک و شناخته شده ظاهر نمیشوند و جنسیت بیمار نقش بسیار مهمی در نحوه بروز علائم آنژین ناپایدار دارد. مدل کلاسیک درد که شامل “فیل روی سینه” و تیر کشیدن دست چپ است، بیشتر در مردان دیده میشود. مردان اغلب درد را به صورت فشارنده و مرکزی گزارش میکنند که تشخیص را برای پزشکان و حتی خود بیمار آسانتر میکند. سیستم درمانی و آموزشهای عمومی نیز سالها بر اساس این الگوی مردانه شکل گرفته است.
اما در زنان، آنژین ناپایدار میتواند با چهرهای کاملاً متفاوت و گمراهکننده ظاهر شود. زنان کمتر از مردان از “درد شدید قفسه سینه” شکایت میکنند. در عوض، آنها ممکن است علائمی را تجربه کنند که بیشتر شبیه به خستگی مفرط، تنگی نفس بدون درد، یا دردهای پراکنده است. زنان ممکن است درد را در ناحیه فک، گلو، گردن یا بالای شکم احساس کنند. این درد شکمی گاهی با سوزش سر دل یا سوءهاضمه اشتباه گرفته میشود و باعث میشود زنان دیرتر به اورژانس مراجعه کنند.
خستگی غیرعادی و شدید یکی از علائم بسیار شایع آنژین ناپایدار در زنان است. زنی ممکن است احساس کند که برای انجام کارهای ساده روزمره مثل مرتب کردن تخت یا دوش گرفتن، توانی ندارد و به شدت خسته میشود. این خستگی ناشی از کاهش خونرسانی به قلب است اما اغلب به استرس، کار زیاد یا افسردگی نسبت داده میشود. اضطراب و احساس دلشوره بیدلیل نیز در زنان بیشتر از مردان به عنوان پیشدرآمد حمله قلبی گزارش شده است.
دلیل فیزیولوژیک این تفاوتها نیز به ساختار عروق برمیگردد. مردان بیشتر دچار انسداد در رگهای اصلی و بزرگ سطح قلب میشوند، در حالی که زنان علاوه بر رگهای بزرگ، بیشتر مستعد درگیری در رگهای ریز و میکروسکوپی قلب (Microvascular Disease) هستند. این نوع درگیری عروقی باعث میشود علائم مبهمتر باشد. آگاهی از این تفاوتها حیاتی است تا زنان و پزشکان علائم غیرتیپیک را نادیده نگیرند. اگر زنی با ریسکفاکتورهای قلبی دچار تنگی نفس ناگهانی، خستگی مفرط یا درد فک شد، باید فوراً از نظر آنژین ناپایدار بررسی شود.
علت ابتلا به آنژین ناپایدار
برای درک علت آنژین ناپایدار، باید نگاهی به درون رگهای خونی بیندازیم. علت اصلی این بیماری، بیماری عروق کرونر (CAD) ناشی از آترواسکلروز یا تصلب شرایین است. در طول سالهای متمادی، چربیها، کلسترول، کلسیم و سایر مواد موجود در خون، پلاکی را در دیواره داخلی رگهای قلب تشکیل میدهند. این پلاکها مثل رسوب داخل لوله آب هستند و مسیر جریان خون را تنگ میکنند. تا زمانی که این پلاک پایدار است، فرد ممکن است آنژین پایدار داشته باشد.
اما فاجعه در آنژین ناپایدار زمانی رخ میدهد که یکی از این پلاکها ناگهان پاره میشود یا ترک میخورد. بدن تلاش میکند این پارگی را ترمیم کند، بنابراین پلاکتهای خون به محل آسیب هجوم میآورند و لخته خون تشکیل میدهند. این لخته خون به سرعت بزرگ میشود و مسیر رگ را که قبلاً تنگ بود، حالا تا حد زیادی مسدود میکند. این انسداد ناگهانی باعث میشود جریان خون به بخشی از عضله قلب به شدت کاهش یابد. تفاوت این حالت با سکته قلبی کامل در این است که در آنژین ناپایدار، لخته هنوز مسیر را “کاملاً” و “دائماً” نبسته است و هنوز مقدار کمی خون عبور میکند یا لخته مدام تشکیل شده و حل میشود، اما جریان خون آنقدر کم است که قلب در حالت استراحت هم فریاد میکشد.
