بیماری کاوازاکی (Kawasaki Disease)
- بیماری کاوازاکی: التهاب مرموز در قلب کودکان
- اسمهای دیگر بیماری کاوازاکی
- نشانههای بیماری کاوازاکی
- تفاوت بیماری کاوازاکی در مردان و زنان
- علت ابتلا به بیماری کاوازاکی
- نحوه تشخیص بیماری کاوازاکی
- روشهای درمان بیماری کاوازاکی
- درمان دارویی بیماری کاوازاکی
- پیشگیری از بیماری کاوازاکی
- درمان خانگی بیماری کاوازاکی
- رژیم غذایی مناسب برای بیماری کاوازاکی
- عوارض و خطرات بیماری کاوازاکی
- بیماری کاوازاکی در کودکان و در دوران بارداری
- طول درمان بیماری کاوازاکی چقدر است؟
- ارتباط واکسیناسیون و بیماری کاوازاکی (موضوع اضافه شده)
- سندرم التهابی چندسیستمی کودکان (MIS-C) و شباهت آن با کاوازاکی
بیماری کاوازاکی: التهاب مرموز در قلب کودکان
اسمهای دیگر بیماری کاوازاکی
در دنیای پزشکی و متون تخصصی اطفال، بیماری کاوازاکی ممکن است با نامهای متفاوتی شناخته شود که هر کدام به بخشی از ماهیت یا تاریخچه این بیماری اشاره دارند. شناخت این اسامی به والدین کمک میکند تا در مواجهه با پروندههای پزشکی یا جستجو در منابع علمی دچار سردرگمی نشوند. مشهورترین نام علمی و قدیمی این بیماری سندرم غدد لنفاوی مخاطی جلدی (Mucocutaneous Lymph Node Syndrome) است. این نام طولانی و توصیفی، دقیقاً سه ناحیه اصلی درگیر در بدن را نشان میدهد: “مخاطی” اشاره به درگیری دهان، زبان و گلو دارد، “جلدی” به معنای درگیری پوست و بروز بثورات است و “غدد لنفاوی” به تورم غدد گردنی اشاره میکند.
نام رایجتر “کاوازاکی” از نام کاشف ژاپنی آن، دکتر تومیساکو کاوازاکی گرفته شده است. او در سال ۱۹۶۷ برای اولین بار مجموعهای از علائم را در ۵۰ کودک توصیف کرد که الگوی مشخصی داشتند. تا پیش از آن، این بیماری ناشناخته بود یا با سایر بیماریهای عفونی اشتباه گرفته میشد. استفاده از نام کاشف (Eponym) در پزشکی برای احترام به تلاشهای محققان رایج است و در مورد این بیماری، نام کاوازاکی در سراسر جهان پذیرفته شده است.
در دستهبندیهای پاتولوژی و ایمونولوژی، این بیماری در گروه واسکولیتها (Vasculitis) قرار میگیرد. واسکولیت به معنای “التهاب رگهای خونی” است. به طور خاص، کاوازاکی یک واسکولیت سیستمیک است که عروق با اندازه متوسط را درگیر میکند. بنابراین، اگر پزشک به شما بگوید کودک دچار “واسکولیت دوران کودکی” شده است، ممکن است منظورش همین بیماری باشد. همچنین در سالهای اخیر و با شیوع کرونا، اصطلاح جدیدی به نام MIS-C (سندرم التهابی چندسیستمی در کودکان) مطرح شده که شباهتهای زیادی به کاوازاکی دارد و گاهی به آن “بیماری شبهکاوازاکی” گفته میشود، هرچند این دو ماهیت متفاوتی دارند. دانستن این اسامی به درک بهتر والدین از اینکه بیماری نه یک عفونت ساده، بلکه یک واکنش التهابی گسترده در بدن است، کمک میکند.
