بیماری اسپاسم منتشر مری (Diffuse Esophageal Spasm)
- راهنمای جامع بیماری اسپاسم منتشر مری (Diffuse Esophageal Spasm)؛ وقتی مری گره میخورد
- پیشگیری از بیماری اسپاسم منتشر مری
- روشهای درمان بیماری اسپاسم منتشر مری
- نحوه تشخیص بیماری اسپاسم منتشر مری
- نشانههای بیماری اسپاسم منتشر مری
- اسمهای دیگر بیماری اسپاسم منتشر مری
- تفاوت بیماری اسپاسم منتشر مری در مردان و زنان
- علت ابتلا به بیماری اسپاسم منتشر مری
- درمان دارویی بیماری اسپاسم منتشر مری
- درمان خانگی بیماری اسپاسم منتشر مری
- رژیم غذایی مناسب برای بیماری اسپاسم منتشر مری
- عوارض و خطرات بیماری اسپاسم منتشر مری
- بیماری اسپاسم منتشر مری در کودکان و دوران بارداری
- طول درمان بیماری اسپاسم منتشر مری چقدر است؟
راهنمای جامع بیماری اسپاسم منتشر مری (Diffuse Esophageal Spasm)؛ وقتی مری گره میخورد
بیماری اسپاسم منتشر مری (Diffuse Esophageal Spasm) یا DES، یک اختلال حرکتی نادر اما دردناک در لوله گوارش است. در حالت طبیعی، مری با حرکات موزون و هماهنگ (حرکات دودی) غذا را از دهان به سمت معده هدایت میکند. اما در این بیماری، عضلات مری دچار انقباضات ناهماهنگ، غیرمؤثر و گاهی بسیار شدید میشوند. این وضعیت باعث میشود غذا به جای حرکت رو به پایین، در مری گیر کند یا حتی به بالا برگردد. در این مقاله جامع، تمامی ابعاد این بیماری پیچیده را بررسی میکنیم.
پیشگیری از بیماری اسپاسم منتشر مری
پیشگیری از اسپاسم منتشر مری به دلیل ناشناخته بودن علت دقیق اولیه آن، چالشبرانگیز است. با این حال، استراتژیهای پیشگیری عمدتاً بر روی مدیریت “عوامل محرک” (Triggers) تمرکز دارند تا از شروع حملات دردناک جلوگیری کنند. یکی از مهمترین اصول پیشگیری، مدیریت دمای مواد غذایی است. مطالعات نشان دادهاند که مصرف نوشیدنیها یا غذاهای بسیار سرد (مانند آب یخ یا بستنی) و یا بسیار داغ، میتواند شوک حرارتی به عضلات مری وارد کرده و باعث شروع اسپاسم شود. بنابراین، عادت دادن ذائقه به مصرف غذاها و نوشیدنیها با دمای ولرم یا معتدل، یک روش پیشگیرانه بسیار موثر است. افرادی که سابقه حملات خفیف دارند، باید همیشه از نوشیدن آب یخ، به خصوص همراه با غذا، پرهیز کنند.
مدیریت استرس و اضطراب، رکن دوم پیشگیری است. ارتباط قوی بین سیستم عصبی و دستگاه گوارش وجود دارد. استرسهای هیجانی شدید میتوانند آستانه تحریکپذیری اعصاب مری را کاهش دهند و باعث انقباضات غیرارادی شوند. یادگیری تکنیکهای مدیریت استرس، تمرینات تنفسی و یوگا میتواند سطح تنش عمومی بدن را کاهش داده و از بروز حملات اسپاسمودیک پیشگیری کند. همچنین، درمان و کنترل بیماری رفلاکس معده (GERD) بسیار حیاتی است. اسید معده که به مری برمیگردد، میتواند مخاط مری را تحریک کرده و عضلات را وادار به واکنش اسپاسمودیک کند. بنابراین، پیشگیری از رفلاکس با رژیم غذایی مناسب و دارو، به نوعی پیشگیری از اسپاسم منتشر مری نیز محسوب میشود.