عوامل خطر متعددی باعث ایجاد این پلاکها و ناپایداری آنها میشوند. سیگار کشیدن یکی از مهمترین عوامل است؛ مواد شیمیایی دود سیگار دیواره رگ را ملتهب کرده و پلاکها را مستعد پارگی میکند. فشار خون بالا باعث میشود جریان خون با شدت به دیواره رگها برخورد کند و احتمال پارگی پلاک را بالا ببرد. کلسترول بد (LDL) بالا ماده اولیه ساخت پلاک است. دیابت نیز با آسیب رساندن به دیواره عروق و اعصاب قلب، ریسک را چندین برابر میکند و گاهی باعث میشود بیمار درد را احساس نکند (آنژین خاموش).
علاوه بر پارگی پلاک، علل نادرتر دیگری نیز وجود دارند. اسپاسم شدید عروق کرونر (که گاهی با مصرف مواد مخدر مثل کوکائین ایجاد میشود) میتواند به صورت موقت رگ را ببندد و علائم آنژین ناپایدار ایجاد کند. همچنین شرایطی که نیاز اکسیژن قلب را به شدت بالا میبرند مثل تب شدید، کمخونی حاد، یا پرکاری تیروئید کنترل نشده، در فردی که تنگی عروق دارد میتواند منجر به وضعیت ناپایدار شود. اما در اکثر قریب به اتفاق موارد، مقصر اصلی همان لخته خون روی پلاک پاره شده است.
نحوه تشخیص آنژین ناپایدار
تشخیص آنژین ناپایدار یک فرآیند اورژانسی است و ثانیهها در آن اهمیت دارند. پزشکان در اورژانس با گرفتن یک شرح حال سریع اما دقیق شروع میکنند. آنها به دنبال تغییر در الگوی درد هستند: آیا درد جدید است؟ آیا در استراحت رخ داده؟ آیا شدیدتر از قبل است؟ اگر پاسخ مثبت باشد، تشخیص اولیه به سمت آنژین ناپایدار یا سکته قلبی میرود. معاینه فیزیکی برای بررسی صدای قلب، فشار خون و علائم نارسایی قلبی نیز انجام میشود.
اولین و مهمترین تست تشخیصی، نوار قلب یا الکتروکاردیوگرام (ECG) است. در آنژین ناپایدار، نوار قلب ممکن است تغییرات خاصی را نشان دهد که بیانگر نرسیدن خون به قلب (ایسکمی) است. این تغییرات معمولاً شامل پایین افتادن قطعه ST (ST-depression) یا وارونه شدن موج T است. نکته مهم تشخیصی این است که برخلاف برخی از انواع سکته قلبی (STEMI)، در آنژین ناپایدار معمولاً بالا رفتن قطعه ST دیده نمیشود. حتی گاهی نوار قلب ممکن است در لحظاتی که درد ساکت است، طبیعی باشد که این موضوع هوشیاری پزشک را میطلبد.
گام بعدی و تعیینکننده، آزمایش خون برای اندازهگیری آنزیمهای قلبی، بهویژه تروپونین است. تروپونین پروتئینی است که فقط زمانی که سلولهای قلب میمیرند، وارد خون میشود. در آنژین ناپایدار، چون هنوز مرگ سلولی وسیع (انفارکتوس) رخ نداده است، سطح تروپونین معمولاً منفی یا بسیار ناچیز است. این دقیقا همان نقطهای است که آنژین ناپایدار را از سکته قلبی (NSTEMI) متمایز میکند. اگر تروپونین مثبت شود، تشخیص از آنژین ناپایدار به سکته قلبی تغییر مییابد.