نشانههای بیماری کاوازاکی
شناخت نشانههای بیماری کاوازاکی برای والدین حیاتی است، زیرا تشخیص زودهنگام کلید پیشگیری از آسیبهای قلبی است. این بیماری معمولاً با یک تب بالا و مقاوم شروع میشود. تبی که معمولاً بالای ۳۹ درجه سانتیگراد است و برخلاف تبهای ویروسی معمولی، با استامینوفن یا آنتیبیوتیک پایین نمیآید و بیش از ۵ روز طول میکشد. این تب طولانیمدت اولین زنگ خطر است.
یکی از علائم بسیار مشخص و تصویری این بیماری، تغییرات در دهان و لبهاست. لبهای کودک خشک، ترکخورده و بسیار قرمز (شبیه خون) میشود. زبان کودک ظاهر خاصی پیدا میکند که به آن زبان توتفرنگی میگویند؛ سطح زبان قرمز روشن و پرزهای آن برجسته میشود، دقیقاً شبیه سطح یک توتفرنگی رسیده. داخل دهان و گلو نیز ممکن است ملتهب و قرمز باشد. این علائم باعث میشود کودک در خوردن و آشامیدن بیقرار باشد.
تغییرات چشمی نیز بسیار شایع است. هر دو چشم کودک دچار قرمزی شدید میشود (کونژنکتیویت)، اما نکته مهم تفاوت آن با عفونت چشم این است که در کاوازاکی، چشمها قی یا ترشح چرکی ندارند و فقط سفیدهی چشم پرخون میشود. همچنین تغییرات در دستها و پاها رخ میدهد. کف دستها و پاها قرمز و متورم میشود و کودک ممکن است از درد یا سفتی دست و پا شکایت کند. در مراحل بعدی (هفته دوم یا سوم)، پوست نوک انگشتان دست و پا شروع به پوسته ریزی میکند.
بثورات پوستی (راش) در سراسر بدن، بهویژه در ناحیه تنه و ناحیه پوشک، دیده میشود. این دانههای قرمز ممکن است شبیه مخملک یا سرخک باشند اما خارش شدیدی ندارند. تورم غدد لنفاوی گردن نیز یکی دیگر از معیارهاست که معمولاً یکطرفه است (فقط یک طرف گردن باد میکند) و اندازه آن بزرگتر از ۱.۵ سانتیمتر است. بیقراری شدید و تحریکپذیری در کودکان مبتلا به کاوازاکی بسیار مشهود است؛ آنها بسیار ناآرام هستند و به سختی آرام میشوند که ناشی از التهاب مغز (مننژیت آسپتیک) یا درد عمومی بدن است.
تفاوت بیماری کاوازاکی در مردان و زنان
بیماری کاوازاکی یکی از بیماریهایی است که الگوی جنسیتی مشخصی در آمار ابتلا نشان میدهد. مطالعات اپیدمیولوژیک در سراسر جهان، از ژاپن تا آمریکا و اروپا، نشان دادهاند که این بیماری در پسران شایعتر از دختران است. نسبت ابتلا معمولاً حدود ۱.۵ برابر در پسران بیشتر است. یعنی به ازای هر دو دختری که بیمار میشوند، تقریباً سه پسر مبتلا میگردند. علت دقیق این تفاوت جنسیتی هنوز ناشناخته است، اما محققان احتمال میدهند عوامل ژنتیکی یا تفاوتهای هورمونی و ایمونولوژیک در پاسخ به محرکهای محیطی نقش داشته باشند.
علاوه بر نرخ ابتلا، تفاوتهایی در شدت بیماری و پاسخ به درمان نیز گزارش شده است. برخی مطالعات نشان میدهند که پسران ممکن است کمی بیشتر در معرض خطر عوارض قلبی (مانند آنوریسم عروق کرونر) باشند، هرچند این موضوع قطعی نیست و دختران نیز در صورت عدم درمان به همان اندازه در خطر هستند. سن ابتلا در هر دو جنس مشابه است و عمدتاً کودکان زیر ۵ سال (حدود ۸۰ درصد موارد) را درگیر میکند، اما پسران در سنین کمتر از ۶ ماه و بالای ۵ سال (که گروههای سنی پرخطر محسوب میشوند) نیز کمی بیشتر دیده میشوند.