اصلاح عادات غذا خوردن نیز نقش پیشگیرانه دارد. بلعیدن لقمههای بزرگ و نجویده، فشار مکانیکی ناگهانی به دیواره مری وارد میکند که میتواند رفلکس اسپاسم را فعال کند. جویدن کامل غذا، خوردن لقمههای کوچک و غذا خوردن در محیطی آرام و بدون عجله، به عضلات مری اجازه میدهد تا با ریتم طبیعی خود کار کنند. همچنین، شناسایی و حذف غذاهای محرک فردی (مانند غذاهای تند یا اسیدی) در هر بیمار متفاوت است و ثبت یک دفترچه غذایی میتواند به شناسایی این عوامل و پیشگیری از حملات آینده کمک کند.
روشهای درمان بیماری اسپاسم منتشر مری
درمان اسپاسم منتشر مری با هدف شل کردن عضلات مری و بازگرداندن الگوی طبیعی بلع انجام میشود. روشهای درمانی طیف وسیعی از داروها تا جراحیهای پیشرفته را شامل میشوند. در موارد خفیف تا متوسط، درمانهای غیرتهاجمی و دارویی اولویت دارند. اما در بیمارانی که به داروها پاسخ نمیدهند و دچار کاهش وزن شدید یا درد غیرقابل تحمل شدهاند، مداخلات جراحی مد نظر قرار میگیرد. یکی از روشهای موثر و کمتهاجمی، تزریق سم بوتولینوم (بوتاکس) است. در این روش، پزشک از طریق آندوسکوپی، مقادیر مشخصی از بوتاکس را به عضلات دیواره مری تزریق میکند. بوتاکس با مسدود کردن انتقال پیامهای عصبی به عضله، باعث فلج موقت و شل شدن عضلات اسپاسمودیک میشود. اثر این درمان معمولاً چندین ماه باقی میماند و ممکن است نیاز به تکرار داشته باشد.
روش دیگر، اتساع با بالون (Pneumatic Dilation) است که اگرچه بیشتر برای بیماری آشالازی استفاده میشود، اما در برخی موارد اسپاسم منتشر نیز کاربرد دارد. در این روش، بالونی در داخل مری باد میشود تا فیبرهای عضلانی سفت شده را تحت کشش قرار دهد. با این حال، درمان قطعیتر و دائمیتر برای موارد مقاوم، جراحی “میوتومی” است. در گذشته، جراحی میوتومی هلر (برش عضله) به صورت باز یا لاپاراسکوپی انجام میشد که دوره نقاهت طولانی داشت. اما امروزه روش نوین POEM (میوتومی آندوسکوپیک دهانی) تحولی بزرگ ایجاد کرده است.
در روش POEM، جراح بدون ایجاد هیچ برشی روی بدن و تنها از طریق دهان، ابزار جراحی را وارد مری میکند. سپس یک تونل در زیر لایه مخاطی مری ایجاد کرده و عضله ضخیم و اسپاسمودیک را در طول مری برش میدهد. این روش باعث میشود مقاومت عضلانی از بین برود و غذا راحتتر عبور کند. مطالعات نشان دادهاند که روش POEM برای اسپاسم منتشر مری نتایج بسیار خوبی دارد و درد قفسه سینه و دشواری بلع را به طور چشمگیری کاهش میدهد.
درمانهای روانشناختی و استفاده از داروهای ضد افسردگی در دوزهای پایین نیز بخشی از پروتکل درمانی مدرن است. این داروها (مانند ترازودون یا ایمیپرامین) نه برای درمان افسردگی، بلکه به عنوان “تعدیلکننده درد احشایی” تجویز میشوند. آنها حساسیت اعصاب مری را کاهش میدهند تا بیمار درد کمتری را از انقباضات احساس کند. انتخاب روش درمان باید بر اساس شدت علائم، سن بیمار و وضعیت سلامت کلی او توسط تیم تخصصی گوارش انجام شود.
نحوه تشخیص بیماری اسپاسم منتشر مری
تشخیص اسپاسم منتشر مری چالشبرانگیز است، زیرا علائم آن شباهت زیادی به بیماریهای قلبی و سایر اختلالات گوارشی دارد. اولین و مهمترین گام، رد کردن مشکلات قلبی است. از آنجا که درد قفسه سینه در این بیماری بسیار شبیه آنژین صدری (درد قلبی) است، بیمار ابتدا باید تحت معاینات کامل قلبی (نوار قلب، تست ورزش و آنژیوگرافی در صورت نیاز) قرار گیرد. تنها پس از اطمینان از سلامت قلب، بررسیهای گوارشی آغاز میشود.