برای دیدن وضعیت دقیق رگها، آنژیوگرافی عروق کرونر استاندارد طلایی تشخیص است. در این روش، ماده حاجب به رگهای قلب تزریق میشود و با اشعه ایکس تصویربرداری صورت میگیرد. این کار محل دقیق تنگی، وجود لخته و میزان انسداد را نشان میدهد و به پزشک اجازه میدهد همان لحظه تصمیم بگیرد که آیا بیمار نیاز به استنت (فنر)، جراحی باز یا درمان دارویی دارد. روشهای دیگر مانند اکوکاردیوگرافی نیز برای بررسی قدرت پمپاژ قلب و حرکات دیواره آن استفاده میشوند که میتواند نواحی دچار کمبود خون را مشخص کند.
روش های درمان آنژین ناپایدار
آنژین ناپایدار یک وضعیت اورژانسی است و درمان آن بلافاصله پس از تشخیص (و حتی در آمبولانس) شروع میشود. هدف اصلی درمان، جلوگیری از کامل شدن انسداد رگ و وقوع سکته قلبی، برقراری مجدد جریان خون و کاهش درد بیمار است. بیمار مبتلا به آنژین ناپایدار باید حتماً در بیمارستان بستری شود و تحت مانیتورینگ مداوم قلبی قرار گیرد. استراتژی درمان معمولاً ترکیبی از اقدامات تهاجمی و غیرتهاجمی است.
درمان مداخلهای اولیه معمولاً آنژیوپلاستی یا همان “بالن زدن و فنر گذاری” (PCI) است. اگر در آنژیوگرافی مشخص شود که رگ مسدود شده یا تنگی شدید دارد و ناپایدار است، پزشک از طریق کاتتر، بالنی را در محل تنگی باد میکند تا پلاک و لخته را به دیواره بچسباند و راه را باز کند. سپس یک استنت (توری فلزی کوچک) در آنجا کار میگذارد تا رگ باز بماند. این روش سریعترین راه برای بازگرداندن جریان خون و نجات عضله قلب است.
در مواردی که درگیری عروق بسیار گسترده است (مثلاً سه رگ اصلی درگیر هستند) یا تنه اصلی شریان چپ مسدود شده است، یا بیمار دیابت شدید دارد، ممکن است آنژیوپلاستی مناسب نباشد. در این شرایط، عمل جراحی بایپس عروق کرونر (CABG) یا همان عمل قلب باز انجام میشود. در این جراحی، مسیری جدید با استفاده از رگهای پا یا سینه برای خونرسانی به قلب ایجاد میشود تا خون ناحیه مسدود شده را دور بزند.
علاوه بر این روشها، استراحت مطلق در فاز حاد بیماری ضروری است تا نیاز قلب به اکسیژن به حداقل برسد. اکسیژنتراپی در صورتی که سطح اکسیژن خون پایین باشد انجام میشود. پس از پایدار شدن وضعیت، برنامههای بازتوانی قلبی برای بازگرداندن تدریجی بیمار به زندگی عادی آغاز خواهد شد. انتخاب روش درمان به شدت بیماری، سن بیمار و وضعیت کلی سلامت او بستگی دارد، اما اصل کلی “باز کردن سریع مسیر جریان خون” در تمام روشها یکسان است.
درمان دارویی آنژین ناپایدار
داروها ستون فقرات درمان آنژین ناپایدار هستند و باید با دقت و سرعت بالا تجویز شوند. اولین گروه دارویی، داروهای ضد پلاکت هستند. آسپیرین معمولاً اولین دارویی است که به بیمار داده میشود (باید جویده شود) تا از بزرگتر شدن لخته جلوگیری کند. علاوه بر آسپیرین، معمولاً داروی ضد پلاکت دومی مثل کلوپیدوگرل (پلاویکس) یا تیکاگرلور نیز تجویز میشود. این ترکیب دارویی قدرتمند، توانایی لختهسازی خون را به شدت کاهش میدهد.