در دختران، گاهی تشخیص ممکن است دشوارتر باشد زیرا علائم کاوازاکی میتواند با سایر بیماریهای شایع دوران کودکی یا عفونتهای ادراری اشتباه گرفته شود. برای مثال، وجود گلبول سفید در ادرار (پیوری استریل) که یکی از نشانههای آزمایشگاهی کاوازاکی است، ممکن است در دختران به اشتباه به عنوان عفونت ادراری تشخیص داده شود و درمان اصلی به تأخیر بیفتد. بنابراین، پزشکان باید در مواجهه با تب طولانی در هر دو جنس هوشیار باشند، اما آگاهی از شیوع بالاتر در پسران میتواند به عنوان یک سرنخ آماری کمککننده باشد.
علت ابتلا به بیماری کاوازاکی
با وجود گذشت بیش از نیم قرن از کشف این بیماری، علت دقیق (اتیولوژی) بیماری کاوازاکی هنوز یک معمای حلنشده در دنیای پزشکی است. این بیماری به عنوان “ایدیوپاتیک” شناخته میشود، یعنی علتی ناشناخته دارد. با این حال، دانشمندان تئوریهای قوی و شواهد زیادی جمعآوری کردهاند که نشان میدهد این بیماری احتمالاً نتیجه تعامل پیچیدهای بین سه عامل است: ژنتیک، عفونت و سیستم ایمنی.
تئوری غالب این است که یک عامل عفونی (مانند یک ویروس یا باکتری معمولی که هنوز شناسایی نشده) وارد بدن میشود. در اکثر کودکان، این عفونت یا بدون علامت است یا مثل یک سرماخوردگی ساده میگذرد. اما در کودکانی که استعداد ژنتیکی خاصی دارند، سیستم ایمنی بدن واکنشی غیرطبیعی و بسیار شدید به این عامل عفونی نشان میدهد. به جای اینکه سیستم ایمنی فقط میکروب را از بین ببرد، طوفانی از مواد التهابی به راه میاندازد که به دیواره رگهای خودی حمله میکنند.
شواهدی که از تئوری عفونی بودن حمایت میکنند شامل شیوع فصلی بیماری (بیشتر در اواخر زمستان و اوایل بهار)، اپیدمیهای منطقهای و شباهت علائم به بیماریهای ویروسی است. اما نکته مهم این است که کاوازاکی مسری نیست. یعنی شما نمیتوانید بیماری کاوازاکی را مثل سرماخوردگی از کودک دیگری بگیرید. این بیماری از فرد به فرد منتقل نمیشود.
عامل ژنتیک نیز نقش پررنگی دارد. شیوع بیماری در کودکان آسیای شرقی (بهویژه ژاپن، کره و تایوان) بسیار بالاتر از سایر نژادهاست. همچنین، خواهر و برادرهای یک کودک مبتلا، ریسک کمی بالاتری برای ابتلا دارند. این نشان میدهد ژنهای خاصی وجود دارند که سیستم ایمنی را مستعد این واکنش افراطی میکنند. فرضیات دیگری مانند تماس با مواد شیمیایی خاص (مثلاً شویندههای فرش) یا عوامل محیطی دیگر نیز مطرح شدهاند اما هیچکدام به طور قطعی اثبات نشدهاند.
نحوه تشخیص بیماری کاوازاکی
تشخیص بیماری کاوازاکی برای پزشکان مانند حل کردن یک پازل است، زیرا هیچ آزمایش یا تست واحدی وجود ندارد که به تنهایی بگوید “این کودک قطعاً کاوازاکی دارد”. تشخیص عمدتاً بالینی است، یعنی بر اساس مشاهده علائم و معاینه فیزیکی توسط پزشک انجام میشود. معیار اصلی تشخیص، وجود تب بالا به مدت حداقل ۵ روز به همراه حداقل ۴ مورد از ۵ نشانه اصلی دیگر است (راش پوستی، قرمزی چشم، تغییرات دهان/لب، تورم دست/پا، تورم غدد لنفاوی).
