بیماری آنژین پرینزمتال / وازواسپاستیک (Prinzmetal’s Angina / Vasospastic Angina)
- آنژین پرینزمتال (آنژین وازواسپاستیک): راهنمای جامع علائم، تشخیص و درمان
- اسمهای دیگر بیماری آنژین پرینزمتال
- نشانههای بیماری آنژین پرینزمتال
- تفاوت آنژین پرینزمتال در مردان و زنان
- علت ابتلا به آنژین پرینزمتال
- نحوه تشخیص آنژین پرینزمتال
- روشهای درمان آنژین پرینزمتال
- درمان دارویی آنژین پرینزمتال
- پیشگیری از آنژین پرینزمتال
- رژیم غذایی مناسب برای آنژین پرینزمتال
- درمان خانگی آنژین پرینزمتال
- عوارض و خطرات آنژین پرینزمتال
- آنژین پرینزمتال در کودکان و دوران بارداری
- طول درمان آنژین پرینزمتال چقدر است؟
- ارتباط الکل و مواد مخدر با آنژین پرینزمتال (موضوع مرتبط)
آنژین پرینزمتال (آنژین وازواسپاستیک): راهنمای جامع علائم، تشخیص و درمان
اسمهای دیگر بیماری آنژین پرینزمتال
در دنیای پزشکی و متون تخصصی قلب و عروق، ممکن است با نامهای متفاوتی برای بیماری آنژین پرینزمتال مواجه شوید. شناخت این اسامی به شما کمک میکند تا درک بهتری از ماهیت بیماری داشته باشید و هنگام مطالعه نتایج آزمایشها یا گفتگو با پزشک دچار سردرگمی نشوید. معروفترین نام این بیماری Prinzmetal’s Angina است. این نامگذاری به احترام دکتر مایرون پرینزمتال (Myron Prinzmetal) انجام شده است؛ پزشک و پژوهشگری که در سال ۱۹۵۹ برای اولین بار ویژگیهای متمایز این بیماری را توصیف کرد و آن را از سایر انواع دردهای قلبی جدا نمود.
نام علمی و توصیفی دقیقتر این بیماری، “آنژین وازواسپاستیک” (Vasospastic Angina) است. این واژه مستقیماً به مکانیسم ایجاد بیماری اشاره دارد. “وازو” به معنای رگ و “اسپاستیک” به معنای گرفتگی یا اسپاسم است. برخلاف آنژینهای معمولی که در اثر مسدود شدن رگ با پلاکهای چربی ایجاد میشوند، در این بیماری، دیواره رگهای قلب دچار انقباض ناگهانی و شدید میشوند. بنابراین، وقتی پزشک از واژه وازواسپاستیک استفاده میکند، دقیقاً به همین مکانیسم گرفتگی عضلانی در دیواره رگ اشاره دارد.
اصطلاح رایج دیگر “آنژین واریانت” (Variant Angina) است. واژه واریانت به معنای “متغیر” یا “گونهای دیگر” است. دلیل این نامگذاری این است که الگوی درد و علائم در این بیماری با آنژین کلاسیک (آنژین پایدار) تفاوتهای اساسی دارد. در حالی که آنژین کلاسیک با فعالیت شروع میشود، این نوع آنژین معمولاً در حالت استراحت رخ میدهد و تغییرات نوار قلب در آن نیز متفاوت است (بالا رفتن قطعه ST به جای پایین آمدن آن). این تفاوتهای بنیادی باعث شد تا پزشکان آن را به عنوان یک واریانت یا گونه متفاوت طبقهبندی کنند. دانستن این اسامی به بیمار کمک میکند تا بداند تمام این اصطلاحات به یک شرایط واحد اشاره دارند: کاهش موقت خونرسانی به قلب ناشی از اسپاسم عروق.
نشانههای بیماری آنژین پرینزمتال
شناخت نشانههای آنژین پرینزمتال کلید اصلی تشخیص و تمایز آن از سایر بیماریهای قلبی است. مهمترین و بارزترین ویژگی این بیماری، زمان وقوع درد است. برخلاف بیماران مبتلا به گرفتگی عروق معمولی که در هنگام دویدن یا بالا رفتن از پله دچار درد میشوند، بیماران مبتلا به آنژین پرینزمتال معمولاً در حالت استراحت درد را تجربه میکنند. این دردها از یک الگوی زمانی خاص پیروی میکنند و اغلب در ساعات پایانی شب تا اوایل صبح (مثلاً بین ساعت ۱۲ شب تا ۸ صبح) رخ میدهند. این الگوی شبانهروزی (Circadian) یکی از مشخصههای اصلی برای پزشکان است.