دسته دوم، داروهای ضد انعقاد (رقیقکنندههای خون) هستند. داروهایی مانند هپارین یا انوکساپارین (کلکسان) به صورت تزریقی استفاده میشوند تا فعالیت پروتئینهای لختهساز خون را مهار کنند. این داروها در روزهای اول بستری حیاتی هستند تا زمانی که وضعیت رگها تثبیت شود. برای کنترل درد و کاهش بار کاری قلب، از نیتروگلیسیرین (به صورت تزریق وریدی در فاز حاد و سپس قرص) استفاده میشود که عروق را گشاد کرده و خونرسانی را بهبود میبخشد.
مسدودکنندههای بتا (Beta-blockers) مثل متوپرولول نقش بسیار مهمی دارند. این داروها ضربان قلب را پایین میآورند و فشار خون را کاهش میدهند. با این کار، نیاز عضله قلب به اکسیژن کم میشود و درد کاهش مییابد. همچنین این داروها از بروز آریتمیهای کشنده جلوگیری میکنند. مهارکنندههای کانال کلسیم نیز در مواردی که بتابلاکرها منع مصرف دارند یا کافی نیستند، برای شل کردن عروق و کاهش فشار خون تجویز میشوند.
داروهای استاتین با دوز بالا (مانند آتورواستاتین یا روزواستاتین) باید فوراً شروع شوند. استاتینها نه تنها کلسترول را پایین میآورند، بلکه خاصیت ضدالتهابی قوی دارند و باعث میشوند پلاکهای داخل رگ “تثبیت” شوند و احتمال پارگی مجدد آنها کمتر شود. مهارکنندههای ACE (مانند کاپتوپریل یا انالاپریل) نیز برای کنترل فشار خون و جلوگیری از تغییر شکل نامطلوب قلب (ریمدلینگ) در طولانی مدت تجویز میشوند. بیمار باید بداند که بسیاری از این داروها باید تا آخر عمر مصرف شوند.
پیشگیری از آنژین ناپایدار
پیشگیری از آنژین ناپایدار در واقع همان مبارزه با آترواسکلروز (تصلب شرایین) است. از آنجا که این بیماری ناگهانی و خطرناک است، پیشگیری بهترین استراتژی است. مهمترین و قویترین اقدام، ترک سیگار است. حتی اگر سالها سیگار کشیدهاید، ترک آن به سرعت خطر پارگی پلاک و لخته شدن خون را کاهش میدهد. سیگار باعث التهاب مستقیم عروق میشود و حذف آن به رگها فرصت ترمیم میدهد.
کنترل دقیق بیماریهای زمینهای یک ضرورت مطلق است. فشار خون باید به طور منظم چک شود و با دارو یا رژیم زیر ۱۲۰/۸۰ نگه داشته شود. دیابت باید به شدت کنترل شود؛ قند خون بالا باعث میشود عروق شکننده و آسیبپذیر شوند. سطح کلسترول و تریگلیسیرید باید به طور دورهای آزمایش شود. برای افرادی که ریسک بالایی دارند، پایین نگه داشتن LDL (کلسترول بد) بسیار حیاتی است.
مدیریت وزن و مبارزه با چاقی شکمی نقش مهمی در پیشگیری دارد. چاقی باعث افزایش التهاب در بدن میشود. فعالیت فیزیکی منظم (حداقل ۱۵۰ دقیقه در هفته ورزش هوازی متوسط) عروق را انعطافپذیر نگه میدارد و به ایجاد عروق جانبی در قلب کمک میکند. البته اگر سابقه بیماری قلبی دارید، برنامه ورزشی باید با مشورت پزشک تنظیم شود.