استاندارد طلایی برای تشخیص قطعی DES، آزمایش مانومتری مری با وضوح بالا (High-Resolution Manometry) است. در این تست، یک لوله باریک و حساس به فشار از طریق بینی وارد مری میشود. از بیمار خواسته میشود تا جرعههای آب را ببلعد. سنسورهای روی لوله، قدرت، زمانبندی و هماهنگی انقباضات مری را ثبت میکنند. در بیماران مبتلا به DES، مانومتری انقباضاتی را نشان میدهد که “همزمان” (Simultaneous) و “پریماچور” (زودرس) هستند. یعنی بخشهای مختلف مری به جای اینکه به نوبت منقبض شوند، همه با هم منقبض میشوند و غذا را گیر میاندازند.
روش تشخیصی تصویری دیگر، بلع باریم (Barium Swallow) یا ازوفاگوگرام است. بیمار مایع گچیرنگی را مینوشد و با اشعه ایکس از مری تصویربرداری میشود. در لحظه وقوع اسپاسم، مری ظاهری شبیه به “تسبیح” یا “پوستمارپیچ” (Corkscrew Esophagus) پیدا میکند. این تصویر ناشی از انقباضات حلقوی متعدد و همزمان است که مری را مچاله میکنند. البته این نما همیشه دیده نمیشود و ممکن است در فواصل بین حملات، ظاهر مری کاملاً طبیعی باشد.
آندوسکوپی فوقانی نیز معمولاً انجام میشود، اما نه برای تشخیص مستقیم اسپاسم، بلکه برای رد کردن سایر بیماریها. پزشک باید مطمئن شود که تومور، تنگی ناشی از اسید، یا التهاب شدید (ازوفاژیت) وجود ندارد که علائم مشابهی ایجاد کرده باشد. در آندوسکوپی، ظاهر مری در بیماران DES معمولاً نرمال است، مگر اینکه همزمان دچار رفلاکس باشند. ترکیب نتایج مانومتری، تصویربرداری باریم و رد کردن سایر علل، منجر به تشخیص نهایی میشود.
نشانههای بیماری اسپاسم منتشر مری
علائم اسپاسم منتشر مری میتواند بسیار ترسناک و ناتوانکننده باشد و اغلب به صورت حملهای (Intermittent) بروز میکند. بارزترین و نگرانکنندهترین علامت، درد قفسه سینه غیر قلبی است. این درد معمولاً در پشت جناغ سینه احساس میشود و میتواند به پشت، بازوها، گردن و فک انتشار یابد. ماهیت درد اغلب فشارنده یا سوزشی است و شباهت عجیبی به درد حمله قلبی دارد. این درد ممکن است هنگام غذا خوردن یا حتی در حالت استراحت رخ دهد و میتواند از چند دقیقه تا چند ساعت طول بکشد. بسیاری از بیماران بارها با ترس از سکته قلبی به اورژانس مراجعه میکنند.
نشانه اصلی دیگر، دیسفاژی یا دشواری در بلع است. بیمار احساس میکند غذا در میانه قفسه سینه گیر کرده است. برخلاف تنگیهای مکانیکی (مثل تومور) که ابتدا فقط غذای جامد گیر میکند، در اسپاسم مری، دیسفاژی هم برای جامدات و هم برای مایعات رخ میدهد. ویژگی مهم دیسفاژی در این بیماری، متغیر بودن آن است؛ یعنی ممکن است بیمار یک روز به راحتی غذا بخورد و روز دیگر حتی نتواند آب را قورت دهد. این نوسان در شدت علائم، نشانه ماهیت عصبی-عضلانی بیماری است.
بازگشت غذا (Regurgitation) نیز شایع است. از آنجا که غذا نمیتواند به معده برسد، ممکن است غذای هضم نشده به دهان برگردد. این مسئله با استفراغ متفاوت است زیرا غذا هنوز وارد معده نشده و با اسید مخلوط نشده است، بنابراین طعم ترش ندارد. احساس سوزش سر دل نیز ممکن است وجود داشته باشد که میتواند ناشی از رفلاکس همراه با بیماری باشد یا ناشی از حساسیت بیش از حد مری به اسید طبیعی.