اما همه کودکان علائم کلاسیک را نشان نمیدهند. به این موارد “کاوازاکی ناقص” (Incomplete) میگویند که تشخیص آنها بسیار دشوارتر و نیازمند تجربه بالای پزشک است. در این موارد، پزشک از آزمایشهای خون کمک میگیرد. در آزمایش خون، نشانگرهای التهابی مانند CRP و ESR به شدت بالا هستند. تعداد گلبولهای سفید خون معمولاً افزایش مییابد و کمخونی خفیف ممکن است دیده شود. یکی از یافتههای آزمایشگاهی خاص که معمولاً در هفته دوم بالا میرود، افزایش شدید تعداد پلاکتهای خون (ترومبوسیتوز) است که میتواند خطر لخته شدن خون را بالا ببرد.
آزمایش ادرار نیز ممکن است وجود گلبولهای سفید بدون باکتری (پیوری استریل) را نشان دهد که ناشی از التهاب مجاری ادراری است. اما مهمترین ابزار تشخیصی و پایش، اکوکاردیوگرافی (سونوگرافی قلب) است. پزشک قلب کودکان با این دستگاه عروق کرونر قلب را بررسی میکند تا ببیند آیا دچار گشادی یا آنوریسم شدهاند یا خیر. اکوکاردیوگرافی باید در زمان تشخیص و سپس به صورت دورهای تکرار شود. تشخیص سریع و صحیح در ۱۰ روز اول شروع تب حیاتی است تا بتوان درمان را آغاز کرد و از آسیب قلبی جلوگیری نمود.
روشهای درمان بیماری کاوازاکی
بیماری کاوازاکی یک وضعیت اورژانسی پزشکی است و کودک باید حتماً در بیمارستان بستری شود. هدف اصلی درمان، خاموش کردن آتش التهاب در بدن و جلوگیری از آسیب دیدن عروق کرونر قلب است. زمان در این بیماری طلاست؛ بهترین نتیجه زمانی حاصل میشود که درمان در ۱۰ روز اول شروع تب آغاز شود.
پایه اصلی و معجزهآسای درمان، تزریق دارویی به نام IVIG (ایمونوگلوبولین وریدی) است. این دارو حاوی آنتیبادیهای تصفیه شده از پلاسمای خون هزاران اهداکننده است. مکانیسم دقیق آن کاملاً مشخص نیست، اما به نظر میرسد که IVIG سیستم ایمنی بیشفعال کودک را آرام میکند و سطح التهاب را به سرعت پایین میآورد. این دارو معمولاً به صورت یک دوز بالا و در طول ۱۰ تا ۱۲ ساعت به کودک تزریق میشود. در اکثر موارد، تب و بیقراری کودک مدت کوتاهی پس از پایان تزریق فروکش میکند.
بخش دوم درمان استاندارد، استفاده از آسپیرین است. در فاز حاد (زمانی که کودک تب دارد)، آسپیرین با دوز بالا (ضدالتهابی) تجویز میشود. پس از قطع تب، دوز آسپیرین کاهش مییابد و به عنوان داروی ضد پلاکت (رقیقکننده خون) برای جلوگیری از لخته شدن خون ادامه مییابد. مدت زمان مصرف آسپیرین بستگی به وضعیت قلب کودک دارد؛ اگر عروق قلب سالم باشند، معمولاً ۶ تا ۸ هفته مصرف میشود، اما اگر درگیری عروقی وجود داشته باشد، ممکن است نیاز به مصرف طولانیمدت باشد.
در مواردی که بیماری به دوز اول IVIG پاسخ نمیدهد (کاوازاکی مقاوم)، پزشکان ممکن است دوز دوم IVIG را تجویز کنند یا از داروهای کورتیکواستروئید (کورتون) مانند پردنیزولون یا متیلپردنیزولون استفاده کنند. در موارد بسیار شدیدتر، داروهای سرکوبکننده ایمنی خاص مانند اینفلیکسیمب (Infliximab) یا سیکلوسپورین ممکن است برای نجات عروق قلب به کار روند.