مدیریت استرس و سلامت روان نیز نباید نادیده گرفته شود. استرسهای ناگهانی و شدید میتوانند ماشه شروع آنژین ناپایدار باشند. تکنیکهای آرامسازی، خواب کافی و دوری از محیطهای پرتنش به حفظ آرامش سیستم قلبی-عروقی کمک میکند. همچنین، مصرف منظم داروهای تجویز شده برای افرادی که قبلاً آنژین پایدار داشتهاند، از تبدیل شدن آن به فاز ناپایدار جلوگیری میکند. هرگز نباید مصرف داروهایی مثل آسپیرین یا استاتین را بدون دستور پزشک قطع کرد.
درمان خانگی آنژین ناپایدار
باید با صراحت و تاکید تمام گفت که هیچ درمان خانگی برای فاز حاد آنژین ناپایدار وجود ندارد. وقتی علائم آنژین ناپایدار (درد در استراحت، درد طولانی و شدید) بروز میکند، تنها اقدام صحیح خانگی تماس فوری با اورژانس (شماره ۱۱۵ در ایران) است. نوشیدن آبلیمو، عرقیات گیاهی، گلاب یا استراحت کردن به امید خوب شدن، در این مرحله اشتباهات کشندهای هستند. زمان طلایی برای نجات عضله قلب نباید با آزمودن روشهای سنتی هدر رود.
با این حال، پس از گذر از مرحله خطرناک و ترخیص از بیمارستان، “مراقبتهای خانگی” نقش مکملی برای درمانهای پزشکی دارند. در خانه، ایجاد محیطی آرام و بدون استرس برای بیمار حیاتی است. اعضای خانواده باید از ایجاد بحثهای تنشزا پرهیز کنند. تنظیم دمای خانه نیز مهم است؛ هوای خیلی سرد یا خیلی گرم میتواند به قلب فشار بیاورد.
یکی از درمانهای خانگی حمایتی، استفاده از رژیم غذایی غنی از سیر و زردچوبه (به عنوان چاشنی غذا، نه دارو) است. سیر میتواند به کاهش فشار خون و چسبندگی پلاکتها کمک کند و زردچوبه خاصیت ضدالتهابی دارد. مصرف دمنوشهای آرامبخش مانند بادرنجبویه یا چای سبز (در صورت عدم تداخل با داروهای ضد انعقاد مثل وارفارین) میتواند به کاهش استرس کمک کند. اما هرگز نباید داروهای گیاهی جایگزین داروهای شیمیایی شوند.
پایش علائم در خانه بخشی از درمان است. داشتن دستگاه فشارسنج دیجیتال و یادگیری نحوه کار با آن برای بیماران قلبی توصیه میشود. بیمار باید هر روز وزن خود را چک کند (برای تشخیص ورم ناشی از نارسایی قلبی) و تعداد ضربان قلب خود را بداند. یادگیری تکنیکهای تنفس عمیق دیافراگمی در خانه میتواند در لحظات استرسزا به کاهش بار قلب کمک کند. خانه باید محلی برای بازسازی و بهبود قلب باشد، نه بیمارستانی خودسرانه.
رژیم غذایی مناسب برای آنژین ناپایدار
تغذیه نقش دارو را برای بیماران مبتلا به آنژین ناپایدار بازی میکند. هدف رژیم غذایی در اینجا کاهش التهاب عروق، پایین آوردن کلسترول و کنترل فشار خون است. بهترین الگوی غذایی اثبات شده، رژیم مدیترانهای یا رژیم DASH (رژیم غذایی برای توقف فشار خون بالا) است. این رژیمها بر پایه مصرف زیاد سبزیجات، میوهها، غلات کامل و چربیهای سالم استوار هستند.