کیفیت درد معمولاً شدید و آزاردهنده است. بیماران آن را به صورت فشار، سنگینی شدید، مچاله شدن یا احساس خرد شدن در قفسه سینه توصیف میکنند. این درد میتواند به گردن، فک، شانه و بازوی چپ انتشار یابد. نکته مهم این است که حملات درد معمولاً به صورت خوشهای (چند بار پشت سر هم) رخ میدهند و هر حمله ممکن است بین ۵ تا ۱۵ دقیقه و گاهی تا ۳۰ دقیقه طول بکشد. در برخی موارد، درد آنقدر شدید است که بیمار را از خواب بیدار میکند و باعث ایجاد ترس و اضطراب شدید میشود.
علاوه بر درد قفسه سینه، علائم همراه دیگری نیز ممکن است وجود داشته باشد. تعریق سرد ناگهانی، حالت تهوع و گاهی استفراغ، تپش قلب شدید و احساس سبکی سر یا غش کردن (سنکوپ) از دیگر نشانهها هستند. غش کردن در این بیماران میتواند نشانهای از بروز آریتمیهای خطرناک قلبی در حین اسپاسم باشد. یکی از ویژگیهای تشخیصی مهم در علائم بالینی این است که درد معمولاً با مصرف قرصهای زیرزبانی (نیتروگلیسیرین) به سرعت برطرف میشود، که نشان میدهد مکانیسم درد مربوط به تنگی رگ بوده و با گشاد شدن رگ بهبود مییابد. همچنین بر خلاف آنژین کلاسیک، این بیماران معمولاً تحمل ورزش خوبی دارند و در طول روز و فعالیتهای بدنی مشکلی حس نمیکنند، مگر اینکه بیماری ترکیبی (هم گرفتگی پلاک و هم اسپاسم) داشته باشند.
تفاوت آنژین پرینزمتال در مردان و زنان
اگرچه آنژین پرینزمتال میتواند هر دو جنس را درگیر کند، اما تفاوتهای ظریفی در نحوه بروز و شیوع آن بین مردان و زنان وجود دارد. به طور سنتی و بر اساس آمارهای قدیمی، تصور میشد که این بیماری در زنان شایعتر است، اما مطالعات جدیدتر نشان میدهد که شیوع آن در مردان نیز قابل توجه است، به ویژه در مردانی که سیگار میکشند. با این حال، تفاوت اصلی در سن شروع و بیماریهای همراه است. زنان مبتلا به آنژین پرینزمتال معمولاً در سنین پایینتری نسبت به زنان مبتلا به بیماری عروق کرونر کلاسیک (ناشی از چربی) علائم را نشان میدهند.
در زنان، علائم ممکن است کمی مبهمتر باشد و با استرسهای عاطفی ارتباط قویتری داشته باشد. زنان بیشتر مستعد نوعی از اختلال عملکرد عروقی هستند که علاوه بر اسپاسم رگهای بزرگ، رگهای بسیار ریز قلب (میکروواسکولار) را نیز درگیر میکند. این موضوع باعث میشود که درد در زنان گاهی طولانیتر باشد و پاسخ آنها به داروها کمی متفاوت باشد. همچنین، تغییرات هورمونی در چرخه قاعدگی یا دوران یائسگی میتواند بر شدت و فرکانس حملات در زنان تأثیر بگذارد، زیرا استروژن نقش محافظتی بر دیواره عروق دارد و کاهش آن میتواند زمینه را برای اسپاسم فراهم کند.