کاهش وزن و ترس از غذا خوردن (Sitophobia) از علائم ثانویه هستند. به دلیل درد شدید هنگام بلع، بیمار ممکن است ناخودآگاه از خوردن پرهیز کند که منجر به لاغری و سوءتغذیه میشود. همچنین نوشیدن مایعات بسیار سرد یا گرم میتواند بلافاصله باعث شروع علائم شود. در برخی بیماران، استرس یا هیجان شدید نیز میتواند ماشه شروع درد و گرفتگی گلو باشد.
اسمهای دیگر بیماری اسپاسم منتشر مری
این بیماری در متون پزشکی و علمی با نامهای متعددی شناخته میشود که برخی توصیفکننده ظاهر بیماری و برخی اشارهکننده به ماهیت آن هستند. نام رسمی و علمی آن Diffuse Esophageal Spasm است که به اختصار DES خوانده میشود. واژه “منتشر” (Diffuse) اشاره به این دارد که انقباضات بخش وسیعی از مری را به طور همزمان درگیر میکنند، نه فقط یک نقطه خاص را.
یکی از نامهای تصویری و معروف این بیماری، مری چوبپنبهبازکن یا Corkscrew Esophagus است. این نام از نمای خاصی که مری در عکسبرداری با باریم پیدا میکند، گرفته شده است. در لحظه اسپاسم، مری شکلی پیچخورده و مواج پیدا میکند که شبیه ابزار باز کردن درب بطری چوبپنبهای است. این اصطلاح بیشتر در رادیولوژی کاربرد دارد.
اصطلاح دیگری که گاهی (به اشتباه یا در دستهبندیهای قدیمی) استفاده میشود، “Rosary Bead Esophagus” یا مری تسبیحی است که باز هم به نمای رادیولوژیک آن اشاره دارد. در طبقهبندیهای جدیدتر اختلالات حرکتی مری (طبقهبندی شیکاگو)، گاهی به جای DES از اصطلاح Distal Esophageal Spasm استفاده میشود، زیرا انقباضات ناهنجار عمدتاً در بخش انتهایی (دیستال) مری که دارای عضلات صاف است، رخ میدهند و بخش بالایی مری (عضلات مخطط) معمولاً سالم است.
همچنین گاهی این بیماری در گروه کلی “اختلالات اسپاسمودیک مری” قرار میگیرد. دانستن این نامها به بیمار کمک میکند تا در هنگام مطالعه گزارشهای رادیولوژی یا گفتگو با پزشکان مختلف، درک بهتری از تشخیص خود داشته باشد. اما DES همچنان رایجترین نام در کتب مرجع گوارش است.
تفاوت بیماری اسپاسم منتشر مری در مردان و زنان
مطالعات اپیدمیولوژیک نشان میدهند که بیماری اسپاسم منتشر مری در زنان کمی شایعتر از مردان است، هرچند این اختلاف جنسیتی بسیار زیاد نیست. این بیماری میتواند در هر سنی رخ دهد، اما شیوع آن با افزایش سن بالا میرود و در افراد بالای ۵۰ سال بیشتر دیده میشود. دلیل احتمالی شیوع بیشتر در زنان میتواند به عوامل هورمونی و تفاوت در آستانه درد و حساسیت احشایی مربوط باشد.
زنان مبتلا به DES معمولاً علائم را با شدت بیشتری توصیف میکنند و مؤلفه درد قفسه سینه در آنها بارزتر است. همچنین ارتباط بین استرس، اضطراب و شروع علائم در زنان قویتر مشاهده شده است. بیماریهای همراه مانند فیبرومیالژیا یا سندرم روده تحریکپذیر (IBS) که در زنان شایعتر هستند، اغلب با اختلالات حرکتی مری همپوشانی دارند، که این موضوع نشاندهنده یک زمینه کلی حساسیت عصبی در این گروه از بیماران است.
در مردان، علائم ممکن است بیشتر به صورت گیر کردن غذا (دیسفاژی) بروز کند تا درد سینه. همچنین تشخیص افتراقی درد قفسه سینه در مردان با حساسیت بیشتری نسبت به بیماریهای ایسکمیک قلبی دنبال میشود، زیرا ریسک بیماری قلبی در مردان بالاتر است. از نظر پاسخ به درمان، تفاوت چشمگیری بین دو جنس گزارش نشده است، اما ممکن است زنان به دوزهای پایینتر داروهای ضدافسردگی (که برای کاهش درد تجویز میشود) پاسخ بهتری بدهند. در نهایت، هر دو جنس نیاز به ارزیابی دقیق برای رد کردن بدخیمیها و بیماریهای قلبی دارند.