چربیهای اشباع و ترانس دشمن شماره یک این بیماران هستند. گوشت قرمز پرچرب، پوست مرغ، لبنیات پرچرب، کره، روغن نباتی جامد، فستفودها و شیرینیهای قنادی باید از رژیم حذف یا بسیار محدود شوند. به جای آنها باید از روغن زیتون فرا بکر، روغن کنجد و مغزها (گردو و بادام خام) استفاده کرد. ماهیهای چرب مانند سالمون و قزلآلا به دلیل داشتن امگا-۳ فراوان، باید حداقل هفتهای دو بار در برنامه غذایی باشند تا به رقیق شدن خون و سلامت دیواره رگها کمک کنند.
مصرف سدیم (نمک) باید به شدت محدود شود. نمک باعث افزایش فشار خون و سفت شدن رگها میشود. بیماران باید عادت کنند برچسب مواد غذایی را بخوانند و از غذاهای کنسروی، سوسیس و کالباس، چیپس و پفک و شورها پرهیز کنند. طعم غذا را میتوان با آبلیمو، آبغوره، سبزیجات معطر و ادویهجات بهبود بخشید.
فیبر غذایی یک پاککننده طبیعی عروق است. مصرف نانهای سبوسدار، جو دوسر، حبوبات و انواع میوهها و سبزیجات باعث میشود کلسترول اضافی در روده جذب نشده و دفع شود. همچنین قندهای ساده و شکر باید به حداقل برسند، زیرا قند اضافی در بدن به تریگلیسیرید تبدیل شده و التهاب را افزایش میدهد. وعدههای غذایی باید کوچک و سبک باشند؛ خوردن یک وعده غذایی سنگین و چرب میتواند با هدایت حجم زیادی از خون به سمت دستگاه گوارش، باعث ایسکمی قلب و بروز درد شود.
عوارض و خطرات آنژین ناپایدار
آنژین ناپایدار خود یک عارضه نیست، بلکه پیشدرآمدی برای خطرناکترین حوادث قلبی است. بزرگترین و فوریترین خطر، سکته قلبی (انفارکتوس میوکارد) است. اگر لخته خونی که باعث آنژین ناپایدار شده بزرگتر شود و رگ را کامل ببندد، بخشی از عضله قلب میمیرد. این بافت مرده دیگر قابل برگشت نیست و جای زخم (اسکار) روی قلب باقی میماند که عملکرد پمپاژ را مختل میکند.
نارسایی قلبی یکی دیگر از عوارض جدی است. حتی اگر سکته قلبی وسیع رخ ندهد، نرسیدن خون مکرر و طولانی به عضله قلب (ایسکمی مزمن) باعث میشود قلب ضعیف شود. قلب ضعیف نمیتواند خون کافی به بدن برساند که منجر به تنگی نفس، ورم پاها و خستگی ناتوانکننده میشود. نارسایی قلبی کیفیت زندگی را به شدت کاهش میدهد و درمان آن پیچیده است.
آریتمیهای قلبی (بینظمی ضربان) از خطرات مرگبار آنژین ناپایدار هستند. زمانی که سلولهای قلب دچار کمبود اکسیژن میشوند، از نظر الکتریکی ناپایدار میشوند. این میتواند منجر به ضربانهای نامنظم بطنی مثل تاکیکاردی بطنی یا فیبریلاسیون بطنی شود که عامل اصلی ایست قلبی ناگهانی و مرگ در دقایق اولیه حمله قلبی است. به همین دلیل بستری شدن و مانیتورینگ قلب حیاتی است.
عوارض روانشناختی نیز پس از تجربه آنژین ناپایدار شایع است. بسیاری از بیماران دچار افسردگی و اضطراب شدید میشوند و همواره از تکرار درد و مرگ میترسند. این استرس روانی میتواند خود چرخه معیوبی ایجاد کرده و سلامت قلب را دوباره به خطر بیندازد. عوارض جانبی داروها (مثل خونریزی ناشی از رقیقکنندههای خون) نیز جزو خطراتی است که باید مدیریت شود. سکته مغزی نیز در این بیماران محتمل است، زیرا همان پروسه لختهسازی که در قلب رخ میدهد، ممکن است در عروق مغز نیز اتفاق بیفتد.