درمان دارویی بیماری کاوازاکی
همانطور که ذکر شد، درمان دارویی کاوازاکی بر دو ستون اصلی IVIG و آسپیرین استوار است. نکته بسیار مهم و حیاتی در مورد آسپیرین وجود دارد که والدین باید بدانند: به طور کلی، دادن آسپیرین به کودکان زیر ۱۶ سال به دلیل خطر سندرم ری (یک بیماری خطرناک کبدی-مغزی) ممنوع است. اما بیماری کاوازاکی یک استثنای بزرگ پزشکی است. در این بیماری، فواید آسپیرین برای جلوگیری از سکته قلبی و کاهش التهاب بسیار بیشتر از خطرات آن است و حتماً باید تحت نظر دقیق پزشک مصرف شود.
در دوره مصرف آسپیرین، پزشک ممکن است توصیه کند که واکسن آنفولانزا و آبلهمرغان تزریق شود یا اگر کودک در معرض این ویروسها قرار گرفت، مصرف دارو قطع شود، زیرا سندرم ری معمولاً در همراهی آسپیرین با بیماریهای ویروسی رخ میدهد.
اگر کودک دچار آنوریسمهای بزرگ (گشاد شدن رگ) شود، درمان دارویی پیچیدهتر میشود. در این حالت، علاوه بر آسپیرین، ممکن است نیاز به داروهای ضد انعقاد قویتر (رقیقکنندههای خون) مانند وارفارین، کلوپیدوگرل یا هپارین باشد تا از تشکیل لخته در داخل کیسههای آنوریسم جلوگیری شود. این داروها نیاز به پایش مداوم آزمایش خون (مانند تست INR برای وارفارین) دارند. داروها باید دقیقاً سر ساعت مصرف شوند و قطع خودسرانه آنها میتواند عواقب جبرانناپذیری برای قلب داشته باشد.
پیشگیری از بیماری کاوازاکی
از آنجا که علت دقیق بیماری کاوازاکی هنوز ناشناخته است و عوامل ژنتیکی و محیطی غیرقابل پیشبینی در آن نقش دارند، در حال حاضر هیچ راه شناخته شدهای برای پیشگیری از ابتلا به این بیماری وجود ندارد. والدین نمیتوانند با تغییر رژیم غذایی، واکسیناسیون خاص یا ایزوله کردن کودک، جلوی بروز اولیه کاوازاکی را بگیرند. این بیماری ناگهانی میآید و قابل پیشبینی نیست.
بنابراین، مفهوم “پیشگیری” در کاوازاکی به معنای پیشگیری از عوارض است. والدین با آگاهی از علائم و مراجعه سریع به پزشک، میتوانند از تبدیل شدن بیماری به یک فاجعه قلبی جلوگیری کنند. تشخیص و درمان در ۱۰ روز اول، مؤثرترین راه “پیشگیری ثانویه” است که خطر درگیری عروق کرونر را از ۲۵ درصد (در موارد درمان نشده) به کمتر از ۵ درصد کاهش میدهد.
همچنین، پیشگیری از عفونتهای عمومی با رعایت بهداشت و تقویت سیستم ایمنی کودک، اگرچه مستقیماً از کاوازاکی جلوگیری نمیکند، اما سلامت عمومی کودک را ارتقا میدهد. پس از ابتلا، پیشگیری از عود بیماری (که نادر است اما ممکن است رخ دهد) نیازمند پیگیریهای پزشکی است، اما اقدام خاصی از سوی والدین برای جلوگیری از عود وجود ندارد.
درمان خانگی بیماری کاوازاکی
درمان بیماری کاوازاکی در مرحله حاد (زمانی که تب و التهاب وجود دارد) صرفاً بیمارستانی است و هیچ درمان خانگی، گیاهی یا سنتی نباید جایگزین درمان پزشکی شود. اما پس از ترخیص کودک از بیمارستان، مراقبتهای خانگی نقش مهمی در دوران نقاهت (ریکاوری) دارند.