علت ابتلا به بیماری اسپاسم منتشر مری
علت دقیق و بنیادین ابتلا به DES هنوز ناشناخته (ایدیوپاتیک) است، اما مکانیسم فیزیولوژیک آن به خوبی مطالعه شده است. مشکل اصلی در “اختلال عملکرد اعصاب مری” نهفته است. به طور طبیعی، اعصاب بازدارنده (Inhibitory nerves) در مری مادهای به نام نیتریک اکساید (NO) آزاد میکنند. این ماده باعث میشود عضلات مری بعد از انقباض، شل شوند و همچنین انقباضات به صورت موجی و هماهنگ پیش بروند. در بیماران DES، تولید یا آزادسازی نیتریک اکساید کاهش مییابد.
کمبود نیتریک اکساید باعث میشود عضلات مری تعادل خود را از دست بدهند. به جای اینکه عضلات به نوبت منقبض و شل شوند، به صورت همزمان و با شدت زیاد منقبض میشوند. این انقباضات همزمان باعث میشود غذا بین دو فشار گیر کند و درد شدیدی ایجاد شود. برخی تحقیقات نشان میدهند که تخریب رشتههای عصبی در دیواره مری (مشابه آنچه در آشالازی رخ میدهد اما با شدت کمتر) ممکن است عامل این اختلال باشد.
عوامل محیطی و بیماریهای همراه نیز نقش دارند. بیماری رفلاکس معده (GERD) یک محرک قوی است. اسید معده میتواند اعصاب مری را تحریک کرده و باعث اسپاسم شود. پیری و فرسودگی اعصاب نیز توجیهکننده شیوع بیشتر بیماری در سالمندان است. اضطراب و استرس شدید میتواند سطح واسطههای شیمیایی مغز و بدن را تغییر دهد و آستانه تحریک مری را پایین بیاورد. همچنین برخی بیماریهای سیستمیک مانند دیابت یا اسکلرودرمی میتوانند بر حرکت مری اثر بگذارند، اما DES اولیه معمولاً بدون این بیماریهای زمینهای رخ میدهد.
درمان دارویی بیماری اسپاسم منتشر مری
درمان دارویی خط اول مقابله با علائم DES است و هدف آن شل کردن عضلات صاف مری و کاهش درد است. دو دسته دارویی اصلی که مستقیماً بر عضلات اثر میگذارند، مسدودکنندههای کانال کلسیم و نیتراتها هستند. مسدودکنندههای کلسیم مانند دیلتیازم یا نیفدیپین، با جلوگیری از ورود کلسیم به سلولهای عضلانی، قدرت انقباضات را کاهش میدهند. نیتراتها (مانند ایزوسورباید یا نیتروگلیسیرین زیرزبانی) نیز اثر شلکنندگی سریع بر عضلات صاف دارند و میتوانند در لحظه حمله درد، تسکیندهنده باشند. معمولاً توصیه میشود این داروها ۱۰ تا ۳۰ دقیقه قبل از غذا مصرف شوند.
دسته دوم داروها، ممهارکنندههای پمپ پروتون (PPIs) هستند. از آنجا که رفلاکس اسید یک محرک اصلی برای اسپاسم است، تجویز داروهایی مانند امپرازول یا پنتوپرازول برای کاهش اسید معده، در بسیاری از بیماران به طور غیرمستقیم باعث کاهش حملات اسپاسم میشود. حتی اگر بیمار علائم واضح رفلاکس نداشته باشد، یک دوره درمان آزمایشی با این داروها معمولاً انجام میشود.
دسته سوم و بسیار مهم، داروهای ضدافسردگی سه حلقهای (TCAs) مانند ایمیپرامین یا نورتریپتیلین هستند. این داروها در دوزهای بسیار پایین (کمتر از دوز درمان افسردگی) تجویز میشوند. مکانیسم اثر آنها “تعدیل عصبی” است؛ یعنی حساسیت اعصاب مری را به درد کاهش میدهند. این داروها برای بیمارانی که شکایت اصلی آنها درد قفسه سینه است، بسیار موثرتر از شلکنندههای عضلانی عمل میکنند.