آنژین ناپایدار در کودکان و دوران بارداری
آنژین ناپایدار با منشاء گرفتگی عروق (آترواسکلروز) در کودکان تقریباً نایاب است. کودکان معمولاً رگهای سالمی دارند. با این حال، اگر کودکی علائم مشابه آنژین داشته باشد، معمولاً ناشی از بیماریهای خاص است. بیماری کاوازاکی که باعث التهاب عروق در کودکی میشود، میتواند باعث ایجاد آنوریسم (باد کردن رگ) در عروق کرونر شود که بعدها ممکن است منجر به آنژین یا سکته شود. ناهنجاریهای مادرزادی عروق کرونر یا هایپرکلسترولمی فامیلیال (یک بیماری ژنتیکی که کلسترول کودک بسیار بالاست) نیز میتواند باعث درگیری عروق در سنین پایین شود. هر درد قفسه سینه فعالیتی در کودک نیازمند بررسی تخصصی قلب اطفال است.
در دوران بارداری، ریسک بروز سندرومهای حاد کرونری از جمله آنژین ناپایدار افزایش مییابد، هرچند همچنان نادر است. بارداری استرس زیادی به سیستم قلبی عروقی وارد میکند (افزایش حجم خون و ضربان قلب). خطر حمله قلبی در بارداری به خصوص در سنین بالای ۳۵ سال، در زنان چاق یا دارای فشار خون بارداری (پرهاکلامپسی) بیشتر است.
یک علت خاص و مهم آنژین ناپایدار در زنان باردار و پس از زایمان، “دایسکشن خودبهخودی عروق کرونر” (SCAD) است. در این وضعیت، دیواره رگ قلب بدون وجود پلاک چربی، به صورت خودبهخود پاره میشود و لایههای رگ از هم جدا میشوند که باعث انسداد جریان خون میگردد. علائم آن دقیقاً شبیه آنژین ناپایدار یا سکته قلبی است. تشخیص و درمان آنژین در بارداری بسیار حساس است زیرا باید سلامت مادر و جنین همزمان در نظر گرفته شود. بسیاری از داروها ممنوع هستند و تیم پزشکی باید با دقت بالایی اقدام کند.
طول درمان آنژین ناپایدار چقدر است؟
پرسیدن درباره طول درمان آنژین ناپایدار مانند پرسیدن طول درمان دیابت یا فشار خون است؛ این یک بیماری مزمن با یک فاز حاد است. فاز حاد و بستری در بیمارستان معمولاً بین ۳ تا ۷ روز طول میکشد (بسته به اینکه آنژیوپلاستی یا جراحی بایپس انجام شود). اما پس از ترخیص، درمان تمام نمیشود، بلکه تازه شروع میشود.
بیمار باید بپذیرد که آنژین ناپایدار نشانهای از وجود بیماری عروقی گسترده است. بنابراین، درمان دارویی (مانند مصرف آسپیرین، استاتین و بتابلاکر) معمولاً مادامالعمر است. استنتهایی که در قلب کار گذاشته میشوند، برای همیشه در آنجا میمانند و مراقبت از آنها (با مصرف داروی ضد پلاک) برای جلوگیری از گرفتگی مجدد ضروری است که معمولاً مصرف داروی دوم ضد پلاکت (مثل پلاویکس) حداقل تا یک سال ادامه دارد.