در مردان، آنژین پرینزمتال اغلب با سایر فاکتورهای خطر سنتی مانند مصرف سیگار و وجود پلاکهای خفیف چربی همراه است. مردان بیشتر تمایل دارند علائم کلاسیک درد قفسه سینه را گزارش کنند، در حالی که زنان ممکن است بیشتر از تنگی نفس، خستگی مفرط یا دردهای ناحیه فک و گردن شکایت کنند. تشخیص در مردان گاهی سریعتر انجام میشود زیرا الگوی درد آنها بیشتر با تعاریف کتابهای پزشکی همخوانی دارد. نکته مهم این است که سیگار کشیدن در هر دو جنس قویترین عامل خطر است و تفاوت جنسیتی را کمرنگ میکند؛ یعنی یک زن سیگاری به اندازه یک مرد سیگاری در معرض خطر اسپاسم عروق کرونر قرار دارد.
علت ابتلا به آنژین پرینزمتال
علت اصلی و بنیادین آنژین پرینزمتال، انقباض ناگهانی و شدید عضلات صاف موجود در دیواره شریانهای کرونر (رگهای تغذیهکننده قلب) است. این انقباض باعث میشود مجرای رگ به شدت باریک یا حتی کاملاً بسته شود و جریان خون به بخشی از عضله قلب قطع گردد. اما سوال اصلی این است که چرا این عضلات ناگهان منقبض میشوند؟ دانشمندان معتقدند که ترکیبی از عوامل فیزیولوژیک و محیطی در این فرآیند نقش دارند. یکی از تئوریهای اصلی، “اختلال عملکرد اندوتلیال” است. اندوتلیوم لایه داخلی رگ است که مسئول تولید مواد شلکننده رگ (مانند نیتریک اکسید) میباشد. در این بیماران، این لایه به درستی کار نمیکند و رگ به جای گشاد شدن در پاسخ به محرکها، منقبض میشود.
محرکها یا “تریگرها” نقش بسیار مهمی در شروع حمله دارند. مصرف دخانیات و سیگار مهمترین عامل خطر قابل پیشگیری است. مواد شیمیایی موجود در دود سیگار حساسیت رگها را به عوامل منقبضکننده افزایش میدهد. استرس شدید و هیجانات عاطفی نیز میتوانند باعث ترشح آدرنالین شده و حمله را آغاز کنند. قرار گرفتن در معرض هوای سرد یکی دیگر از محرکهای شناخته شده است که باعث انقباض عروق محیطی و مرکزی میشود.
علاوه بر اینها، مصرف برخی داروها و مواد مخدر میتواند مستقیماً باعث اسپاسم شود. کوکائین و آمفتامینها (شیشه) از قویترین محرکهای اسپاسم عروق کرونر هستند و حتی میتوانند در افراد جوان و سالم باعث سکته قلبی شوند. برخی داروهای درمان میگرن (مانند تریپتانها) که مکانیسم اثرشان تنگ کردن رگهای مغز است، ممکن است به عنوان عارضه جانبی باعث تنگی رگهای قلب نیز بشوند. همچنین، کمبود منیزیم در بدن به عنوان یک عامل کمکی در برخی بیماران مطرح شده است، زیرا منیزیم نقش مهمی در شل شدن عضلات دارد. هایپرونتیلاسیون (نفسنفس زدن سریع) نیز میتواند با تغییر سطح اسیدیته خون، زمینه را برای اسپاسم فراهم کند.
نحوه تشخیص آنژین پرینزمتال
تشخیص آنژین پرینزمتال میتواند چالشبرانگیز باشد زیرا بسیاری از تستهای معمول قلبی در این بیماران “نرمال” است. از آنجا که این بیماران معمولاً گرفتگی دائمی ناشی از پلاک چربی ندارند، تست ورزش آنها اغلب طبیعی است و آنژیوگرافی معمولی نیز ممکن است رگهای باز و سالمی را نشان دهد. همین موضوع باعث میشود گاهی بیماران با تشخیصهای اشتباه مثل اضطراب یا مشکلات معده به خانه فرستاده شوند. تشخیص دقیق نیازمند شک بالای پزشک و استفاده از روشهای اختصاصی است.
اولین قدم، گرفتن نوار قلب (ECG) دقیقاً در زمان درد است. ویژگی منحصر به فرد آنژین پرینزمتال در نوار قلب، بالا رفتن قطعه ST است. این علامت معمولاً نشانه سکته قلبی کامل است، اما در این بیماران با برطرف شدن درد، نوار قلب به حالت کاملاً طبیعی برمیگردد. از آنجا که دردها معمولاً در شب رخ میدهند، پزشک ممکن است از دستگاه “هولتر مانیتورینگ” استفاده کند. این دستگاه کوچک برای ۲۴ تا ۴۸ ساعت به بیمار وصل میشود و نوار قلب او را در طول فعالیتهای روزمره و خواب ضبط میکند تا اگر حملهای رخ داد، ثبت شود.