یکی از عوارض آزاردهنده در خانه، پوسته ریزی نوک انگشتان دست و پا است که معمولاً هفته دوم یا سوم شروع میشود. پوست جدید زیرین ممکن است نازک و حساس باشد. استفاده از لوسیونهای مرطوبکننده ملایم و بدون عطر میتواند به نرم شدن پوست و کاهش ناراحتی کمک کند. نباید پوستهها را با خشونت کند.
بیقراری و تحریکپذیری کودک ممکن است تا هفتهها ادامه داشته باشد. والدین باید صبور باشند و محیطی آرام و کمتنش برای کودک فراهم کنند. بغل کردن و نوازش کودک به آرامش سیستم عصبی او کمک میکند. اگر کودک درد مفاصل دارد، استراحت و پرهیز از فعالیتهای شدید توصیه میشود. توجه داشته باشید که اگر کودک آسپیرین مصرف میکند، برای کنترل درد یا تب احتمالی بعدی، هرگز نباید خودسرانه به او ایبوپروفن بدهید، زیرا میتواند با اثر ضد پلاکتی آسپیرین تداخل ایجاد کند. فقط استامینوفن (با مشورت پزشک) مجاز است.
رژیم غذایی مناسب برای بیماری کاوازاکی
در مرحله حاد بیماری، دهان و گلوی کودک بسیار ملتهب و دردناک است و لبها ترکخوردهاند. بنابراین، کودک تمایلی به خوردن غذاهای جامد و خشک ندارد. بهترین رژیم غذایی در روزهای اول، غذاهای نرم، خنک و مایع است. سوپهای میکس شده، پوره سیبزمینی رقیق، ماست خنک، بستنی، ژله و اسموتیهای میوهای گزینههای خوبی هستند که بلعیدن آنها آسان است و گلوی ملتهب را تحریک نمیکنند.
باید از غذاهای اسیدی (مانند آب پرتقال یا گوجهفرنگی)، غذاهای شور، تند و داغ پرهیز شود زیرا سوزش دهان را تشدید میکنند. هیدراتاسیون (رساندن آب به بدن) بسیار مهم است. تب بالا باعث از دست رفتن آب بدن میشود، پس باید مرتباً آب و مایعات به کودک داده شود.
در دوران نقاهت و مصرف آسپیرین یا کورتون، رژیم غذایی سالم و متعادل اهمیت دارد. کورتون میتواند باعث افزایش اشتها و تجمع نمک در بدن شود، بنابراین مصرف نمک باید محدود گردد. همچنین برای سلامت قلب، رژیم غذایی غنی از میوه، سبزیجات و چربیهای سالم (مانند روغن زیتون) توصیه میشود. مصرف کلسیم و ویتامین D کافی نیز مهم است، به خصوص اگر کودک کورتون مصرف کرده باشد که میتواند بر استخوانها اثر بگذارد.
عوارض و خطرات بیماری کاوازاکی
بیماری کاوازاکی علت اصلی بیماری قلبی اکتسابی در کودکان کشورهای توسعهیافته است و خطرناکترین عارضه آن، درگیری قلب است. التهاب عروق میتواند باعث ضعیف شدن دیواره شریانهای کرونر (رگهای تغذیهکننده قلب) و ایجاد برجستگیهای بادکنکی شکل به نام آنوریسم شود. این آنوریسمها خطرناک هستند زیرا جریان خون در آنها گردابی میشود و مستعد تشکیل لخته خون است. لخته میتواند رگ را ببندد و منجر به سکته قلبی در سنین کودکی یا جوانی شود.
عوارض دیگر شامل میوکاردیت (التهاب عضله قلب) است که میتواند باعث نارسایی قلبی حاد در روزهای اول بیماری شود. پریکاردیت (التهاب پرده دور قلب) و نارسایی دریچههای قلبی (بهویژه دریچه میترال) نیز ممکن است رخ دهد. خوشبختانه با درمان به موقع IVIG، اکثر کودکان بدون عارضه قلبی بهبود مییابند.