روغن نعناع (Peppermint Oil) نیز به عنوان یک داروی طبیعی در برخی فرمولاسیونهای دارویی وجود دارد. منتول موجود در نعناع یک مسدودکننده طبیعی کانال کلسیم است و میتواند اسپاسم را برطرف کند. با این حال، نعناع میتواند رفلاکس را بدتر کند، بنابراین باید با احتیاط مصرف شود. انتخاب دارو بر اساس علامت غالب (درد یا گیر کردن غذا) و تحمل بیمار نسبت به عوارض جانبی (مانند سردرد ناشی از نیتراتها) انجام میشود.
درمان خانگی بیماری اسپاسم منتشر مری
درمانهای خانگی برای مدیریت لحظهای حملات اسپاسم بسیار کاربردی هستند. یکی از موثرترین و سادهترین روشها، نوشیدن آب گرم است. به محض شروع درد یا احساس گیر کردن غذا، نوشیدن جرعهجرعه آب گرم (نه داغ) میتواند به شل شدن عضلات مری کمک کند. برعکس، آب سرد باید فوراً قطع شود.
استفاده از قرصهای نعناع یا چند قطره عصاره نعناع در آب گرم میتواند کمککننده باشد، زیرا نعناع خاصیت ضد اسپاسم دارد (البته اگر بیمار رفلاکس شدید ندارد). تکنیکهای تنفسی و آرامسازی نیز در لحظه حمله مفید هستند. وقتی درد شروع میشود، فرد دچار اضطراب میشود و این اضطراب اسپاسم را تشدید میکند. تنفس عمیق شکمی و تلاش برای آرام کردن بدن میتواند چرخه درد-اضطراب را بشکند.
تغییر در نحوه غذا خوردن یک درمان خانگی دائمی است. خوردن غذاهای نرم و میکس شده (مانند سوپ، پوره سیبزمینی، اسموتی) در دورههایی که بیماری عود کرده است، فشار را از روی مری برمیدارد. پرهیز از دراز کشیدن بلافاصله بعد از غذا و بالا نگه داشتن سر تخت هنگام خواب، از رفلاکس شبانه و تحریک مری جلوگیری میکند. همچنین ماساژ ملایم قفسه سینه یا استفاده از حوله گرم روی سینه میتواند به تسکین درد کمک کند.
رژیم غذایی مناسب برای بیماری اسپاسم منتشر مری
رژیم غذایی در DES باید بر حذف محرکها و تسهیل عبور غذا متمرکز باشد. دمای غذا مهمترین فاکتور است. بیماران باید از غذاها و نوشیدنیهای “خیلی سرد” (مثل بستنی، نوشابه تگری) و “خیلی داغ” (مثل چای جوش) پرهیز کنند. دمای اتاق یا ولرم بهترین دما برای این بیماران است.
از نظر بافت غذا، غذاهای مرطوب و نرم بهتر از غذاهای خشک و چسبناک تحمل میشوند. نانهای خشک، گوشتهای سفت کبابی، برنج کتهای سفت و سبزیجات خام ممکن است در مری گیر کنند و باعث شروع اسپاسم شوند. استفاده از سسهای کمچرب، آب خورش یا ماست برای نرم کردن غذا توصیه میشود.
غذاهای محرک رفلاکس باید حذف شوند. این شامل کافئین (قهوه، شکلات)، الکل، غذاهای تند و فلفلی، مرکبات ترش و غذاهای سرخکردنی چرب است. کافئین و الکل علاوه بر تحریک اسید، میتوانند بر سیستم عصبی اثر گذاشته و انقباضات را نامنظم کنند. خوردن وعدههای کوچک و متعدد (۵ تا ۶ وعده در روز) به جای وعدههای حجیم، فشار کمتری به دیواره مری وارد میکند و احتمال اسپاسم را کاهش میدهد. هیدراتاسیون کافی نیز برای حفظ رطوبت مخاط مری ضروری است.
عوارض و خطرات بیماری اسپاسم منتشر مری
اگرچه اسپاسم منتشر مری معمولاً تهدیدکننده حیات نیست، اما عوارض آن میتواند کیفیت زندگی را به شدت کاهش دهد. مهمترین عارضه، سوءتغذیه و کاهش وزن است. ترس از درد هنگام غذا خوردن باعث میشود بیمار ناخودآگاه کالری دریافتی خود را کم کند. این مسئله به ویژه در سالمندان خطرناک است.