روش استاندارد طلایی و قطعی برای تشخیص، انجام “تستهای تحریککننده” (Provocation Testing) در حین آنژیوگرافی است. در این روش، پزشک در شرایط کنترل شده اتاق عمل، موادی مانند استیلکولین یا ارگونوین را به داخل رگهای قلب تزریق میکند. در افراد سالم، این مواد باعث گشاد شدن رگ میشوند، اما در بیماران مبتلا به آنژین پرینزمتال، این مواد باعث تحریک اسپاسم شدید میشوند که پزشک میتواند آن را مستقیماً در مانیتور مشاهده کند. این تست خطراتی دارد و باید توسط متخصصین با تجربه انجام شود، اما دقیقترین راه برای اثبات بیماری است.
روشهای درمان آنژین پرینزمتال
هدف اصلی درمان در آنژین پرینزمتال، دو چیز است: اول، کنترل حملات حاد و برطرف کردن درد، و دوم، پیشگیری از وقوع حملات بعدی و کاهش خطر عوارض جدی مثل سکته قلبی. استراتژی درمان معمولاً شامل تغییرات اساسی در سبک زندگی و درمان دارویی مداوم است. برخلاف بیماری گرفتگی عروق معمولی که گاهی نیاز به استنت (فنر) یا جراحی بایپس دارد، در آنژین پرینزمتال جراحی نقش بسیار کمرنگی دارد و معمولاً توصیه نمیشود، مگر اینکه بیمار همزمان دچار گرفتگیهای شدید پلاک چربی هم باشد.
پایه اصلی درمان غیردارویی، حذف تمام محرکهاست. ترک سیگار مطلقاً ضروری است و بسیاری از بیماران تنها با ترک سیگار شاهد بهبود چشمگیر علائم خود هستند. دوری از استرس، یادگیری تکنیکهای آرامسازی و پرهیز از محیطهای بسیار سرد نیز بخشی از برنامه درمانی است. اگر بیمار از داروهای خاصی استفاده میکند که ممکن است اسپاسم را تحریک کنند (مثل برخی داروهای میگرن یا ضد احتقانها)، پزشک باید آنها را بازنگری کند.
در فاز حاد، یعنی زمانی که درد شروع شده است، استفاده از نیتروگلیسیرین زیرزبانی بهترین روش درمان است. این دارو به سرعت جذب شده و باعث شل شدن عضلات صاف رگها میشود. بیماران مبتلا به این بیماری باید همیشه قرص یا اسپری نیتروگلیسیرین را همراه خود داشته باشند. برای درمان طولانی مدت و پیشگیرانه، پزشکان از دستههای دارویی خاصی استفاده میکنند که بر روی کانالهای کلسیم اثر میگذارند و از انقباض عضلات رگ جلوگیری میکنند. پایبندی به درمان دارویی در این بیماری بسیار حیاتی است زیرا قطع ناگهانی داروها میتواند باعث بازگشت شدید و خطرناک حملات شود.
درمان دارویی آنژین پرینزمتال
سنگ بنای درمان دارویی آنژین پرینزمتال، دسته دارویی به نام مسدودکنندههای کانال کلسیم (Calcium Channel Blockers – CCBs) است. کلسیم برای انقباض سلولهای عضلانی ضروری است و این داروها با جلوگیری از ورود کلسیم به سلولهای عضلانی دیواره رگ، باعث شل ماندن رگها و جلوگیری از اسپاسم میشوند. داروهایی مانند دیلتیازم (Diltiazem)، وراپامیل (Verapamil)، آملودیپین (Amlodipine) و نیفدیپین (Nifedipine) از پرکاربردترین داروهای این گروه هستند. این داروها معمولاً باید با دوز بالا و به صورت طولانیمدت مصرف شوند تا اثر پیشگیرانه داشته باشند.