اما حتی در صورت عدم وجود آنوریسم، مطالعات نشان میدهند که ممکن است تغییرات میکروسکوپی در دیواره عروق رخ دهد که فرد را در بزرگسالی مستعد تصلب شرایین (گرفتگی رگ) زودرس کند. بنابراین، کودکانی که سابقه کاوازاکی دارند باید در طول زندگی سبک زندگی سالمتری داشته باشند (سیگار نکشند، ورزش کنند و چربی خون را کنترل کنند). عوارض نادر دیگر شامل التهاب کیسه صفرا (هیدروپس)، مننژیتсепти (غیرعفونی) و آرتریت (التهاب مفاصل) است که معمولاً موقتی بوده و بهبود مییابند.
بیماری کاوازاکی در کودکان و در دوران بارداری
همانطور که گفته شد، کاوازاکی اساساً بیماری کودکان خردسال (زیر ۵ سال) است. اما چالش بزرگ تشخیصی در شیرخواران زیر ۶ ماه است. در این سن، علائم کاوازاکی اغلب کامل نیست (مثلاً فقط تب و بیقراری دارند) و ممکن است با عفونت ویروسی یا واکنش به واکسن اشتباه گرفته شود. متأسفانه خطر ایجاد آنوریسم قلبی در شیرخواران زیر ۶ ماه و کودکان بالای ۵ سال بیشتر از سایرین است، زیرا اغلب تشخیص آنها به تأخیر میافتد.
در مورد بارداری، بیماری کاوازاکی فعال در زنان باردار بزرگسال تقریباً نادیده است و بسیار نادر رخ میدهد، زیرا این بیماری مخصوص کودکان است. اما مسئله مهم، زنانی هستند که در کودکی سابقه کاوازاکی داشتهاند و اکنون باردار شدهاند. بارداری فشار زیادی به سیستم قلبی عروقی وارد میکند (حجم خون و ضربان قلب بالا میرود).
اگر زنی در کودکی کاوازاکی داشته و قلبش کاملاً سالم مانده (بدون آنوریسم)، بارداری برای او خطری بیشتر از افراد عادی ندارد. اما زنانی که آنوریسم عروق کرونر پایدار دارند، بارداری پرخطری خواهند داشت. این افراد باید قبل از بارداری و در طول آن تحت نظر متخصص قلب و زنان باشند. ممکن است نیاز باشد داروهای رقیقکننده خون (مانند هپارین به جای وارفارین که در بارداری ممنوع است) مصرف کنند و زایمان آنها با مراقبتهای ویژه قلبی انجام شود تا فشار زایمان باعث مشکل قلبی نشود.
طول درمان بیماری کاوازاکی چقدر است؟
فرآیند درمان کاوازاکی مراحل مختلفی دارد. بستری در بیمارستان معمولاً چند روز تا یک هفته طول میکشد، تا زمانی که تب کودک حداقل برای ۲۴ تا ۴۸ ساعت قطع شود و وضعیت عمومی او پایدار گردد. اثر تزریق IVIG معمولاً سریع است و در عرض ۲۴ ساعت تب را قطع میکند.
اما درمان دارویی در خانه ادامه دارد. مصرف آسپیرین با دوز پایین معمولاً برای ۶ تا ۸ هفته پس از شروع بیماری ادامه مییابد. در پایان این دوره، اکوکاردیوگرافی مجدد انجام میشود. اگر قلب سالم باشد، آسپیرین قطع میشود و کودک میتواند به زندگی عادی برگردد (با توصیه به پیگیریهای طولانیمدت هر چند سال یکبار).
اما اگر کودک دچار آنوریسم قلبی شده باشد، داستان متفاوت است. طول درمان بستگی به اندازه آنوریسم و روند بهبود آن دارد. آنوریسمهای کوچک ممکن است طی یک تا دو سال خود به خود کوچک شده و بهبود یابند (Regression). در این مدت داروها ادامه مییابد. اما آنوریسمهای بزرگ (جاینت) ممکن است هرگز به حالت اول برنگردند و کودک مجبور باشد تا آخر عمر داروهای ضد انعقاد مصرف کند و تحت نظر باشد. بنابراین، طول درمان میتواند از ۲ ماه تا پایان عمر متغیر باشد.