خطر آسپیراسیون (ورود مواد غذایی به نای و ریه) نیز وجود دارد. وقتی غذا در مری گیر میکند یا برمیگردد، ممکن است وارد راه هوایی شود و باعث سرفه، خفگی یا عفونت ریه (پنومونی) شود. این خطر در شب و هنگام خواب بیشتر است.
از نظر روانی، حملات پانیک و اضطراب شدید ناشی از دردهای قفسه سینه (که شبیه سکته است) عارضه شایعی است. بیمار ممکن است دچار انزوای اجتماعی شود و از غذا خوردن در جمع پرهیز کند. همچنین، در درازمدت، این بیماری ممکن است پیشرفت کند و به بیماری آشالازی تبدیل شود (که در آن دریچه مری کاملاً بسته میماند و مری گشاد میشود). تشکیل دیورتیکول مری (کیسههای بیرونزده از دیواره مری) در اثر فشار زیاد انقباضات نیز یکی از عوارض ساختاری نادر اما ممکن است.
بیماری اسپاسم منتشر مری در کودکان و دوران بارداری
در کودکان، DES بسیار نادر است و معمولاً با ناهنجاریهای مادرزادی (مانند آترزی مری ترمیم شده) یا بیماریهای سیستمیک همراه است. تشخیص در کودکان دشوار است زیرا نمیتوانند درد سینه را توصیف کنند و ممکن است فقط با علائم امتناع از غذا، استفراغ یا سرفه مراجعه کنند. درمان در کودکان بیشتر محافظهکارانه و شامل اصلاح رژیم غذایی و درمان رفلاکس است.
در دوران بارداری، تغییرات هورمونی (افزایش پروژسترون) باعث شل شدن عضلات صاف میشود که ممکن است به طور متناقضی شدت اسپاسم را کم کند، اما از طرف دیگر رفلاکس اسید در بارداری بسیار شایع است و میتواند اسپاسم را تحریک کند. محدودیت در مصرف داروها و انجام رادیوگرافی در بارداری، مدیریت بیماری را چالشبرانگیز میکند. اولویت درمان در بارداری با روشهای غیردارویی، رژیم غذایی و استفاده از داروهای ایمن ضد اسید است. معمولاً علائم پس از زایمان به وضعیت قبل برمیگردند.
طول درمان بیماری اسپاسم منتشر مری چقدر است؟
اسپاسم منتشر مری یک بیماری مزمن تلقی میشود و درمان قطعی و دائمی که بیماری را برای همیشه ریشهکن کند (به جز جراحیهای تهاجمی)، کمتر وجود دارد. هدف درمان، “مدیریت” علائم است. اگر بیمار با داروها کنترل شود، ممکن است نیاز باشد داروها را برای سالها یا به صورت دورهای (در زمان عود استرس یا علائم) مصرف کند.
در روش تزریق بوتاکس، اثر درمان معمولاً ۶ تا ۱۲ ماه باقی میماند و پس از آن نیاز به تزریق مجدد است. در روش جراحی POEM، نتایج معمولاً طولانیمدت و برای چندین سال پایدار است، اما این روش تهاجمی است و برای همه بیماران انجام نمیشود.
بسیاری از بیماران دورههای عود و خاموشی (Relapse and Remission) را تجربه میکنند. ممکن است برای ماهها هیچ علامتی نداشته باشند و سپس با یک دوره استرس یا تغییر رژیم غذایی، علائم برگردد. بنابراین، طول درمان متغیر است و بیمار باید یاد بگیرد چگونه با تغییر سبک زندگی، بیماری را در طول عمر خود مدیریت کند.
جمعبندی
بیماری اسپاسم منتشر مری (DES) اختلالی است که در آن رقص هماهنگ عضلات مری به هم میریزد و تبدیل به انقباضات دردناک و بینظم میشود. علائم اصلی شامل درد قفسه سینه (شبیه سکته)، گیر کردن غذا و بازگشت محتویات مری است. تشخیص قطعی با مانومتری با وضوح بالا انجام میشود. درمان شامل پرهیز از غذاهای خیلی سرد یا گرم، مدیریت استرس، داروهای شلکننده عضلات و ضد اسید، و در موارد شدید جراحی نوین POEM است. این بیماری اگرچه کشنده نیست، اما نیازمند مدیریت مداوم و صبوری است تا بیمار بتواند از غذا خوردن بدون ترس و درد لذت ببرد.