دسته دوم داروها، نیتراتهای طولانیاثر هستند. برخلاف قرص زیرزبانی که اثر کوتاهی دارد، داروهایی مانند ایزوسورباید (Isosorbide) باعث میشوند که سطح نیتریک اکسید خون در طول شبانه روز بالا بماند و رگها گشاد بمانند. معمولاً پزشکان ترکیبی از مسدودکنندههای کلسیم و نیتراتها را برای کنترل بیماریهای مقاوم تجویز میکنند. استاتینها (داروهای کاهنده چربی) نیز در این بیماران تجویز میشوند، حتی اگر کلسترول خون نرمال باشد. دلیل این کار، خاصیت ضدالتهابی استاتینها و تأثیر مثبت آنها بر بهبود عملکرد لایه داخلی رگ (اندوتلیوم) است.
یک نکته بسیار مهم و حیاتی در درمان دارویی این بیماری، پرهیز از مصرف “بتابلاکرها” (مانند پروپرانولول یا آتنولول) است، مگر در شرایط خاص. بتابلاکرها که داروی اصلی در درمان آنژین معمولی هستند، در آنژین پرینزمتال ممکن است باعث بدتر شدن اسپاسم شوند. مکانیسم این پدیده کمی پیچیده است، اما به زبان ساده، بتابلاکرها گیرندههایی که رگ را شل میکنند مسدود کرده و اجازه میدهند گیرندههای منقبضکننده (آلفا) بدون رقیب عمل کنند. بنابراین، تشخیص صحیح نوع آنژین بسیار مهم است تا داروی اشتباهی که وضعیت را وخیمتر میکند، تجویز نشود.
پیشگیری از آنژین پرینزمتال
پیشگیری از حملات آنژین پرینزمتال عمدتاً بر شناسایی و حذف محرکها (Triggers) استوار است. از آنجا که مکانیسم این بیماری واکنش بیش از حد رگها به محرکهاست، بهترین دفاع، دور نگه داشتن بدن از این عوامل تحریککننده است. همانطور که گفته شد، سیگار دشمن شماره یک این بیماران است. حتی قرار گرفتن در معرض دود سیگار دیگران (دود دست دوم) میتواند باعث تحریک حمله شود. بنابراین، ایجاد محیطی کاملاً بدون دود در خانه و محل کار اولین گام پیشگیری است.
مدیریت استرس و اضطراب نقش کلیدی در پیشگیری دارد. استرس باعث فعال شدن سیستم عصبی سمپاتیک و ترشح هورمونهایی میشود که رگها را تنگ میکنند. تمرینات یوگا، مدیتیشن، تنفس عمیق و مشاوره روانشناسی میتوانند به کاهش سطح پایه استرس کمک کنند. خواب کافی و منظم نیز اهمیت دارد، زیرا خستگی و اختلال در ریتم شبانهروزی بدن میتواند آستانه تحریکپذیری عروق را پایین بیاورد.
پرهیز از مصرف داروها و موادی که خاصیت تنگکنندگی عروق دارند، بخش دیگری از پیشگیری است. این شامل برخی داروهای سرماخوردگی و سینوزیت (حاوی سودوافدرین)، نوشیدنیهای انرژیزا با کافئین بسیار بالا، و الکل میشود. الکل اگرچه در ابتدا ممکن است عروق را گشاد کند، اما در فاز دفع و پس از مصرف (Withdrawal)، میتواند باعث اسپاسم واکنشی شدید شود. همچنین محافظت در برابر سرما بسیار مهم است؛ پوشیدن لباس گرم در زمستان، استفاده از شال گردن برای پوشاندن دهان و بینی (تا هوای سرد وارد ریه نشود) و گرم نگه داشتن اتاق خواب در طول شب، راهکارهای ساده اما مؤثری برای پیشگیری هستند.
رژیم غذایی مناسب برای آنژین پرینزمتال
اگرچه رژیم غذایی به تنهایی نمیتواند آنژین پرینزمتال را درمان کند، اما تغذیه صحیح میتواند عملکرد عروق را بهبود بخشیده و التهاب را کاهش دهد. رژیم غذایی مناسب برای این بیماران باید بر سلامت لایه داخلی رگ (اندوتلیوم) تمرکز داشته باشد. یکی از مواد مغذی کلیدی در این زمینه، اسید آمینهای به نام ال-آرژنین (L-Arginine) است. بدن از این ماده برای تولید نیتریک اکسید استفاده میکند که قویترین گشادکننده طبیعی عروق است. منابع غذایی حاوی آرژنین شامل آجیلها (گردو، بادام)، دانهها، حبوبات، گوشت بوقلمون و ماهی هستند.