ارتباط واکسیناسیون و بیماری کاوازاکی (موضوع اضافه شده)
یکی از نکات بسیار مهمی که والدین پس از ترخیص کودک باید بدانند، تداخل درمان کاوازاکی با واکسیناسیون است. داروی IVIG حاوی حجم زیادی آنتیبادی است که میتواند اثر واکسنهای زنده را خنثی کند. واکسنهای زنده شامل واکسن MMR (سرخک، سرخجه، اوریون) و واکسن آبلهمرغان هستند.
اگر کودکی IVIG دریافت کرده باشد، باید تزریق واکسنهای زنده را حداقل ۱۱ ماه به تعویق بیندازد، زیرا آنتیبادیهای موجود در بدن کودک ویروس واکسن را قبل از اینکه سیستم ایمنی خودش یاد بگیرد، از بین میبرند و واکسن بیاثر میشود. اما واکسنهای غیرزنده (مانند واکسنهای چندگانه، آنفولانزا، کزاز) تداخلی ندارند و طبق برنامه معمول انجام میشوند. والدین باید حتماً کارت واکسیناسیون کودک را با پزشک چک کنند.
سندرم التهابی چندسیستمی کودکان (MIS-C) و شباهت آن با کاوازاکی
با ظهور پاندمی کووید-۱۹، بیماری جدیدی در کودکان شناسایی شد که شباهتهای گمراهکنندهای با کاوازاکی دارد: سندرم MIS-C. در این سندرم نیز کودکان دچار تب بالا، راش پوستی، قرمزی چشم و درگیری قلبی میشوند. اما تفاوتهایی وجود دارد: MIS-C معمولاً ۲ تا ۶ هفته بعد از عفونت کرونا رخ میدهد، کودکان مبتلا معمولاً سن بالاتری دارند (مدرسهای و نوجوان) و علائم گوارشی (درد شکم شدید، اسهال) و شوک (افت فشار خون) در آنها بسیار شدیدتر از کاوازاکی کلاسیک است.
هرچند درمان هر دو بیماری مشابه است (IVIG و کورتون)، اما تشخیص افتراقی آنها مهم است. آزمایشهای خون در MIS-C معمولاً التهاب شدیدتر و اختلالات انعقادی بیشتری را نشان میدهد. پزشکان امروزه با انجام تست آنتیبادی کرونا و بررسی دقیق علائم، تلاش میکنند این دو را از هم تفکیک کنند، هرچند هر دو نیازمند اقدام فوری هستند.
جمعبندی
بیماری کاوازاکی یک التهاب حاد عروقی (واسکولیت) است که عمدتاً کودکان زیر ۵ سال را درگیر میکند و با علائمی همچون تب طولانیمدت، قرمزی چشمها، زبان توتفرنگی، راش پوستی و تورم دست و پا شناخته میشود. اگرچه علت دقیق آن ناشناخته است، اما تشخیص و درمان سریع در ۱۰ روز اول با داروی IVIG (ایمونوگلوبولین) و آسپیرین حیاتی است تا از مهمترین و خطرناکترین عارضه آن، یعنی آنوریسم عروق کرونر قلب پیشگیری شود.
والدین باید بدانند که این بیماری مسری نیست و با درمان به موقع، اکثر کودکان بهبود کامل مییابند و میتوانند زندگی طبیعی و فعالی داشته باشند. با این حال، پیگیریهای منظم قلبی با اکوکاردیوگرافی و رعایت احتیاط در مصرف واکسنهای زنده پس از درمان، بخشی ضروری از مراقبتهای پس از بیماری است. هوشیاری نسبت به تبهای مقاوم در کودکان، کلید نجات قلب کوچک آنهاست.