ترمیم کامل بافتهای بدن و بازگشت به توانایی فیزیکی کامل ممکن است چند هفته تا چند ماه زمان ببرد. برنامههای بازتوانی قلبی معمولاً دورههای ۳ ماهه هستند. از نظر روانی نیز بیمار ممکن است ماهها زمان نیاز داشته باشد تا به اعتماد به نفس قبلی خود بازگردد. بنابراین، طول درمان در واقع باقیمانده عمر بیمار است، اما با مدیریت صحیح، این درمان محدودیتی برای زندگی ایجاد نمیکند بلکه ضامن سلامتی است. چکاپهای منظم هر ۳ تا ۶ ماه جزو لاینفک این درمان طولانی مدت است.
تفاوت آنژین ناپایدار و سکته قلبی (موضوع اضافه شده)
یکی از گیجکنندهترین مسائل برای بیماران، تفاوت بین آنژین ناپایدار و سکته قلبی است، زیرا علائم آنها بسیار شبیه است. هر دو وضعیت جزو سندروم حاد کرونری (ACS) هستند و هر دو ناشی از کاهش شدید خونرسانی هستند. تفاوت اصلی در میزان آسیب به عضله قلب است.
در آنژین ناپایدار، جریان خون به شدت کم میشود، سلولهای قلب دچار “خفگی” و کمبود اکسیژن (ایسکمی) میشوند و درد ایجاد میکنند، اما هنوز نمردهاند. لخته خون ممکن است مسیر را کامل نبسته باشد یا بدن با مکانیسمهای دفاعی لخته را کمی حل کرده باشد. در این حالت آزمایش تروپونین (آنزیم آسیب قلبی) منفی است چون سلولی از بین نرفته تا محتویاتش وارد خون شود. آسیب در این مرحله هنوز قابل برگشت است.
اما در سکته قلبی (Heart Attack)، انسداد رگ کامل و طولانی مدت است. سلولهای عضله قلب که از خون محروم شدهاند، شروع به مردن میکنند (نکروز یا انفارکتوس). در این حالت آسیب دائمی است و آزمایش تروپونین مثبت میشود. آنژین ناپایدار در واقع مرحله “هشدار قرمز” قبل از سکته است. اگر آنژین ناپایدار درمان نشود، به احتمال بسیار زیاد به سکته قلبی تبدیل میشود. بنابراین از نظر بیمار، هر دو وضعیت یکسان و اورژانسی هستند و نیاز به اقدام فوری دارند، اما از نظر پزشکی، آنژین ناپایدار هنوز شانس نجات بافت قلب را بدون آسیب دائمی دارد.
جمعبندی
آنژین ناپایدار یک وضعیت پزشکی اورژانسی است که در آن درد قفسه سینه به صورت ناگهانی، در حال استراحت و با الگویی غیرقابل پیشبینی ظاهر میشود. این بیماری نشاندهنده ناپایداری و پارگی پلاکهای چربی در عروق کرونر و تشکیل لخته خون است که جریان خون به قلب را به شدت مختل میکند. برخلاف آنژین پایدار، علائم این بیماری با استراحت یا قرص نیتروگلیسیرین بهبود نمییابد و خطر وقوع سکته قلبی بسیار بالاست. تشخیص سریع با نوار قلب و آزمایش تروپونین و انجام اقداماتی نظیر آنژیوگرافی و آنژیوپلاستی (فنر گذاری) برای باز کردن رگ مسدود شده حیاتی است.
تفاوت علائم در زنان (مانند خستگی شدید و تنگی نفس) نسبت به مردان میتواند گمراهکننده باشد و نیازمند هوشیاری بالاست. درمان این عارضه ترکیبی از روشهای تهاجمی و درمان دارویی مادامالعمر (شامل آسپرین، استاتینها و بتابلاکرها) است. اصلاح سبک زندگی، بهویژه ترک سیگار، رژیم غذایی کمچرب و کنترل استرس، تنها راه جلوگیری از عود بیماری است. به یاد داشته باشید که هر درد قفسه سینهای که در استراحت رخ دهد یا بیش از ۲۰ دقیقه طول بکشد، نیاز به تماس فوری با اورژانس دارد؛ زمان در اینجا به معنای حفظ عضله قلب است.