منیزیم نیز نقش مهمی در شل شدن عضلات صاف دارد و کمبود آن میتواند با افزایش اسپاسم مرتبط باشد. مصرف غذاهای غنی از منیزیم مانند سبزیجات برگ سبز تیره (اسفناج)، آووکادو، شکلات تلخ، موز و غلات کامل توصیه میشود. رژیم غذایی مدیترانهای که سرشار از روغن زیتون، ماهی، میوه و سبزیجات است، الگوی ایدهآلی برای این بیماران محسوب میشود. خواص ضدالتهابی و آنتیاکسیدانی این رژیم به حفظ انعطافپذیری عروق کمک میکند.
از سوی دیگر، باید از غذاهایی که التهاب را افزایش میدهند پرهیز کرد. چربیهای ترانس، غذاهای فرآوری شده، قند و شکر فراوان میتوانند عملکرد اندوتلیوم را مختل کنند. همچنین مصرف کافئین باید مدیریت شود. اگرچه تأثیر کافئین بر همه بیماران یکسان نیست، اما در برخی افراد مقادیر بالای کافئین میتواند محرک باشد. مصرف الکل نیز باید قطع یا به شدت محدود شود. وعدههای غذایی سنگین و پرچرب قبل از خواب میتوانند باعث تغییر جریان خون و تحریک حملات شبانه شوند، بنابراین توصیه میشود شام سبک باشد و چند ساعت قبل از خواب میل شود.
درمان خانگی آنژین پرینزمتال
منظور از درمان خانگی در بیماریهای قلبی جدی مانند آنژین پرینزمتال، استفاده از دمنوشها به جای دارو نیست، بلکه انجام اقداماتی در خانه است که به کنترل بیماری کمک میکند. یکی از مؤثرترین اقدامات خانگی، مدیریت دما است. بیماران باید مراقب باشند که بدنشان، به ویژه دستها و پاها، سرد نشود. استفاده از پتوهای گرمکننده در زمستان یا پوشیدن جوراب گرم در رختخواب میتواند به پیشگیری از حملات صبحگاهی کمک کند.
تکنیکهای آرامسازی ذهنی در خانه بسیار کارآمد هستند. اختصاص دادن زمانی در روز برای تمرین “ریلکسیشن پیشرونده عضلانی” یا مدیتیشن میتواند سطح استرس را پایین بیاورد. ورزش منظم اما ملایم، مانند پیادهروی روزانه، به بهبود سلامت کلی عروق کمک میکند، اما باید توجه داشت که در هوای خیلی سرد، ورزش در فضای باز انجام نشود یا با پوشش کامل باشد.
برخی مکملها ممکن است با مشورت پزشک مفید باشند. مکمل منیزیم و مکملهای امگا-۳ گاهی به عنوان درمان کمکی تجویز میشوند. با این حال، بیماران باید از مصرف خودسرانه گیاهان دارویی که اثرات ناشناخته بر فشار خون یا تداخل با داروهای قلبی (مثل مسدودکنندههای کلسیم) دارند، پرهیز کنند. داشتن دستگاه فشارسنج در خانه و پایش منظم فشار خون و ضربان قلب نیز بخشی از مدیریت خانگی بیماری است تا بیمار از وضعیت پایداری خود اطمینان حاصل کند.
عوارض و خطرات آنژین پرینزمتال
اگرچه آنژین پرینزمتال در بسیاری از بیماران با دارو کنترل میشود و پیشآگهی خوبی دارد، اما بیماری بیخطری نیست و میتواند عوارض جدی و حتی مرگبار داشته باشد. خطرناکترین عارضه این بیماری، سکته قلبی (انفارکتوس میوکارد) است. اگر اسپاسم رگ طولانی شود و برطرف نگردد، عضله قلب دچار کمبود شدید اکسیژن شده و بافت آن میمیرد، دقیقاً مشابه همان اتفاقی که در سکته ناشی از لخته خون رخ میدهد.
عارضه بسیار خطرناک دیگر، بروز آریتمیهای کشنده (بینظمیهای ضربان قلب) است. ایسکمی (نرسیدن خون) ناشی از اسپاسم میتواند سیستم الکتریکی قلب را مختل کند و منجر به تاکیکاردی بطنی (VT) یا فیبریلاسیون بطنی (VF) شود. این آریتمیها باعث ایست قلبی ناگهانی میشوند. متأسفانه در درصد کمی از بیماران، مرگ ناگهانی قلبی اولین و آخرین علامت بیماری است. به همین دلیل، تشخیص و درمان زودهنگام حیاتی است.
خطر عوارض در بیمارانی که همزمان دچار اسپاسم و گرفتگی عروق (پلاک چربی) هستند، بیشتر است. همچنین، مصرف سیگار ریسک بروز این عوارض را چندین برابر میکند. با این حال، خبر خوب این است که در بیمارانی که تحت درمان صحیح با مسدودکنندههای کانال کلسیم هستند و سیگار را ترک کردهاند، میزان بقا بسیار بالا و شبیه به افراد سالم جامعه است. عوارض جانبی داروها (مانند ورم پا یا سردرد ناشی از گشادکنندههای عروق) نیز ممکن است رخ دهد که معمولاً قابل مدیریت است.
آنژین پرینزمتال در کودکان و دوران بارداری
آنژین پرینزمتال در کودکان بسیار نادر است. اگر کودکی علائم مشابه را نشان دهد، پزشکان معمولاً به دنبال علل زمینهای خاص میگردند، مانند سابقه بیماری کاوازاکی (که عروق قلب را ملتهب میکند) یا بیماریهای بافت همبند. با این حال، مواردی از اسپاسم عروق کرونر در نوجوانان، به ویژه در ارتباط با مصرف مواد مخدر یا استرسهای بسیار شدید، گزارش شده است. تشخیص در این سنین دشوار است زیرا پزشکان معمولاً انتظار بیماری قلبی را ندارند.
در دوران بارداری، اگرچه آنژین پرینزمتال شایع نیست، اما میتواند برای مادر و جنین خطرناک باشد. تغییرات فیزیولوژیک بارداری و نوسانات هورمونی میتواند بر عملکرد عروق تأثیر بگذارد. حملات آنژین در بارداری میتواند منجر به کاهش خونرسانی به جنین یا زایمان زودرس شود. چالش اصلی در بارداری، انتخاب داروی ایمن است. خوشبختانه، مسدودکنندههای کانال کلسیم (مانند نیفدیپین) و نیتراتها معمولاً در دوران بارداری ایمن در نظر گرفته میشوند و میتوانند با نظارت دقیق پزشک استفاده شوند.
مدیریت زنان باردار مبتلا به این بیماری نیازمند همکاری نزدیک متخصص قلب و متخصص زنان است. کنترل درد بسیار مهم است تا از استرس مادر جلوگیری شود. زایمان معمولاً به روش طبیعی امکانپذیر است، مگر اینکه شرایط قلبی مادر ناپایدار باشد. پس از زایمان نیز مراقبتها باید ادامه یابد زیرا استرسهای نگهداری از نوزاد و کمخوابی میتواند محرک حملات جدید باشد.
طول درمان آنژین پرینزمتال چقدر است؟
آنژین پرینزمتال معمولاً یک بیماری مزمن در نظر گرفته میشود، به این معنی که درمان قطعی و دائمی (مانند جراحی آپاندیس) ندارد و نیاز به مدیریت طولانیمدت دارد. برای اکثر بیماران، درمان دارویی باید برای سالها و گاهی تا آخر عمر ادامه یابد. با این حال، ماهیت این بیماری میتواند “دورهای” باشد. یعنی بیمار ممکن است برای دورههای طولانی (چند ماه یا چند سال) هیچ حملهای نداشته باشد (دوره خاموشی یا Remission) و سپس مجدداً بیماری فعال شود.
برخی پزشکان ممکن است در بیمارانی که برای مدت طولانی (مثلاً یک تا دو سال) بدون علامت بودهاند، اقدام به کاهش تدریجی دوز داروها کنند. این کار باید با احتیاط بسیار زیاد و تحت نظارت دقیق انجام شود، زیرا قطع ناگهانی داروهای مسدودکننده کلسیم میتواند باعث “اسپاسم بازگشتی” شدید شود. در بسیاری از موارد، حتی اگر علائم قطع شده باشد، پزشک ترجیح میدهد دوز نگهدارنده کمی از دارو را برای پیشگیری ادامه دهد.
بنابراین، طول درمان متغیر است اما بیمار باید ذهنیت درمان طولانیمدت را داشته باشد. اصلاح سبک زندگی، به ویژه ترک سیگار، باید دائمی باشد. بازگشت به عادات غلط قدیمی (مثل شروع دوباره سیگار یا استرس شدید) تقریباً همیشه باعث عود بیماری میشود. پیگیریهای منظم قلبی (مثلاً هر ۶ ماه یا یک سال) برای اطمینان از سلامت قلب و تنظیم داروها ضروری است.
ارتباط الکل و مواد مخدر با آنژین پرینزمتال (موضوع مرتبط)
یکی از جنبههای بسیار مهم و اغلب نادیده گرفته شده در آنژین پرینزمتال، ارتباط مستقیم آن با مصرف برخی مواد است. کوکائین بدنامترین ماده در ایجاد اسپاسم عروق کرونر است. این ماده باعث افزایش شدید آدرنالین و انقباض مستقیم عروق میشود. بسیاری از موارد سکته قلبی در جوانان بدون سابقه بیماری، ناشی از مصرف کوکائین و ایجاد آنژین وازواسپاستیک شدید است. حتی مصرف تفریحی و کم آن نیز میتواند کشنده باشد.
الکل نیز رابطه پیچیدهای با این بیماری دارد. اگرچه مصرف مقادیر کم الکل ممکن است باعث گشادی موقت عروق شود، اما مسمومیت با الکل و مهمتر از آن، سندرم قطع الکل (Hangover یا ترک الکل) یک تریگر قدرتمند برای اسپاسم است. تغییرات الکترولیتی (مانند کاهش منیزیم) که در اثر مصرف الکل ایجاد میشود، نیز عروق را مستعد گرفتگی میکند.
ماریجوانا (گل) نیز بیخطر نیست. اگرچه مکانیسم آن متفاوت است، اما افزایش ضربان قلب و اثرات آن بر سیستم عصبی سمپاتیک میتواند در افراد مستعد باعث بروز حمله شود. آگاهی از این ارتباطات برای بیماران، به ویژه جوانان، حیاتی است. پزشکان باید در شرح حال خود درباره مصرف این مواد سوال کنند و بیماران نیز باید صادقانه پاسخ دهند، زیرا درمان اسپاسم ناشی از کوکائین با درمانهای معمول کمی متفاوت است (مثلاً استفاده از بتابلاکر در مسمومیت با کوکائین ممنوع است).
جمعبندی
آنژین پرینزمتال یا آنژین وازواسپاستیک، نوع خاصی از درد قفسه سینه است که نه به دلیل گرفتگی دائمی عروق با چربی، بلکه به علت اسپاسم و گرفتگی ناگهانی دیواره رگهای قلب رخ میدهد. ویژگی بارز این بیماری، بروز درد شدید در حالت استراحت، بهویژه در ساعات پایانی شب و اوایل صبح است که با تغییرات خاصی در نوار قلب (بالا رفتن قطعه ST) همراه میباشد. تشخیص دقیق آن نیازمند تستهای تخصصی است و افتراق آن از سکته قلبی کلاسیک بسیار حیاتی است، زیرا درمانهای آنها متفاوت است.
درمان اصلی و بسیار مؤثر این بیماری، استفاده از داروهای مسدودکننده کانال کلسیم است که از انقباض عروق جلوگیری میکنند. ترک سیگار مهمترین اقدام پیشگیرانهای است که بیمار میتواند انجام دهد، چرا که دود سیگار قویترین محرک اسپاسم است. اگرچه این بیماری میتواند خطرناک باشد و منجر به آریتمی یا سکته شود، اما با تشخیص درست، مصرف منظم دارو و دوری از محرکهایی مانند استرس و سرما، اکثر بیماران میتوانند زندگی طولانی، سالم و بدون درد داشته باشند. شناخت ماهیت متفاوت این بیماری به بیماران کمک میکند تا با مدیریت سبک زندگی، کنترل کاملی بر سلامت قلب خود داشته باشند.